قىمبات مۇنايدان قايىر بار ما؟

بۇل سۇراققا ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا مولدابەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇناي باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي وسۋىنە قاراماستان تەڭگە باعامى ءبىر دوللار ءۇشىن 425,6-428,7 ارالىعىندا ساۋدالانىپ كەلەدى.

«مۇناي نارىعىندا قازىر جاعىمدى جاڭالىقتار باسىم بولعاندىقتان, ول باررەل باعاسىنا اسەر ەتەدى. مۇناي باعاسى سوڭعى 2 جىلدا العاش رەت 75,90 دەڭگەيىنە دەيىن جەتىپ, ءبىر باررەل ءۇشىن 75 دوللار بەلگىسىنەن اسىپ ءتۇستى. قويمالارداعى قوردىڭ تومەندەۋى جانە قوزعالىس جاساۋعا قويىلعان شەكتەۋلەردى بىرتىندەپ الىپ تاستاۋعا بايلانىستى, جاز مەزگىلىندە سۇرانىستىڭ ۇلعايۋىن كۇتكەن ينۆەستورلاردىڭ ءۇمىتى مۇنايدىڭ بەلگىلەنگەن باعاسىنىڭ ءوسۋىن قولداپ وتىر. دەگەنمەن بىرقاتار ىشكى فاكتورلار تەڭگەگە تەجەۋشى اسەرىن بەرىپ وتىر.  بىرىنشىدەن, ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ جانە لوكداۋن كەزەڭىندە «تىنىش ايماقتا» بولعان تاۋارلار يمپورتىنا كەيىنگە قالدىرىلعان سۇرا­نىستى ساتۋ ەسەبىنەن ۆاليۋتاعا دەگەن سۇ­رانىس تۇراقتى تۇردە ساقتالادى. اتاپ ايتقاندا, ءوندىرىس قۇرالدارى مەن ارالىق تاۋارلارعا كەيىنگە قالدىرىلعان سۇرانىس جۇزەگە اسىرىلۋدا», دەيدى مولدابەكوۆا.

سونىمەن قاتار ۇب وكىلى قازاقستان قور بيرجاسىندا ساۋدا-ساتتىق كولە­مىنىڭ ۇلعايۋى ەكونوميكالىق بەل­سەن­دىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ جانە شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىستى ارت­تىرۋدىڭ ايقىن ايعاعى ەكەنىن ايتا­دى. 2021 جىلعى قاڭتار-مامىردا ساۋدا-ساتتىقتىڭ ورتاشا كولەمى ءبىر كۇندە 125 ميلليوندى قۇراسا, ماۋسىمدا ونىڭ كولەمى 146 ملن اقش دوللارىنا دەيىن وسكەن.

بىلتىرمەن سالىستىرعاندا بيىل قاڭتار-ساۋىردە يمپورت كولەمى دە ارتقان. ءوندىرىس قۇرالدارى مەن ازىق-ت ۇلىكتىك ەمەس تاۋارلار يمپورتىنىڭ ءوزى 11,4 ملرد دوللارعا جەتىپتى. شەتتەن اكەلىنەتىن تاۋارلاردىڭ 40 پايىزى رەسەيدىڭ ەن­شى­سىندە ەكەن. «رەسەيدەن يمپورتتالاتىن تاۋارلار باعاسىنىڭ ءوسۋى جانە ءبىزدىڭ بيزنەستىڭ ءتيىستى كۇتۋلەرى ساتىپ الۋ كولە­مىنىڭ ۇلعايۋىنا اسەر ەتەدى. سونىمەن بىر­گە ماۋ­سىمدىق وزگەرىستەر دە اسەر ەتەدى», دەيدى ساراپشى.

ونىڭ سوزىنشە, ماۋسىمنىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا نەگىزىنەن شەتەلدىك كاپيتال ۇلەسى بار كومپانيالارعا قاتىستى ديۆيدەند تولەۋ كەزەڭى اياقتالعان. بۇل دا ۆاليۋتا باعامىنا اسەر ەتەتىن ەلەۋلى فاكتور. ياعني بۇل كومپانيالار شەتەلدەگى باس ۇيىمدارعا اۋدارۋ ءۇشىن اكتسيونەرلەردىڭ ديۆيدەندتەرىن ۆاليۋتاعا كونۆەرتاتسيالايدى. بۇل باعامعا تىكەلەي اسەر ەتەدى, ويتكەنى مۇنداي كەزەڭدەردە ۆاليۋتاعا سۇرانىس ارتادى.

«ۆاليۋتاعا سۇرانىس فيسكالدىق ىنتالاندىرۋدىڭ ىقپالىمەن جانە زەي­نەتاقى جيناقتارىن پايدالانۋمەن دە قولداۋ تابۋدا. ۇسىنىس تۇرعىسىنان ۇل­كەن وزگەرىستەردى كورىپ وتىرعان جوق­پىز. ەكسپورتتاۋشى كومپانيالار جانە بيۋدجەتكە ترانسفەرتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرىن كونۆەرتاتسيالاۋ ۆاليۋتانى ساتۋدىڭ نەگىزگى كوزى بولىپ قالىپ وتىر. وسى فاكتورلاردىڭ بارلىعى ۆاليۋتا نارىعىنداعى سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ تەپە-تەڭدىگىنە اسەر ەتەدى. قازىرگى شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىستىڭ ارتۋى مۇنايدىڭ سالىستىرمالى تۇردە جوعارى باعاسىنا قاراماستان تەڭگەنىڭ نىعايۋىنا مۇمكىندىك بەرەر ەمەس», دەيدى ءاليا مولدابەكوۆا.

تەلەگرامداعى Tengenomika كانا­لىنىڭ جازۋىنشا, مۇناي تەڭگە باعامىنا اسەر ەتەدى, بىراق ونىڭ ءوزى باستى فاكتور ەمەس. اينالاداعى گەوساياسي احۋال, ەلدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى, ىشكى كور­سەتكىشتەردىڭ وسپەۋى, ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ تومەن بولۋى دا تەڭگە كۋرسىن بالاقتان تارتۋعا جەتكىلىكتى.

ء«اليا مولدابەكوۆانىڭ مالىم­دەمەسىنەن قازاقستاننىڭ ۆاليۋتا نا­رى­عىندا ەرەكشە ەشتەڭەنىڭ بولىپ جاتپاعانىن تۇسىنەمىز. ونىڭ ۇستىنە قازىرگى جاعداي تەڭگەنىڭ وزگەرمەلى ايىر­باس باعامىنىڭ نارىقتىق مەحانيزمى تولىقتاي جۇمىس ىستەپ تۇر دەگەندى كور­سەتەدى», دەپ جازادى كانال.

بىلتىر جىل سوڭىندا بولجام جا­ساعان قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىم­داستىعى 2021 جىلدىڭ سوڭىندا ءبىر دوللاردىڭ قۇنى 445,6 تەڭگەگە تەڭەسەدى دەپ ەدى. راسىندا, جاعداي سوعان الىپ كەلە جات­قان سياقتى. 1 شىلدەدەگى كورسەتكىشكە ءمان بەرسەك, 1 دوللاردىڭ 427,89 تەڭگەنى قۇراعانىن بايقايمىز.

«12 ايدان سوڭ ءىجو ءوسىمى 2,3 پا­يىز دەڭگەيىندە كۇتىلەدى. ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر ءبىرشاما السىرەدى. جىلدىڭ ين­فلياتسيا 12 ايدان سوڭ شامامەن 7,3 پا­يىز دەڭگەيىندە بولماق» دەلىنگەن قار­­جىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ مالىم­دەمەسىندە.

ال ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ مالىم­دەۋىنشە, رەسپۋبليكادا ينفليا­تسيا­نىڭ قارقىندى ءوسىم كورسەتۋى تەڭگەنىڭ ۇدايى السىرەي تۇسۋىنە سەبەپ بولماق. بانك 2021 جىلى تەڭگە 423, ال 2022 جىلى 433-كە دەيىن قۇنسىزدانا تۇسەدى.