اق جول, وليمپياداشىلار!

توكيو وليمپياداسىنا ىرىكتەۋ باسەكەلەرى ەندى باستالىپ جاتقاندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ ىس­تەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەرىك ساپيەۆ توكيو وليمپياداسىنا 100-دەن اسا جولداما الامىز دەپ بولجاعان بولاتىن. بىراق كورو­ناۆيرۋس سالدارىنان ساڭلاق­تارىمىز ءداستۇرلى مەجەگە قول جەت­كىزە المادى. كەي سپورت تۇر­لەرىنەن جەرلەستەرىمىزدىڭ بايراق­تى باسەكەلەردە پاندەمياعا باي­لانىستى ءتيىستى دەڭگەيدە جاتتىعۋ جۇمىسىنان وتپەگەندىكتەن باپتا­رىنا ەنە الماي, قاجەتتى ناتيجەنى كورسەتە المادى. سونىمەن قاتار دو­پينگ داۋىنا بايلانىستى ەڭ كوپ جولداما الاتىن اۋىر اتلەتيكا سپورتىنان قازاقستان قۇراماسىنا بيىل نەبارى ەكى ليتسەنزيا بەرىلدى.

وتكەنگە زەر سالساق...

بۇعان دەيىنگى وليمپيادالار تاريحىنا كوز جۇگىرتەر بولساق, جو­عا­رىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي قا­زاقستان دەربەس مەملەكەت رەتىندە ءبىرىنشى مəرتە قاتىسقان 1996 جىلعى اتلانتا وليمپياداسىندا 96 سپورتشىمىز سپورتتىڭ 14 ءتۇرى بويىنشا باق سىنادى. ال ودان كەيىنگى بىردە-ءبىر وليمپيادادا سپورتشى سانى 100-دەن كەم بولعان ەمەس. ايتالىق, 2000 جىلى سيدنەيدە سپورتتىڭ 17 تۇرىنەن 130 سپورتشىمىز ەل نامىسىن قورعادى. 2004 جىلى افينادا تاپ وسىنشا سپورت تۇرىنەن 119 وكىلىمىز وليمپيادا جۇلدەسى ءۇشىن كۇرەستى. سودان كەيىنگى, 2008 جىلعى بەيجىڭ ويىندارىندا 132 سپورتشى سپورتتىڭ 22 ءتۇرى بو­يىنشا جان الىپ, جان بەرىستى. 2012 جىلى لوندوندا 20 سپورت تۇرى­نەن 115 سپورت­شى سىنعا ءتۇستى. ال كەيىنگى ريو وليمپيا­داسىنا 17 سپورت تۇ­رىنەن 104 وليم­پياداشىلارىمىز قاتىستى.

وسى التى وليمپيادانىڭ التاۋى دا قازاقستان ءۇشىن تابىسسىز بولعان جوق. ەڭ باستىسى, بارلىعىندا دا جەرلەستەرىمىز التىن مەدالعا قول جەتكىزە الدى. مىسالى, اتلانتادا 3 التىن, 4 كۇمىس, 1 قولا, بارلىعى 11 مەدال ولجالاساق, سيدنەيدە 3 التىن, 4 كۇمىس, بارلىعى 7 مەدال قورجىنعا سالدىق. افيناداعى كورسەتكىشىمىز 1 التىن, 4 كۇمىس, 3 قولا, بارلىعى – 8 مەدال. بەيجىڭدە 2 التىن, 2 كۇمىس, 4 قولا, بارلىعى 8 مەدالمەن تابىستى اياقتادىق. لوندونداعى دودادا 11 مەدال (3 التىن, 1 كۇمىس, 7 قولا) جەڭىپ الدىق. ريوداعى الاماندا جەرلەستەرىمىز جالپى سانى 18 مەدالمەن جۇلدە بويىنشا وليمپيادالاردىڭ رەكوردىن ورناتتى. قازاقستاندىق ساڭلاقتار برازيليادا 3 التىن, 5 كۇمىس جانە 10 قولا مەدالدى قورجىنعا سالدى.

جاڭا ەسىمدەر جارقىلى

قازاقستاندىق سپورتشىلار وليمپيادانىڭ ءداستۇرلى سپورتتىق جارىستارىنان بولەك, بيىلدان باستاپ وليمپيا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا ەنگەن سپورتتىق شىڭعا ورمەلەۋ مەن كاراتە بويىن­شا دا باق سىناۋعا مۇمكىندىك الدى. كاراتە بويىنشا بىردەن بەس سپورتشى, ەرلەردەن دارحان ءاسا­دىلوۆ, نۇرقانات اجىقانوۆ, دانيار يۋلداشەۆ پەن ايەلدەردەن ءمول­دىر جاڭبىرباي مەن سوفيا بەرۋل­تسەۆا, ال قۇزعا ورمەلەۋدەن ريشات حايبۋللين جۇلدە ءۇشىن تالاسادى.

سونداي-اق جەڭىل اتلەت ولگا رىپاكوۆا قازاقستاننىڭ بيىلعى وليمپيادالىق قۇرامانىڭ كوش­باسشىسى بولاتىنى ءسوزسىز. بۇل دودا ولگانىڭ سپورت مانسابىنداعى ءتورتىنشى وليمپياداسى بولماق. بۇگىندە ونىڭ قورجىنىندا وليم­پيادا مەدالدارىنىڭ تولىق جي­ىنتىعى بار. وسىعان دەيىنگى قاتىس­قان بارلىق وليمپيا ويىن­دارىندا ول ەلگە ابىرويلى ورالعان بولاتىن.

سۋ دوبىنان قازاقستان ەرلەر قۇراماسى – كوماندالىق ويىن تۇر­لەرىنەن جارىسقا قاتىساتىن ەلدەگى جالعىز قۇراما. ولار وليمپيا ويىن­دارىنا سەگىز جىلدىق ۇزىلىس­تەن سوڭ قايتا ورالدى. ءداستۇر بو­يىنشا قامشىبەك قوڭقاباەۆ باس­تاعان بوكستان ەرلەر كومانداسى وليمپياداعا تولىق قۇراممەن, ياعني سەگىز سالماق بويىنشا قاتى­سادى. قىزدار قۇراماسى ءبىر عانا جولدامانى قاناعات تۇتتى.

گيمناست ميلاد كاريمي جال­عىز ءوزى جەتى جولدامانى ەنشىلەپ, ۇلكەن ەرلىك جاسادى. ەندى ودان تەك جۇلدە كۇتەمىز. ءجۇزۋ سپورتىنان ءۇش جولداما بار. ونىڭ ەكەۋى ريو وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى دميتري بالاندينگە تيەسىلى. وتان­داسىمىز رۋسلان قۇربانوۆ حالىق­ارالىق سەمسەرلەسۋ فەدەرا­تسياسىنىڭ جەكە رەيتينگى بويىنشا قۇرلىقتىق كۆوتانى جەڭىپ العان التى سپورتشىنىڭ قاتارىنا ەندى.

افيناداعى وليمپيادادان كەيىن (2004) العاش رەت قازاقستاننىڭ ءۇش ۆەلوشاباندوزى توپتىق جارىستا باق سىنايدى. مۇنداي ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە كوماندا كوشباسشىسى الەكسەي لۋتسەنكو ۇلكەن ۇلەس قوستى. ول قازاقستانعا جالپى العاندا ازيا قۇرلىعىنىڭ بىردە-ءبىر مەملەكەتى ەنشىلەمەگەن ۇپايدى جينادى. ترەكتەگى ۆەلوسپورت (سپرينت, ومنيۋم جانە كەيرين) بويىنشا ءۇش ليتسەنزيا جەڭىپ الدى. ايتا كەتەرلىگى, سپورتتىڭ بۇل ءتۇرى بويىنشا جولداما قازاقستان ءۇشىن تاريحي بولىپ ەسەپتەلەدى. سەبەبى, وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاقستاندىق سپورتشىلار اتالعان باعدارلاما بويىنشا وليم­پياداعا قاتىسپاعان. ساداق اتۋ­دان 20 جىلدان كەيىن العاش رەت قا­زاقستاننان ءۇش ساداقشى وليم­پيادادا كوماندالىق جارىسقا قا­تىسادى.

96 جولدامانىڭ 11-ءى بالۋاندارعا تيەسىلى بولسا, جەڭىل اتلەتتەر دە وسى مولشەردە ليتسەنزيا جەڭىپ الدى. تەننيسشىلەر جەتى, ال بايداركا مەن كانوەدە ەسكەك ەسۋدەن التى جولداما قورجىندا. رەيتينگتىك جارىستار ناتيجەسى بويىنشا دزيۋدوشىلار التى جولدامانى يەلەندى. توكيو تورىندە بەلدەسەتىن تاتامي شەبەر­لەرىنىڭ اراسىندا تاجىريبەلى ەلدوس سمەتوۆ تە بار. ۇستەل تەننيسىنەن قا­زاق­ستان قۇراماسىنىڭ ەنشىسىندە قوس جولداما, سونداي-اق تاەكۆوندو مەن سلالومدى ەسۋ بويىنشا سپورتشىلار ەكى ليتسەنزيا الدى.

ايماقتاردىڭ وليمپياداعا ۇلەسى

جولدامالاردىڭ ۇلەس سانىن ايماقتارعا بولەر بولساق, رەسپۋب­ليكالىق ماڭىزى بار ءۇش قالا مەن 13 وبلىستىڭ سپورتشىلارى تو­كيو تورىندە ەل نامىسىن قورعاي­تىن بولدى. وكىنىشكە قاراي, اقمولا وبلى­سىنىڭ بىردە-ءبىر سپورتشىسى وليم­پيا ويىندارىنا جولداما الا المادى.

13 سپورتشىنى وليمپياداعا قوسقالى وتىرعان ەلىمىزدىڭ باس قالا­سى – نۇر-سۇلتان ايماقتار اراسىندا جەكە-دارا كوش باستاپ تۇر. شىمكەنت قالاسى, الماتى جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارى ەكىنشى ورىندا. بۇل ايماقتاردان توكيوعا 10 سپورتشىدان بارادى. قاراعاندى وبلىسى 7 سپورتشىمەن ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەپ تۇر.

ال اقتوبە جانە سولتۇستىك قازاق­ستان وبلىستارىنان – 5, الماتى قالاسى, تۇركىستان جانە جام­بىل وبلىسىنان – 4, پاۆلودار جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا ءۇش-ۇشتەن سپورتشى بار. ال ماڭ­عىستاۋ, باتىس قازاقستان, قوستا­ناي جانە اتىراۋ وبلىسىنىڭ سپورت­شىلارىنىڭ قارقىنى باياۋ بولىپ تۇر. ياعني بۇل وبلىستاردان ءبىر عانا سپورتشى وليمپيا ويىندارىندا باق سىنايدى.

يننوۆاتسيالىق وليمپيادا

توكيو وليمپياداسىن ۇيىمداس­تىرۋشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, الداعى وليمپيادا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەڭ يننوۆاتسيالىق وليم­پيادا بول­ماق. جوسپار بويىنشا جاھان­نىڭ باستى جارىسىن توكيو­نىڭ 13 اۋدا­نىندا ورنالاسقان سپورت كەشەندەرى قابىلدايدى. وندا əلەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جي­نالاتىن سپورتشىلار 33 سپورت تۇرىنەن 339 مەدال جيىنتىعىن ساراپقا سالادى. سونىمەن قاتار توكيو­داعى وليمپيا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا جاڭادان بەس سپورت ءتۇرى قوسىلعانى بارشاعا بەلگىلى. اتاپ ايتار بولساق, بەيسبول/سوفت­بول, كاراتە, سەرفينگ, سپورتتىق شىڭ­عا ورمەلەۋ جəنە سكەيتبوردينگ. بيىلعى دوداعا əلەمنىڭ 206 ەلىنەن 11 090 سپورتشى قاتىسادى دەپ جوسپار­لانعان.

سپورتشىلاردىڭ 49%-ى əيەلدەر بولماق. بۇل گەندەرلىك تەڭدىكتى بىل­دىرەدى. 2017 جىلى حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ اتقارۋشى كوميتەتى كەزەكتەن تىس باس قو­سىپ, توكيو وليمپياداسىنىڭ باعدار­لاماسىنا ءبىرشاما وزگەرىس ەنگىزدى. باستى ماقسات – ءتورت جىلدىق ءدۇبىر­لى دوداعا قاتىساتىن ەرلەر مەن əيەل­دەردىڭ سانىن تەڭەستىرۋ. ءسويتىپ جەڭىل اتلەتيكا, سۋ سپورتى تۇرلەرى, نىسانا كوزدەۋ, اۋىر اتلەتيكا, بوكس جəنە كۇرەس تۇرلەرىندەگى ەرلەر جولدا­مالارىنىڭ (ليتسەنزيالار) سانى قىسقارىپ, əيەلدەردىڭ ۇلەسىنە بەرىلدى.

جاپونيا ءدۇبىرلى دودانى وسىمەن ەكىنشى رەت قابىلداماق. كۇنشىعىس ەلى ەڭ العاش جازعى وليمپيا ويىن­دارىن 1940 جىلى وتكىزۋى كەرەك ەدى. الايدا ەلدەگى ساياسي جاعدايعا باي­لانىستى رەسمي بيلىك 1938 جىلى وليمپيادانى وتكىزۋدەن باس تارت­تى. كەيىننەن كۇنشىعىس ەلى تاعى ءبىر رەت وليمپيادانى وتكىزۋگە مۇمكىندىك الدى. 1964 جىلعى دودادا əلەمنىڭ 93 ەلىنىڭ سپورتشىلارى باق سىناپ, سپورتتىڭ 19 تۇرىنەن جۇلدەلەردى ساراپقا سالعان-دى.

ايتا كەتەيىك, ەرتەڭ قازاق­ستان­نىڭ وليمپيادالىق قۇراماسى توكيوعا اتتانادى. وسى ورايدا سپورت­شىلارعا توكيو ساپارى تا­بىستى بولسىن دەگىمىز كەلەدى!