ەلدىڭ وركەندەۋ ولشەمى

ونىڭ سترا­تەگيالىق جانە سيمۆوليكالىق ءمانى, ۇلتتى قالىپتاستىرۋداعى سالماعى, دامۋ ديناميكاسى – قازاقستاننىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعىنىڭ كەسكىن-كەلبەتى. ەلوردانى الاتاۋ باۋرايىنان سارىارقا توسىنە كوشىرۋ جونىندە قابىلدانعان تاريحي شەشىمنەن كەيىن قالا ادام تانىماستاي تۇرلەندى. اتى دا, زاتى دا وزگەرىپ, ەشكىمگە ۇقسامايتىن ەكپىندى قادامىمەن, بولەك بولمىسىمەن تۇرعىڭ كەلەتىن, كورگىڭ كەلەتىن اسقاق مەگاپوليسكە اينالدى.

ەل تاريحىنداعى ەرەكشە بەلەس

تاريحسىز ەل دە, بولاشاق تا جوق. سون­دىقتان بارلىق قازاقستاندىققا ورتاق مەرەكە – استانا كۇنى قارساڭىندا باس قالانىڭ قالىپتاسۋ تاريحىن ءبىر شولىپ وتەتىنىمىز زاڭدىلىق.

باس قالانى كوشىرۋ ەل تاريحىنداعى ەرەكشە بەلەس بولعانى شىندىق. البەتتە, استانانى اۋىستىرۋ جۇرتشىلىقتى ەلەڭ ەتكىزگەن ەرەكشە وقيعا بولدى. اسىرەسە ەندى عانا ەل بولىپ, ەتەك-جەڭىن جيناي باستاعان 90-جىلداردىڭ باسىندا بۇل شىن مانىندە توسىن قۇبىلىس بول­عانى انىق. ەندى ەلەستەتىپ كورىڭىز: ادام ومىرىندە قونىس اۋدارۋ ايرىقشا ورىن الادى. ءتىپتى بالالى-شاعالى وتباسىنى بىلاي قويعاندا, بويداق ادامنىڭ ءبىر جەردەن ەكىنشى جەرگە كوشۋى وڭاي ەمەس. «كەدەي بولساڭ, كوشىپ كور» دەپ قازاق بەكەر ايتپاسا كەرەك. ال بۇكىل ءبۇتىن ءبىر ەلدىڭ استاناسىن وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە – 1 مىڭ شاقىرىمنان استام جەردە جاتقان شاعىن وبلىس ورتالىعىنا كوشىرۋ ۇلكەن قاجىرلىقتى, باتىلدىقتى, جۇرەكتىلىكتى قاجەت ەتەدى. بۇل يدەيانى تىڭنان تۇرەن سالعان توسىن دا تاريحي شەشىم دەيتىنىمىز سوندىقتان.

ارقانىڭ توسىنە قاداسى قاعىلعان باس شاھاردىڭ ءون بويىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قولتاڭباسى, ەرەن ەڭبەگى جاتقانىن ەشكىم دە جوققا شىعارا الماس. استانانى كوشىرۋ يدەياسى العاش رەت تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ اۋزىنان شىق­قان كەزدە كوپشىلىك سول كەزدە مۇنى ويلانباي, ءۇستىرت ايتىلا سالعان ءسوز دەپ قابىلدا­دى. سەبەبى بۇل ۇسىنىس ەل باسىنا كۇن تۋ­عان قيىن-قىستاۋ كەزدە, ەلدىڭ ەندى عانا ءتاي-ءتاي باسقان شاعىندا ايتىلدى. ول كەزدەگى جاعدايدىڭ قانداي بولعانىن ەستى جۇرت جاقسى بىلەدى. بۇرىنعى وداقتىق بايلانىستاردىڭ كىلت ءۇزىلۋى سەبەپتى ءون­دىرىس تۇرالاپ, جۇمىسسىزدىق بەلەڭ العان كەز. جاڭا استانانى تۇرعىزۋعا قارجى تاپپاق تۇگىلى زەينەتكەرلەردىڭ, بيۋدجەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ اقشاسىن تاۋىپ بەرە الماي, ەلدىڭ قينالىپ جۇرگەن كەزى. ءدال وسىنداي قيىن ساتتە ەلباسىنىڭ استانانى اۋىستىرامىز دەگەن ۇسىنىستى توتەسىنەن قويۋى جۇرتقا قيال-عاجايىپتاي كورىنگەنى راس. بىراق سول كەزدە ەشكىم دە بۇل يدەيا جۇزەگە اسىرىلىپ, ەل ەكونوميكاسىن العا سۇيرەيتىن لوكوموتيۆكە اينالاتىنىنا سەنبەگەن ەدى. بىراق ەلباسى تاباندىلىعىنان تايعان جوق. ەلوردا شەجىرەسىن پاراقتاساق, تۇڭعىش پرەزيدەنت 1994 جىلدىڭ 6 شىلدەسىندە وتكەن جوعارى كەڭەستىڭ پلەنارلىق ماجىلىسىندە ءسوز سويلەپ, دايەكتى تۇجىرىمدارىمەن يدەياسىن ناقتىلاپ, «ەرتەدەگى ەر بابامىز ەدى­گەدەن باستاپ, ايبىندى ابىلايعا دەيىنگى حاندارىمىزدىڭ ءبارى ەسىل بويىندا وردا تىككەندەرىن» ايعاقتاپ, ەل استاناسى اقمولا وڭىرىنە كوشەتىنىنە نۇكتە قويدى. ءسويتىپ ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن اقمولا قالاسى 1997 جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىنان باستاپ قازاقتان رەسپۋبليكاسىنىڭ استا­ناسى بولىپ جاريالاندى. ال اقمو­لانىڭ قازاق ەلىنىڭ استاناسى رەتىندەگى حالىقارالىق تۇساۋكەسەرى 1998 جىلدىڭ 10 ماۋسىمىندا جاريالاندى. وسى ساتتەن باستاپ, بايىرعى قالانىڭ باعى جانىپ, جۇلدىزى جارقىرادى. ونىڭ قىسقا مەرزىم ىشىندە قالاي تۇلەگەنىنە سول كەزدە ستۋدەنت بولعان ءبىز دە كۋا بولدىق. كۇنى كەشە وزىمەنوزى بۇيىعى كۇن كەشىپ جاتقان قالانىڭ تىرشىلىگى اياق استىنان جاندانىپ, ماڭايدىڭ ءبارى توتىداي تاراندى. قۇرىلىس قات-قابات جۇرگىزىلدى. شاھار تاۋلىك بويى قالعىمايتىن قا­لا­عا اينالدى. استانانىڭ العاشقى حا­لىق­ارالىق تۇساۋكەسەرىنە ەڭبەكتەگەن سابيدەن, ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن دايىندالدى. مەملەكەتتىك مەكەمەلەردى بىلاي قويعاندا, بالاباقشادان تارتىپ, جوعارى وقۋ ورىندارى – بارىندە قىزۋ دايىندىق ءجۇردى. بىردە-ءبىر مەكەمە ودان تىسقارى قالعان جوق. ءبارىنىڭ جۇرەگىندە استانالىق دەگەن رۋح ۇيالاعان كەرەمەت ءسات ەدى بۇل. ءوزىم وقىعان ەۋرازيا ۇلتتىق ۋني­ۆەرسيتەتىنەن 800 ستۋدەنت «قاسيەت­تى وتاۋ» اتتى تەاترلاندىرىلعان قو­يى­لىم­عا قاتىستىق. بەلگىلى حورەوگراف جانات ءبايداراليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن بۇل قويىلىمعا ەكى اي بويى ۇزدىكسىز دا­يىندالدىق. ونىڭ مەملەكەتتىك ءمان-ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىن سول كەزدە ءار ستۋ­دەنت جۇرەگىمەن سەزىنىپ, بىردە-ءبىر دا­يىندىعىنان قالماي بارىپ ءجۇردى. حا­­لىقارالىق تۇساۋكەسەردە قويىلعان ءار­بىر قويىلىم مەن شىرقالعان ءاربىر ءان باس قالا – بار قازاقتىڭ استاناسى ەكەنىن ايشىقتاپ, سول كەزدە ورىستانا باستاعان اقمولانى ءبىر سەرپىلتكەن ەدى. ەل استاناسىن اۋىستىرۋدىڭ ءتۇپ-تامىرىندا دا اتا-بابا مەكەنىن قازاقىلاندىرۋ, وعان كوز سۇعىن قاداپ جۇرگەن جات پيعىلدىلاردىڭ بوتەن ويىنا بوگەت قويۋ مۇراتى جاتقان ەدى.

باعدارى ايقىن باس قالا

پرەزيدەنتتىڭ 1998 جىلدىڭ 6 مامى­رىنداعى جارلىعىمەن اقمولانىڭ اتاۋى استانا بولدى. وسى اتاۋمەن قازاق­ستان ەلورداسى جاڭا مىڭجىلدىققا ەندى. ال 2019 جىلدىڭ ناۋرىزىنان باس­تاپ قازاقستاننىڭ جاڭا پرەزيدەنتى قا­سىم-جومارت توقاەۆتىڭ بۇيرىعىمەن نۇر-سۇلتان بولىپ وزگەرتىلگەن قالا تۇرعىن­دارى بۇگىندە 1 ملن 200 مىڭنان استى. قالا قارقىندى دامىپ كەلەدى. مۇندا ۇلت دامۋىنىڭ جاڭا پاراعى اشىلىپ, جارقىن شەجىرەسى جازىلىپ جاتىر.

جالپى, قازىرگى نۇر-سۇلتان قالاسىن الەمدەگى ەڭ ادەمى شاھارلاردىڭ بىرىنە اينالدىرۋ ماسەلەسى ەلوردا مارتەبە­سىن العالى جۇرگىزىلىپ جاتىر. كوز ىلەسپەس جى­ل­دامدىقپەن دامىعان شاھاردىڭ سۇ­را­نىستارى دا ۇلعايىپ, باعىت-باعدارى كوبەيدى. ەلوردانىڭ ءون-بويىنا زاماناۋي كەلبەت بەرۋ, قالانىڭ جاڭا اكىم­ش­ىلىك ورتالىعىن قۇرۋ ماقساتىندا باس جوسپاردىڭ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋگە تۇڭعىش رەت حالىقارالىق اشىق كونكۋرس جاريالاندى. الەمدىك ساۋلەت ونەرىنىڭ نەبىر شەبەرلەرى قاتىسىپ, ۇزىن-ىرعاسى 50-دەن اسا جوبا كەلىپ تۇسكەن سايىستا جا­پون ارحيتەكتورى كيسە كۋروكاۆانىڭ جوباسى ۇزدىك دەپ تانىلدى. ەلباسىنىڭ ءوزى: «قالانىڭ تارامدالعان ساقينالى كومپوزيتسياسى مەن ونىڭ ءورىستى نىسانىن ۇسىناتىن كۋروكاۆانىڭ باس جوسپارى ءبىزدىڭ كوشپەلى اتا-بابامىزدان جەتكەن ۇلتتىق سەرپىندى سەزىمدى ەسكەرەتىندىكتەن جانە قالانىڭ ورتالىق بولىگىنىڭ لاندشافت ەرەكشەلىگى نومادتاردىڭ ەجەلگى كوشپەلى تۇراقتارىنىڭ ءپىشىنىن ەسكە سالاتىندىقتان كوپ جاعدايدا جانىما جاقىن سەزىلدى», دەپ ەسكە الدى.

ال ەلوردانىڭ باس جوسپارىن جاساۋعا قاتىسقان بەلگىلى ارحيتەكتور سەرىك رۇس­تەمبەكوۆ: «العاشقى كەزدە ءبىز ەسكى ور­تالىقتى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىمەن اينا­لىستىق. ويتكەنى استانا ەلىمىزدىڭ باس قالاسى بولىپ جاريالانعاننان كەيىن ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردى ورنالاستىرۋ باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولدى. وسىلايشا, ەلوردانىڭ العاشقى كەلبەتى قالىپتاسا باستادى. كەيىن شاھاردىڭ كوركەم بەينەسىن ايشىقتاپ, جاڭا عيما­راتتار بوي كوتەردى. استانا كوز الدىمىزدا كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن دامي باستادى. مەنىڭ جوبام بويىنشا دۇنيەگە كەلگەن «ميللەنيۋم» گالارەياسى, «بيزنەس سەرۆيس ورتالىعى», قارجى مينيسترلىگى الدىنداعى الاڭ, استانالىق ساياباقتاعى «اكۆاپارك» كەشەنى, ەلوردا­نىڭ العاشقى اۋدانى – «سامال» تۇرعىن ءۇي كە­شە­نى – باس قالانىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلە­سىم. بىراق سول كەزدە ءبىز ەسىلدىڭ سول جاعا­لاۋى بۇگىنگىدەي كوركەيىپ, جاعاسىنا ەل قونا­دى دەپ استە ويلاعان ەمەسپىز. ەسىل-دەرتىمىز وڭ جاعالاۋدى جانداندىرۋ ەدى. بىراق قالا­نىڭ جوسپارلى قۇرىلىمى مەن قۇرى­لى­سىن دامىتۋ جونىندەگى تۇجىرىمداما بويىنشا ەلوردانىڭ اۋماقتىق دامۋى تەك باتىس جانە شىعىس باعىتتارعا عانا ەمەس, وڭتۇستىككە, ەسىل وزەنىنىڭ سول جاعالاۋىنا قاراي جۇرگىزىلۋى كەرەكتىگى جونىندە شەشىم شىقتى. ال وزەن ارناسى قالانىڭ قوس قاپ­تالىن ءبولىپ تۇراتىن نەگىزگى وزەگى رەتىندە قاراستىرىلىپ, ونى جاعالاي كوركەم نىساندار تۇرعىزۋ كوزدەلدى. سول جاعالاۋدىڭ العاشقى ءۇش عيماراتى – «اقوردا» رەزيدەنتسياسى, «قازمۇنايگاز», «بايتەرەكتىڭ» قازىعىن ەلباسىنىڭ ءوزى قاعىپ, قاي جەردە ورنالاسۋ كەرەك ەكەنىن كورسەتىپ بەردى. كەزىندە اشىق الاڭقاي بولعان سول وڭىرلەر قازىر ادام تانىماستاي وزگەرىپ, قالاي كەلىستى قالا بولعانىنا مەنىڭ ءوزىم تاڭعالامىن», دەيدى.

ءيا, ەسىلدىڭ قوس قاپتالىندا بوي كو­تەرگەن شاھار بۇگىندە الىپ مەگاپوليسكە اينالدى. قالانىڭ وسىنشا قارقىن­دى داميتىنىن ايگىلى ساۋلەتشى كۋروكا­ۆا­نىڭ ءوزى بولجاي الماپتى. ول 2030 جىل­عا قاراي ەلوردا حالقىنىڭ سانى 850 مىڭعا جەتەدى دەگەن. بىراق قالا بۇل مەجەدەن الدەقاشان اسىپ كەتتى. ال ودان كەيىنگى باس جوسپارعا سايكەس ەلوردا تۇر­عىن­دا­رى 2030 جىلى 1,2 ملن ادامدى قۇ­راي­دى دە­لىنگەن. بۇل كورسەتكىشكە دە بىلتىر جە­تىپ الدىق. ون جىل ىشىندە باس قالا حال­قى ەكى ەسەگە ءوستى. ايتالىق, 2010 جى­­لى 650 مىڭ تۇرعىن بولسا, بيىل ­ 1 ملن 200 مىڭ ادامعا جەتتى. سوندىقتان ەندى باس شاھاردىڭ 2035 جىلعا دەيىنگى باس جوسپارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلمەك. بۇل تۋرالى قالا اكىمى التاي كولگىنوۆ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا حا­بار­لادى. «قالانى دامىتۋ كەزىندە حا­لىق­تىڭ جىلدام ءوسۋ قارقىنىن ەسكەرۋ قا­جەت: بۇل – تۇرعىن ءۇي جانە الەۋمەتتىك وبەكتىلەر قۇرىلىسى, اتاپ ايتقاندا, قولجەتىمدى جەڭىلدىكتى تۇرعىن ءۇي, مەكتەپتەر, بالاباقشالار, مەديتسينالىق مەكە­مەلەر, سونداي-اق ينفراقۇرىلىم, جول جەلىسى قۇرىلىسى جانە ت.ب. الداعى ۋاقىتتا جاڭا ۇيلەر مەن نىسانداردى سۋمەن, كارىزبەن جانە جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جەو-3 جانە سۋ جوبالارىن ىسكە اسىرامىز. سونداي-اق كارىزدىك تازارتۋ قۇرىلىستارى مەن ەلەكتر قوسالقى ستانسالارىن جوبالايمىز. قالانىڭ نوسەرلى كارىزدەرى جۇمىس ىستەي الۋى ءۇشىن نوسەردىڭ قۇرىلىس جەلىسى كەڭەيتىلدى, بىرنەشە اۋداندا قوسىمشا نوسەر كارىزدەرى پايدا بولادى. سونىمەن قاتار قالادا بىرقاتار كوپىر, جول, جاڭا كوشە سالىنىپ جاتىر. سوندىقتان جۇرتشىلىقتىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ, باس جوسپارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزەمىز. بۇل تۇزەتۋلەر جىل بويى جۇرگىزىلەدى دەگەن جوسپارىمىز بار», دەپ جازدى اكىم.

وركەندەۋ ولشەمدەرى

جالپى, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ قا­لىپ­تاسۋىنا ۇلەسىن قوسىپ, العاشقى قا­دا­سىن قاعىسقاندار ەلوردانى ەڭ با­قىتتى قالالاردىڭ بىرىنەن سانايدى. استانا, اسىرەسە قۇرىلىس جاعىنان ايى وڭىنان تۋعان قالا ەكەنىن ايتادى ماماندار. مى­سالى, ەلوردادا تۋىپ-ءوسىپ, ونىمەن بىتە قايناسىپ, وسىندا لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارعان ازاماتتار­دىڭ ءبىرى نيكولاي تي­حونيۋك: «تىڭ يگەرۋ جىلدارىندا دا ەلوردادا قارقىندى قۇرىلىس جۇرگىزىلگەنى ەسىمدە. وندا دا ەڭ مىقتى ساۋلەتشىلەر وسى جوبامەن اينالىسىپ, وسىندا بىرىنەن كەيىن ءبىرى بوي كوتەرگەن عيماراتتارعا ەڭ جاقسى, ەڭ ساپالى قۇرىلىس ماتەريالدا­رى پايدالانىلدى. كەيىن استانا بولعان­دا د­ا ەلدە جوق ەرەكشە عيماراتتار ەلىمىز ­بويىنشا الدىمەن قازىرگى نۇر-سۇلتان­دا سالىندى», دەيدى.

ءيا, ەلوردانىڭ ارقاسىندا ماماندارىمىز ساۋلەت ونەرىنىڭ الەمدىك ستاندارتتارىنا ساي كەلەتىن نەبىر تالعامپاز تالاپتارى مەن شارتتارى بويىنشا قۇرى­لىس سالۋدى ۇيرەنگەنىن ەشكىم جوققا شى­عارا الماس. ويتكەنى العاش قۇرىلىسى جۇر­گىزىلە باستاعاندا ەلوردانى وتاندىق ەمەس, شەتەلدىك كومپانيالار تۇرعىزا باسادى, ال وتان­داستارىمىز ولاردىڭ تەحنولوگيالا­رىن مەڭگەرۋ جاعىنان از ەڭبەكتەنگەن جوق.

قازىرگى تاڭدا نۇر-سۇلتان قالاسى قاي جاعىنان دا وزگە وڭىرلەرگە ونەگە بو­­لىپ, قارقىندى وركەندەپ كەلەدى. ونىڭ وركەندەۋ ولشەمدەرىندە شەك جوق. جا­قىندا عانا ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قالا اكىمى التاي كولگىنوۆ پاندەمياعا نەمەسە كارانتيندىك شەكتەۋلەرگە قارا­ماستان باس قالا ەكونوميكاسى ءوسىپ جات­قانىن, قۇرىلىس جۇمىستارىندا وتكەن جىلى 10 پايىزعا جۋىق ءوسىم بولسا, بيىلعى جار­تىجىلدىقتىڭ كورسەتكىشى ودان اسىپ كەت­كەنىن ايتتى. بىلتىر 3 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلسە, بيىل 3 ملن 200 مىڭ شارشى مەتر ىسكە قوسىلعان.

پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن قول­جەتىمدى باسپانا قۇرىلىسى دا ءۇش ەسەگە ارتقان. بۇل باعىتتاعى ستاتيستيكانى كەلتىرە كەتكەن قالا باسشىسى 2018 جىلى 1 100 پاتەر, 2019 جىلى 2 900 پاتەر بەرىلسە, بىلتىر ونىڭ سانى 7 مىڭ­عا جەتكەنىن ايت­تى. ال بيىل 10 مىڭ الەۋ­مەتتىك پاتەر سالىنباق.

«بۇل باسپانانى الەۋمەتتىك توپتارعا, مۇقتاج ازاماتتارعا تاپسىرامىز. اسىرە­سە كەزەكتە تۇرعان ازاماتتار مەن وتباسى بانكتىڭ سالىمشىلارى باسپاناعا يە بولادى. تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارىنىڭ سوماسىن 1 ملن تەڭگەدەن 1 ملن 500 مىڭ تەڭگەگە كوبەيتتىك. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن كەلىسىمگە كەلدىك. قازاقستان يپوتەكا­لىق كومپانياسىمەن بىرگە الەۋمەتتىك سالا مەن بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرىنە 1 مىڭ پا­تەر ءبولىپ جاتىرمىز», دەيدى اكىم.

سونداي-اق وتكەن جىلى 1 ترلن 100 ملرد ينۆەستيتسيا تارتىلعان بولسا, قازىرگى ۋاقىتتا بۇل جاعىنان 30 پايىزعا جۋىق ءوسىم بايقالعان. ء«وندىرىس كولەمى دە ارتۋدا. ەڭ ماڭىزدىسى ورتا جانە شاعىن بيزنەس وكىلدەرى ازايعان جوق. سەبەبى پاندەمياعا بايلانىستى قيىندىقتار بولدى. كارانتيندىك شەكتەۋلەر دە ءوزى­نىڭ كەرى ىقپالىن تيگىزدى. بىراق سوعان قاراماي ورتا جانە شاعىن بيزنەستىڭ 152 سۋبەكتىسى تىركەلدى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 7 پايىزعا كوپ», دەدى ا.كولگىنوۆ.

الەۋمەتتىك نىساندار سانى دا ارتىپ كەلەدى. 2019 جىلى 6 مەكتەپتىڭ, 2020 جى­لى 11 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى اياقتالسا, بيىل 40 مىڭ ورىندىق 15 مەكتەپ سالىنادى. ونىڭ بارلىعى وسى جىلى تاپسىرىلادى. سول ارقىلى ءۇش اۋىسىمدا وقىتاتىن مەكتەپتەر ماسەلەسى شەشىلىپ جاتىر. وت­كەن جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا وسىنداي مەكتەپتەر سانى ەكى ەسەگە ازايىپ, 8 مەكتەپتەن 4 مەكتەپ قالعان.

ەلوردادا گازداندىرۋ جۇمىستارى دا قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. بيىل 143 مىڭ تۇرعىن گازعا قوسىلعان. وتكەن جىلى 350 شاقىرىم گاز قۇبىرى جۇرگىزىلگەن. «كوكتال-1» مەن «كوكتال-2» كەنتتەرىندە جۇ­مىس اياقتالدى. «اگروقالاشىق» جانە باسقا شاعىن اۋدانداردا 43 مىڭ وتباسىعا گاز قۇبىرى تارتىلدى. بيىل 317 شاقىرىم قۇبىردى تارتۋىمىز قا­جەت. سونىڭ 200 شاقىرىمىنىڭ جۇمى­سى اياقتالدى. وسى جىلى «اگروقالا­شىق», «پرومىشلەننىي», وڭتۇستىك-شى­عىس, «كۇيگەنجار», «ميچۋرين», «ين­تەر­ناتسيونالنىي» تۇرعىن الاپتا­رىندا جۇمىس اياقتالادى. ياعني جەكە سەك­توردىڭ 143 مىڭ تۇرعىنى گازعا قول جەت­كىزەدى. بۇعان قوسا 1-جەو مەن 2-جەو-نىڭ سۋ جىلىتۋ قازاندىقتارىن گاز­عا كوشىرۋىمىز كەرەك. وتكەن جىلى 4 سۋ جىلىتۋ قازاندىعىن گازعا كوشىردىك. وزگە 9 قازاندىق بويىنشا جۇمىس بيىل اياقتالادى. سوندا بارلىق قازاندىقتار گازعا كوشىرىلىپ, اۋاعا تارالاتىن زياندى قالدىقتار ايتارلىقتاي ازايادى», دەيدى قالا باسشىسى.

مىنە, ەلوردانىڭ دامۋىن تسيفرلارمەن ورنەكتەسەك, كورسەتكىشتەرى وسىنداي. ازات ەلدىڭ ايبىنىنا اينالعان استانا­نىڭ الار اسۋى ءالى الدا. تاۋەلسىزدىكتىڭ بوي­­تۇمارىنا اينالعان باس شاھار تالاي ەل سۇيسىنە قارايتىن الەمدەگى ەڭ اجارلى ءارى قاۋىپسىز شاھار بولاتىنىنا سەنىم مول.