ەل ەگەمەندىگىنىڭ ەڭسەلى وتىز جىلىندا قازاق ونەرى مەن وركەنيەتى, ادەبيەتى مەن مادەنيەتى ەرەكشە جاندانىپ, تىڭ سەرپىن العانى انىق. ۇلتتىق ونەرىمىز جاڭاشا دامىپ, زاماناۋي دەڭگەيگە كوتەرىلدى.
تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تالانتتى ۇل-قىزدارى قازاقستاندىق مۋزىكا مادەنيەتىنىڭ بۇكىل بايلىعىن ءوز بيىگىندە كورسەتىپ, دۇنيە جۇزىنە پاش ەتۋدە. ءبىر ديماشىمىز ارقىلى بۇكىل ءبىر ۇرپاقتىڭ بەينەسىن قالىپتاستىردىق. ول ءوز زامانداستارىنىڭ تالعامى مەن تالپىنىسىن وياتتى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. سونداي-اق, رەسپۋبليكامىزدىڭ ءىرى مەگاپوليستەرىندە بوي كوتەرگەن جاڭا مادەنيەت نىساندارى ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, قارقىندى جۇمىستار اتقارىپ, تالانتتى ونەرپازدارىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنا بارىنشا جاعداي جاساۋدا. ال, ەلىمىزدىڭ شالعاي مەكەندەرىندەگى ونەر وشاقتارىنىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى جاقسى ما, اۋىلداعى مادەنيەتتىڭ دەڭگەيى قانداي دەگەن سۇراق كوپتىڭ كوكەيىندە تۇرعانى تاعى راس.
وسى تۇرعىدان قاراعاندا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىنداعى «باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن بىرەگەيلىكتى, ۇلتتىق ءداستۇرىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, ىلگەرى جىلجۋ جولىندا ءتىلىمىز بەن ءدىنىمىزدى, ءبىلىمىمىز بەن سانامىزدى, ونەرىمىز بەن وركەنيەتىمىزدى, ادەبيەتىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى دامىتۋ, اۋىلدار مەن اۋداندارداعى ءبىلىم ساپاسى مەن سپورتتىق جانە ونەر ۇيىرمەلەرىن جانداندىرۋ, سونىمەن بىرگە, ازاماتتاردىڭ ساۋاتتىلىعى مەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەپ, كاسىبي ءبىلىم بەرۋدىڭ بۇكىل جۇيەسىن ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە بىلىكتى ماماندار قالىپتاستىرۋعا باعىتتاۋ» ماسەلەلەرى وتە وزەكتى ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. ءوز كەزەگىندە قر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى وسى باستامالاردى نەگىزگە الا وتىرىپ, بىرقاتار اۋقىمدى ءىس-شارالاردىڭ قانات قاعۋىنا مۇرىندىق بولىپ كەلەدى.
ايتالىق, مادەنيەت پەن وركەنيەتتىڭ مەكەنى بولعان الاتاۋدىڭ بوكتەرىندە وسى ماۋسىمدا دۇركىرەپ وتكەن ونەر شەرۋى ءوز قاتىسۋشىلارىنا ەرەكشە اسەر سىيلادى. بىلتىر ءبىرىنشى رەت نۇر-سۇلتان قالاسىنان باستاۋ العان «سالەم, ەلوردا!» رەسپۋبليكالىق ونەر فەستيۆالى بيىل الماتىدا جالعاسىن تاپتى. سول ءۇش كۇننىڭ ۇمىتىلماس ساتتەرىن ءىس-شارانىڭ باسى قاسىندا جۇرگەن مامانداردىڭ سوزىمەن جەتكىزۋدى ءجون كوردىك.
عازيزا عابدراحىموۆا:
جامبىل اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.
– ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويى مەن جىر الىبى جامبىل جاباەۆتىڭ 175 جىلدىعىن جالاۋ ەتكەن ونەر فەستيۆالىن بيىل الماتىدا فيلارمونيانىڭ بازاسىندا وتكىزۋدەگى باستى ماقسات نەدە؟
– الماتى جانە الماتى وبلىسى - جەر ءجانناتى جەتىسۋ ءوڭىرى ونەر مەن مادەنيەتكە تۇنعان كوپتەگەن تاريحي-مادەني نىسانداردىڭ, رۋھاني قۇندى جادىگەرلەردىڭ ورنالاسقان مەكەنى, جىر الىبى جامبىل بابامىزدىڭ تۋعان توپىراعى. سونداي-اق, 85 جىلدان اسا باي تاريحى بار ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن مادەنيەت مەكەمەلەرىنىڭ ءبىرى جامبىل اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسى تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ, قازاق ونەرىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىنىڭ ايناسى. قۇرامىندا ن.تىلەنديەۆ اتىنداعى اكادەميالىق فولكلورلى-ەتنوگرافيالىق «وتىرار سازى» وركەسترى, قر مەملەكەتتىك اكادەميالىق سيمفونيالىق وركەسترى, ب.بايقاداموۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك حور كاپەللاسى, قر مەملەكەتتىك ۇرمەلى اسپاپتار وركەسترى سىڭدى ءىرى ءارى بەدەلدى ۇجىمدار, الەمگە تانىمال سوليستەر, جەكە ورىنداۋشىلار, تالانتتى مۋزىكانتتار, سونىمەن قاتار, دىبىس جانە جارىق قويۋشى تەحنيكتەر, رەجيسسەر-پروديۋسەرلەر, مىقتى مەنەدجەرلەر, كوستيۋمەرلىك تسەح جانە اكىمشىلىك-باسشىلىق قىزمەتى جۇمىس جاسايدى. بۇل دەگەنىڭىز, بىلىكتى مامانداردىڭ شوعىرى ورنالاسقان شوقتىعى بيىك قاراشاڭىراقتىڭ وڭىرلەردەن كەلگەن قاتىسۋشىلارعا كاسىبي دەڭگەيدە ۇيرەتەرى مەن بەرەرى كوپ دەگەندى دالەلدەيدى. قر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جوبانى ۇيلەستىرۋشى «قازاقكونتسەرت» مەملەكەتتىك كونتسەرت ۇيىمى» جانىنداعى «رەسپۋبليكالىق كونتسەرتتىك-گاسترولدىك قىزمەت ورتالىعىنان فەستيۆال جالاۋىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قابىلداپ, ءىس-شارالاردىڭ جاقسى وتۋىنە فيلارمونيا ۇجىمى ۇيىتقى بولدى. كەلەشەكتە قازاقستاننىڭ باسقا قالالارىندا وتكىزۋ جوسپاردا بار.
– وسى فەستيۆالدىڭ جالپى ءجون جوباسى تۋرالى تولىق ايتىپ بەرىڭىزشى.
– اۋىلدار مەن اۋداندارداعى مادەنيەت ۇيلەرىندە ءوزىڭىز بىلەسىز, ساحنا بەزەندىرۋ, مۋزىكالىق اسپاپتاردى جاڭارتۋ, ساحنالىق كيىم تىكتىرۋ ماسەلەلەرىنەن بولەك تسيفرلىق تەحنيكانىڭ, جارىق جانە دىبىس قۇرىلعىلارىنىڭ تاپشىلىعى بار, نەمەسە, وبلىس ورتالىقتارىنداعى كونتسەرتتىك زالداردا قويىلعان سوڭعى ۇلگىدەگى قۇرىلعىلاردىڭ ءتىلىن جەتىك بىلەتىن ماماندار جەتىسپەي جاتادى. وسى ءۇش كۇنگە ۇلاسقان ونەر شەرۋى ەڭ الدىمەن قازاقستاننىڭ وڭىرلەرىنەن كەلگەن مادەنيەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوزارا تاجىريبە الماسۋىنا, رۋحاني-شىعارماشىلىق تۇرعىدان ولاردىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن دامىتۋعا, وڭىردەگى مادەنيەت ۇيىمدارىنىڭ ءيميدجىن ارتتىرۋعا جانە الماتى وبلىسىنىڭ نەگىزگى وبەكتىلەرىنە ات باسىن تىرەپ, شىعارماشىلىق شولۋ جاساۋعا مول مۇمكىندىك تۋدىردى. وبلىس, اۋدان, قالا دەڭگەيىندەگى ورىنداۋشىلار مەن قىزمەتكەرلەردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن وسىناۋ ونەر شەرۋىنە ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىنان جۇزگە جۋىق قاتىسۋشى كەلدى. وڭىرلەردەن كەلگەن وبلىستىق فيلارمونيا مەن اۋداندىق مادەنيەت ۇيلەرىنىڭ ونەرپازدارى, مەنەدجەرلەرى, جارىق جانە دىبىس قويۋشى تەحنيكتەرى, رەجيسسەرلەرى, كوركەمدىك جەتەكشىلەرى مەن اكىمشىلىك قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن ارنايى شەبەرلىك ساباقتارى وتكىزىلدى. جوبانىڭ ۇتىمدى تۇسى دا وسى دەپ ەسەپتەيمىن. ءجونى دە, جوسىعى دا بولەك بۇل فەستيۆالگە كەلگەن قوناقتاردىڭ كوزدەرىندەگى ءوز كاسىبىنە دەگەن ماحابباتى مەن جاڭاشىلدىقتى ۇيرەنىپ-بىلۋگە دەگەن ىقىلاس-نيەتتەرى بىزدەردى قاتتى تولقىتتى. ولاردىڭ مىقتى مامانداردىڭ شەبەرلىك ساباقتارىنان العان اسەرلەرى مەن تىڭ دۇنيەلەرگە دەگەن تاڭدانىستارىن ەكى اۋىز سوزبەن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. سوڭعى جىلدارى مينيسترلىكتىڭ باستاماسىمەن كوپتەگەن ۇتىمدى جوبالار جاسالۋدا. وسى دۇنيەلەر كەلەشەكتە دە جالعاسىن تاۋىپ جاتسا, وڭىرلەردەگى ارىپتەستەرىمىزدىڭ ۇلكەن قالالاردا تاجىريبەدەن ءوتىپ, بىلىكتىلىگىن شىڭداۋعا كوپ كومەگىن تيگىزەر ەدى. ءبىز وسىنداي ۇلكەن باستامالاردىڭ باسى-قاسىندا ءجۇرىپ, ءوز تاراپىمىزدان از دا بولسا سەپتىگىمىزدىڭ تيگەنىنە وتە قۋانىشتىمىز.
– وڭىرلەردەن كەلگەن قاتىسۋشىلار ءىرى ۇجىمدارمەن ءبىر ساحنادا جۇمىس جاسادى, دايىندىق بارىسىنداعى ەرەكشە ساتتەرمەن بولىسسەڭىز.
– ن.تىلەنديەۆ اتىنداعى اكادەميالىق فولكلورلى-ەتنوگرافيالىق «وتىرار سازى» وركەسترى مەن قر مەملەكەتتىك اكادەميالىق سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن فيلارمونيانىڭ ۇلكەن ساحناسىندا فەستيۆالدىڭ قورىتىندى كونتسەرتى ءوتتى. وڭىرلەردەن كەلگەن ونەرپازدار تانىمال تۇلعالارمەن, فيلارمونيانىڭ جانە قازاقكونتسەرتتىڭ بەلدى سوليستەرىمەن بىرگە ءان شىرقادى, كۇي تارتتى. بۇعان دەيىن ءىرى وركەسترلەرمەن جۇمىس جاساپ كورمەگەن جەكە ورىنداۋشىلار وزدەرى ءۇشىن كوپ جاڭالىق اشتى دەر ەدىم. سەبەبى, جەكە داۋىستا ءوز ەركىندىگىمەن نوتاسىز ونەر كورسەتىپ جۇرگەن ورىنداۋشى ءۇشىن ءبۇتىن ءبىر وركەستردىڭ سۇيەمەلدەۋىندە ديريجەردىڭ جەتەكشىلىگىنە باعىنا وتىرىپ ونەر كورسەتۋ وڭاي بولعان جوق. كوپ دايىندىق جاسالدى, ساحنا جانە سۇقبات بەرۋ مادەنيەتىنەن ساباقتار بەرىلدى, ۇجىممەن جۇمىس جاساۋ جولدارى ۇيرەتىلدى, رەجيسسەردى تىڭداۋ, ءتۇسىرىلىم بارىسىندا تۇس-تۇستاعى كامەرالارعا جۇمىس جاساۋ, وركەستردى سەزىنۋ, ديريجەرگە باعىنۋ - فەستيۆال قاتىسۋشىلارىنىڭ كوپشىلىگى ءۇشىن ۇلكەن تاجىريبە بولدى. وركەستردىڭ دىبىس ۇندەستىگىنىڭ ەرەكشەلىگى وڭىرلەردەن كەلگەن ونەرپازداردىڭ دەلەبەسىن قوزدىرىپ, شابىتىن شارىقتاتقانىن كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنان-اق بايقاۋعا بولادى. جالپى قىزىعى مەن شىجىعى قاتار جۇرەتىن بۇل سالانىڭ تىزبەكتەپ ايتار تۇستارى وتە كوپ قوي. ەڭ باستىسى ەڭبەگىمىز ەش كەتپەگەنىن, قاتىسۋشىلاردىڭ العىسىن العانىمىزدى ماقتانىشپەن ايتا الامىن. شەبەرلىك ساباقتارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بارلىق قاتىسۋشىلارعا بىلىكتىلىك سەرتيفيكاتتارى تابىستالدى.
جاندوس وماروۆ:
كەنەن ازىرباەۆ اتىنداعى جامبىل وبلىستىق فيلارمونياسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.
– بۇعان دەيىن وبلىستىق فيلارمونيالار اراسىندا شىعارماشىلىق بايلانىس از بولدى. ۇلكەن ۇجىمدارمەن, تانىمال تۇلعالارمەن ءبىر ساحنادا ونەر كورسەتۋ ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرمايتىن ەدى. وسى فەستيۆال اياسىندا ىنتىماقتاستىق پەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستى جانداندىرۋ جولدارىن كەڭىنەن تالقىلاپ, ەلىمىزدەگى مادەنيەت مەكەمەلەرى ءوزارا ورتاق مەموراندۋمعا قول قويدى. بىرقاتار كونفەرەنتسيالار بارىسىندا تالقىلانعان وزەكتى ماسەلەلەر بىزدەرگە ءار ءوڭىردىڭ جۇمىس جاساۋ ءادىس-تاسىلدەرىن, زاماناۋي تاجىريبەلەردى ۇتىمدى پايدالانۋ جولدارىن بىلۋگە سەپتىگىن تيگىزدى. كونتسەرتتىك باعدارلاما قۇرۋ جانە ستسەناري مەن رەجيسەرلىك جۇمىستاردىڭ ارتىق نە كەم تۇستارىن اجىراتۋ بويىنشا كوپ دۇنيەلەردى كوكەيىمىزگە تۇيدىك. ءبارىمىزدى ءبىر ءۇيدىڭ بالالارىنداي كورىپ, ءوز بىلىمىمەن بولىسكەن قارلىعاش يساقىزىنا العىسىم شەكسىز. بىزدەرگە وسىنداي مۇمكىندىك جاساعان ۇيىمداستىرۋشىلارعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. الداعى ۋاقىتتا دا وسى فەستيۆالدى بۇدان دا بيىك دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىپ, ءار جىلدا جاڭادان جازىلعان ءار ءتۇرلى جانرداعى شىعارمالاردىڭ تۇساۋى كەسىلسە جانە وسى وتكىزىلگەن ءىس-شارا اياسىندا ءبىر ورتاق جيناق شىعارىلسا دەگەن سۇرانىس بار. سول جيناقتاعى قۇندى دۇنيەلەردى ءبىز ءوز وڭىرىمىزدە قولداناتىن ەدىك. بيىل قاتىسۋعا مۇمكىندىگى بولماعان ارىپتەستەرىمىزبەن كەلەر جىلدا امانشىلىقتا قاۋىشۋدى بۇيىرسىن دەپ تىلەيمىن.
قارلىعاش اجيەۆا:
رەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
– كاسىبي رەجيسسەر رەتىندە ءوز كوزقاراسىمدى بىلدىرەتىن بولسام, بۇل جوبانى ۇيىمداستىرۋ وتە وزەكتى دەر ەدىم. نەگە دەسەڭىز, كوپتەگەن وڭىرلەردەگى كونتسەرتتىك مادەني مەكەمەلەردە رەجيسسەر قىزمەتى جوق, بار بولسا ونىڭ باعاسىن بىلمەيدى, تالابىنا باعىنبايدى. كەز-كەلگەن ۇجىمدا مىندەتتى تۇردە بۇل مامان بولۋى كەرەك دەپ سانايمىن. سونداي-اق, ءار وبلىستىڭ ءوز قورجىنىندا مول تاجىريبەلى باي رەپەرتۋارى بار. سولاردى قولدانا وتىرىپ, بۇدان دا جوعارى دارەجەدە كونتسەرتتىك باعدارلاما جاساۋعا بولادى.
فەستيۆال قاتىسۋشىلارى, وسى ءۇش كۇننىڭ ىشىندە مەنىڭ بالالارىمداي بولىپ كەتتى, ولار ءوز جۇمىستارىنداعى قيىنشىلىقتاردى ايتا وتىرىپ, ولاردان شىعۋ جولدارىن تالقىلادىق, كەلەشەككە كوپتەگەن جوسپارلار قۇردىق. الماتىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن, پاندەميا جاعدايىنداعى شىعارماشىلىق ادامداردىڭ جاڭاشا باعىت الىپ قالاي جۇمىس جاساپ جۇرگەنىن جانە قالاداعى كوپتەگەن ونەر كەڭىستىكتەرىن كورسەتۋگە تىرىستىم. جالىنداپ تۇرعان جاس ءارى تالانتتى ارىپتەستەرىممەن تانىسقانىما باقىتتىمىن جانە وسى العاشقى تانىستىعىمىز سوڭعى بولمايتىنىنا سەنەمىن.
– اڭگىمەمىزدى ونەردىڭ جاناشىرى رەتىندە ءوزىڭىزدىڭ ءبىر اۋىز تىلەگىڭىزبەن تامامداساق.
– شىن ونەرلى ادام اۋىلدان شىعادى عوي. تالاي تالانتتارىمىزدىڭ تۋعان توپىراقتىڭ شاڭىندا تۇنشىعىپ جاتقانى جانىمىزدى جابىرقاتادى. جاستارىمىزدى مۋزىكالىق ءتۇرلى باعىتتارعا باۋلىپ, ۇلتتىق ءارى كلاسسيكالىق جانە وركەسترلىك ءارى اسپاپتىق ورىنداۋشىلىق ونەرمەن ءجىتى تانىستىرۋ ماقساتىندا وتكىزىلگەن وسىناۋ يگى ءىس-شارا الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تاۋىپ, وڭىرلەردەگى ونەرپازداردىڭ تانىلۋىنا, ولاردىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ شىڭدالۋىنا جانە كاسىبي تۇرعىدا دامۋىنا تۇراقتى تۇردە ىقپال ەتسە دەگەن تىلەگىمىز بار. يلەپ وتىرعانىمىز ءبىر تەرىنىڭ پۇشپاعى بولعاندىقتان, بار مۇمكىنشىلىگىمىزدى ونەردىڭ يگىلىگى جولىندا قولدانۋعا ءبىز ارقاشان ءازىرمىز.
الماتى