وكپە وبىرى – ءسۇت بەزى قاتەرلى ىسىگىنەن كەيىن تۇرعان قاۋىپتى كەسەل عانا ەمەس, تالاي ادامنىڭ ءومىرىن باستاپقىدا بىرتىندەپ, بىلدىرمەي جالماپ جاتقان دەرت. وكپە وبىرىنىڭ ورشۋىنە بايلانىستى الماتى قالاسىندا قاناتقاقتى جوبا جالعاسىن تاپتى. ويتكەنى وكپە راگى الەمدە قاتەرلى ىسىك اۋرۋىنان بولاتىن ءولىم-ءجىتىمنىڭ باستى سەبەپشىسى جانە بۇل اۋرۋدان جىل سايىن 1,8 ملن-عا جۋىق ادام كوز جۇمادى.
الماتى قالاسىنىڭ ونكولوگ-دارىگەرلەرى اۆتوبۋس جۇرگىزۋشىلەرى مەن تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىن وكپە قاتەرلى ىسىگىنە قارسى تەگىن تەكسەرىستەن وتۋگە شاقىرىپ وتىر. وسىلايشا, قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى وكپەنىڭ ونكولوگيالىق كەسەلدەرىن ەرتە انىقتاۋ تاسىلدەرىن تەرەڭدەتۋ ءۇشىن عىلىمي زەرتتەۋلەردى قولعا الدى.
ءبىر جاعىنان قوعامدىق كولىكتەردىڭ جۇرگىزۋشىلەرى كاسىپتەرىنە بايلانىستى ءتۇتىن, جانار-جاعارماي قالدىقتارى سياقتى ۋلى زاتتارمەن ۇدايى تىنىس الۋعا ءماجبۇر. جۇرە كەلە مۇنىڭ سالدارى وكپە دەرتتەرىنىڭ دامۋىنا باستايتىنى ايان.
جالپى, قاناتقاقتى جوبا شەڭبەرىندە 2 مىڭداي جۇرگىزۋشىنى تەكسەرۋ جوسپارلانعان. اسىرەسە ەر ادامداردى, سەبەبى ولار وكپە قاتەرلى ىسىگىنە شالدىعۋعا بەيىم كەلەدى. ءارى الماتى قالاسىندا وكپە قاتەرلى ىسىگىنە دۋشار بولىپ قانا قويماي, وسى سىرقاتتان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم وتە كوپ. وبىر الدى اۋرۋلارىن ەرتە دياگنوستيكالاۋ جانە الدىن الۋ وكپە قاتەرلى ىسىگىنىڭ اسقىنۋىنا جول بەرمەيدى. سوندىقتان دا بۇل باستاما الماتى قالاسىنىڭ قوعامدىق كولىك جۇرگىزۋشىلەرىن تەگىن تەكسەرۋدى كوزدەيدى.
زەرتتەۋگە قاتىسۋ ءۇشىن ونكولوگيالىق اۋرۋلار بويىنشا ەسەپتە تۇرمايتىن 45 جاستان 69 جاسقا دەيىنگى ەرلەر شاقىرىلادى. ءتيىستى شاقىرۋ حاتتارى الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ قالالىق موبيلدىلىك باسقارماسىنىڭ باسشىسىنا جانە الماتى قالاسىنىڭ اۆتوبۋس پاركتەرىنىڭ ديرەكتورلارىنا جىبەرىلگەن.
جىل سايىن ەلىمىزدە وكپە قاتەرلى ىسىگىنىڭ 3500-گە جۋىق جاڭا جاعدايى انىقتالادى. قازاقستاندا ونكولوگيالىق اۋرۋدان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم قۇرىلىمىندا وكپە قاتەرلى ىسىگى ءبىرىنشى ورىن الادى. شامامەن 6-7 قازاقستاندىق كۇن سايىن وكپە قاتەرلى ىسىگىنەن قايتىس بولادى. ونكولوگتەر بۇل اۋرۋدى ەرتە ساتىسىندا انىقتاۋ ءۇشىن وكپە قاتەرلى ىسىگىنە سكرينينگ جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگىن ۇدايى العا تارتىپ كەلە جاتقانىن بىلەمىز.
«ماسەلە مىنادا, وكپە قاتەرلى ىسىگى بار ناۋقاستاردىڭ 80 پايىزى قازىردىڭ وزىندە دەرتى ءورشي باستاعاندا ونكولوگتەرگە كەلەدى. بۇگىن ءبىز ەرتە دياگنوستيكا, الدىن الۋ جانە سكرينينگ تۋرالى سۇراقتار كوتەرگىمىز كەلەدى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا, اسقىندىرماي دياگنوستيكا جاساۋ ماقساتىندا وكپە قاتەرلى ىسىگى بويىنشا سكرينينگتى ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سكرينينگ تومەن دوزالى سپيرالدى كومپيۋتەرلىك توموگرافيا كومەگىمەن جۇرگىزىلەدى. بۇل ءادىس وكپە قاتەرلى ىسىگىن ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋعا, سايكەسىنشە دۇرىس جانە ۋاقتىلى تارگەتتىك جانە دەربەستەندىرىلگەن ەم جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ باس ونكولوگى, «قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» اق باسقارما ءتورايىمى ديليارا قايداروۆا.
تومەن دوزالى سپيرالدى كومپيۋتەرلىك توموگرافيامەن جاسالعان العاشقى پيلوتتىق جوبالار بۇرىن پاۆلودار, قوستاناي جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا جۇرگىزىلگەن بولاتىن.
وكپە قاتەرلى ىسىگى – الەمدەگى ەڭ كوپ تارالعان قاتەرلى ىسىك. قاتەرلى ىسىك اۋرۋىن زەرتتەۋ جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ (IAIR) مالىمەتى بويىنشا جىل سايىن 2 ملن-نان استام ەرلەر مەن ايەلدەر وكپە قاتەرلى ىسىگىمەن اۋىرادى, ولاردىڭ ۇشتەن ەكىسى – ەر ادامدار (1 368 524) جانە ۇشتەن ءبىرى – ايەلدەر (725 352).
الماتى