سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتا وتىرىسىندا دەپۋتاتتار بىرقاتار زاڭ جوباسىن تالقىلادى. سونداي-اق پرەزيدەنتتىڭ جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسىن قىزمەتىنەن بوساتۋ تۋرالى ۇسىنۋىن قارادى. سۋديا لاريسا شەپەلەۆا وتستاۆكاعا كەتۋىنە بايلانىستى قىزمەتىنەن بوساتىلدى.
وتىرىس بارىسىندا «كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ جەكەلەگەن سۋبەكتىلەرىنىڭ ساتىپ الۋى تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالىپ, قابىلداندى. اتالعان قۇجات جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارى جونىندە قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ بايانداما جاسادى. بۇل قۇجات «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق-نىڭ جانە باسقا دا ۇلتتىق حولدينگتەر مەن كومپانيالاردىڭ ساتىپ الۋ ءىسىن رەتتەيدى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جولداۋىنداعى تاپسىرماسىنا سايكەس قارجى مينيسترلىگى «كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ جەكەلەگەن سۋبەكتىلەرىنىڭ ساتىپ الۋى تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ ساتىپ الۋى ءارتۇرلى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرمەن رەتتەلىپ كەلەدى. ماسەلەن, «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ ساتىپ الۋى «ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى تۋرالى» زاڭمەن جانە قوردىڭ ديرەكتورلار كەڭەسى بەكىتكەن ساتىپ الۋ قاعيدالارىمەن رەتتەلەدى.
وسى قور قۇرامىنا كىرمەيتىن «بايتەرەك», «زەردە» سياقتى ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ساتىپ الۋى «مەملەكەتتىك م ۇلىك تۋرالى» زاڭمەن جانە قارجى مينيسترلىگى بەكىتكەن ساتىپ الۋ قاعيدالارىمەن رەتتەلەدى.
تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى ەسەبىنەن دارىلىك زاتتاردى ساتىپ الاتىن مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ جانە بىرىڭعاي ديستريبيۋتەر «سك-فارماتسيانىڭ» ساتىپ الۋى «دەنساۋلىق تۋرالى» كودەكسپەن جانە دارىلىك زاتتاردى ساتىپ الۋ قاعيدالارىمەن رەتتەلەدى.
ازىرلەنگەن زاڭ جوباسىمەن «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ جانە وزگە دە ۇلتتىق حولدينگتەر مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ساتىپ الۋىن رەتتەۋ ۇسىنىلادى. وسىلايشا, زاڭ جوباسى ساتىپ الۋ قۇنى شامامەن 3,4 ترلن تەڭگە سوماسىنداعى 250-دەن اسا ۇلتتىق كومپانيا مەن ولاردىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارىن قامتيدى», دەدى مينيستر.
بۇل رەتتە ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جانىنداعى مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردىڭ, اكتسيونەرلىك قوعامدار, جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەردىڭ ساتىپ الۋىن «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭنىڭ شەڭبەرىندە قالدىرۋ ۇسىنىلادى. سونىمەن قاتار, زاڭ جوباسىندا بىرقاتار نەگىزگى ءتاسىل كورسەتىلەدى.
ء«بىرىنشى. كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرى ءۇشىن بىرىڭعاي سانالاتىن, زاڭنىڭ قولدانۋ اياسىنا, قاعيداتتارعا, شەكتەۋلەرگە, تاسىلدەرگە, باقىلاۋعا جانە شاعىمدانۋعا قاتىستى بازالىق ەرەجەلەر زاڭ دەڭگەيىندە بەكىتىلەدى.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا ۇقساس تەندەرلىك قۇجاتتامانى الدىن الا تالقىلاۋ, سونداي-اق شاعىمدانۋ كەزەڭىندە كەلىسىمشارت جاساسۋدى توقتاتا تۇرۋ مەحانيزمدەرى ۇسىنىلادى.
ەكىنشى. ساتىپ الۋ پروتسەسىن ناقتىلايتىن نورمالاردى ەرەجەلەر دەڭگەيىندە رەگلامەنتتەۋ ۇسىنىلادى. وسى جەردە «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ ساتىپ الۋ ەرەجەلەرىن بەكىتۋدى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ كەلىسىمى بويىنشا قوردىڭ قاراماعىندا قالدىرۋدى ۇسىنامىز. بۇل قور قىزمەتىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن ونىڭ مارتەبەسىنە, سونداي-اق ءىرو وتكىزۋ جانە جەكەشەلەندىرۋدىڭ وزگە دە تۇرلەرى كەزىندە قور كومپانيالارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ساقتاۋ قاجەتتىگىنە بايلانىستى», دەدى ەرۇلان جاماۋباەۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتى قابىلداۋ – كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ ساتىپ الۋىنىڭ اشىقتىعىن, تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە وسى سالاداعى سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ جەكەلەگەن سۋبەكتىلەرىنىڭ ساتىپ الۋى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» ىلەسپە قۇجاتتى دا ەكىنشى وقىلىمدا تالقىلاپ, قابىلدادى. اتالعان قۇجات كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەردى قابىلدانعان «كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ جەكەلەگەن سۋبەكتىلەرىنىڭ ساتىپ الۋى تۋرالى» زاڭعا سايكەستەندىرۋدى كوزدەيدى.
«مەملەكەت قارجىسىن ءتيىمدى جۇمساۋ – اسا ماڭىزدى ماسەلە. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى, ونىڭ ىشىندە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ ساتىپ الۋىن ءتيىمدى پايدالانۋدى پاندەميادان كەيىنگى كەزەڭدە ەكونوميكالىق باسەكەلەستىكتى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ تەتىگى رەتىندە قاراستىرعان ءجون. الايدا وسىعان دەيىن ۇلتتىق كومپانيالار مەن مەملەكەتتىك حولدينگتەردىڭ ساتىپ الۋى جالپى تارتىپتەن شىعارىلىپ, ءوز ەرەجەلەرى بويىنشا جۇرگىزىلىپ كەلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا وسى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ءتيىستى زاڭ قابىلدانىپ وتىر», دەدى سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونداي-اق دەپۋتاتتار «2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قاراپ, قابىلدادى.
«اتالعان حاتتاماعا 2019 جىلعى 1 قازاندا ەرەۆان قالاسىندا مەملەكەتتەر باسشىلارى قول قويعان بولاتىن. حاتتامامەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتىڭ №5 جانە №8 قوسىمشالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى.
شارت 2015 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ كۇشىنە ەندى. ال ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەن كودەكسى ەكى جىلدان كەيىن, ياعني 2017 جىلى قابىلداندى. كەدەن كودەكسىنىڭ نورمالارىنا سايكەس اۆانستىق تولەمدەر ينستيتۋتىن ەنگىزۋ كوزدەلگەن.
وسىعان بايلانىستى شارتقا ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. الداعى تولەنەتىن كەدەندىك تولەمدەر مەن سالىقتار, ءوسىمپۇلدار مەن پايىزدار ەسەبىنە ەنگىزىلگەن اقشا اۆانستىق تولەم دەپ تانىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا كەدەندىك تازارتۋ كەزىندە بىرنەشە كەدەندىك تولەم مەن سالىق ءتۇرى بار», دەدى قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلارعا ۋاقىتىن ۇنەمدەپ, شىعىندارىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«كەدەن ورگانى اۆانستىق تولەمدەردى ەنگىزگەن تۇلعانىڭ ءوتىنىشى بويىنشا وعان اۆانستىق تولەمدەر رەتىندە ەنگىزىلگەن اقشا قاراجاتىنىڭ جۇمسالۋى تۋرالى ەسەپ بەرەدى», دەدى مينيستر.
سەنات وتىرىسىندا مەملەكەتتىك ورگاندارعا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولداندى. نۇرجان نۇرسيپاتوۆ «قورعانىس ونەركاسىبى جانە مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىس تۋرالى» زاڭ نورمالارىنىڭ ورىندالۋىنا قاتىستى ماسەلەنى كوتەردى. سەناتور زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەردى «قورعانىس ونەركاسىبى جانە مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىس تۋرالى» زاڭ نورمالارىنا سايكەس كەلتىرۋدى ۇسىندى. ەكىنشىدەن, ەرەجەلەردى ءجيى وزگەرتۋدى دوعارۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
«2019 جىلعى 14 قازاندا زاڭ نورمالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىستاردى قالىپتاستىرۋ, ورنالاستىرۋ جانە ورىنداۋ ەرەجەلەرى قابىلداندى. الايدا 8 ايدان كەيىن وكىلەتتى ورگان جاڭا ەرەجەلەردى ازىرلەپ, ۇكىمەت ونى بەكىتكەن. زاڭنان كەيىنگى اكتىلەردى ءجيى وزگەرتۋ بيزنەس قاۋىمداستىقتىڭ قىزمەتىنە تەرىس اسەرىن تيگىزەدى», دەدى نۇرجان نۇرسيپاتوۆ. ول مەملەكەتتىك قورعانىستىق تاپسىرىستاردى قالىپتاستىرۋ, ورنالاستىرۋ جانە ورىنداۋ ەرەجەسىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى وعان وتاندىق بيزنەستىڭ قاتىسۋ مۇمكىندىگىن تومەندەتەتىنىن ايتىپ, الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, بۇل پرەزيدەنتتىڭ ءوندىرىستى جەرگىلىكتەندىرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا قاراما-قايشى كەلەتىنىن دە اتاپ ءوتتى.
سەناتور سۇلتان دۇيسەمبينوۆ اۋىل كووپەراتسيالارى مەن جايىلىمدىق جەرلەر تۋرالى پروبلەمانى قوزعادى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا دامىعان ەلدەردىڭ بارلىعى اۋىل شارۋاشىلىعىندا كووپەراتسيا تەتىگىن تابىستى پايدالانۋدا. بۇل اۋىلدىق جەرلەردە ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, قالا حالقىن ساپالى جəنە ارزان تاماق ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋگە, تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋعا زور سەپتىگىن تيگىزەدى.
«بۇگىندە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە مال شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ 66%-ى وندىرىلەدى. بىراق مۇنداي وراسان بيولوگيالىق اكتيۆ مەملەكەتتىك قولداۋدان تىس قالىپ, زاماناۋي تەحنولوگيالىق پروتسەستەرگە تارتىلماي وتىر. جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى كووپەراتيۆتەندىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلگەن جۇمىستار دۇرىس ۇيلەستىرىلمەگەندىكتەن ناتيجەلى بولماي وتىر», دەدى سەناتور.
سۇلتان دۇيسەنبينوۆ جەر ماسەلەسى ۇلتتىق دەڭگەيدەگى ماڭىزدى جوبا رەتىندە جۇيەلى تۇردە قاراستىرىلماسا, جايىلىم ماسەلەسى شەشىمىن تاپپايتىنىن اتاپ ءوتتى.
«جايىلىمدىق جەرلەر تاپشىلىعى بارلىق وبلىستا بار. ماسەلەن تۇركىستان, الماتى, جامبىل جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا اۋىل تۇرعىندارى جايىلىمداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن زارداپ شەگىپ وتىر. ەلدى مەكەندەردە مالدىڭ 80 پايىزعا جۋىعى اۋىل شەگىندە جانە ونىڭ اينالاسىندا جايىلاتىندىقتان, بۇرىن بولىنگەن شامامەن 21 ملن. گا جايىلىمدىق جەر دەگراداتسياعا ۇشىراعان», دەدى سۇلتان دۇيسەمبينوۆ.
سەناتور جايىلىمنىڭ تاپشىلىعىن شەشۋ ءۇشىن جايىلىمداردى ۇزاق مەرزىمدى باسقارۋ جونىندەگى جوسپارلاردى بەكىتۋ قاجەتتىگىن جانە پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى مەملەكەتكە قايتارۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.