سىڭعىرلا, سوڭعى قوڭىراۋ!

ءبىلىم جانە عىلىم مينيستر­لىگىنىڭ سوڭعى قوڭىراۋ كۇنىندە تارات­قان اقپاراتىنا سۇيەنسەك, 2020-2021 وقۋ جىلىندا قا­زاق­ستانداعى 7 440 مەكتەپتە 3,4 ملن-نان اسا وقۋشى ءبىلىم الدى. ولار­دىڭ 150 مىڭعا جۋىعى 11 (12) سىنىپتى بىتىرگەن. تۇلەكتەردىڭ 130 مىڭنان كوبى ۇبت تاپسىرۋعا نيەتتەنىپ وتىر. 9 822 وقۋ وزاتى «التىن بەلگىگە» ۇمىتكەر.

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ بيىل اۋىل­داعى مەكتەپتىڭ سوڭعى قوڭى­راۋىنا قاتىستى. اقمولا وبلى­سىنداعى تالاپكەر اۋىلىنا ات باسىن تىرەگەن ۆەدومستۆو باسشىسى تۇلەكتەرگە ۇبت تاپسىرۋ كەزىندە ساتتىلىك تىلەپ, مۇعالىمدەرگە پاندەميا جاعدايىندا اتقارعان جۇمىستارى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى.

قۇتتىقتاۋ ءسوزىن: «بۇل وقۋ جىلى بۇكىل الەمدەگى وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر ءۇشىن وڭاي بولعان جوق. الەمدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى پاندەميا سىندى ۇلكەن سىناقتان ءوتتى. ءبىز مۇعالىمدەرمەن بىرلەسە وتىرىپ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە جاڭا دەم بەرىپ, ولارعا بارىنشا قاجەتتى جاعداي جاساۋعا تى­رىستىق. سىزدەر وقۋلارىڭىزدى اياقتاپ جاتىرسىزدار. كەيبىر تۇ­لەكتەر جوعارى وقۋ ورىندارىنا نەمەسە كوللەدجدەرگە تۇسسە, ەندى بىرەۋلەرى جۇمىس ىستەيدى. قالاي بولسا دا, الداعى ۋاقىتتا سىزدەردى جاڭا مۇمكىندىكتەر مەن جاڭا ءومىر بەلەستەرى كۇتىپ تۇر», دەپ باستاعان مينيستر مەكتەپ بىتىرۋشىلەرگە ءوزىنىڭ ومىرلىك تاجىريبەسىنەن بىرنەشە كەڭەس بەرىپ ءوتتى.

ونىڭ ويىنشا, ەڭ الدىمەن ەشقاشان قيىندىقتارعا مويى­ماي, كوزدەگەن ماقساتقا جەتۋ جولىندا الدەبىرەۋدىڭ ايت­قانىنا ەرمەي, تۋرا جولدان تايماۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, قاتە­لەسۋدەن قورىقپاعان ءجون. سەبەبى قاتەلىك جاسالسا, ءومىر سونىمەن اياقتالمايدى. «بارلىق ادام قاتەلە­سەدى. بارىنەن دە قاتەلىكتى ءوز ۋاقى­تىندا ءتۇسىنىپ, تۇزەتۋگە تىرىسۋ ماڭىزدى. بارىنشا كۇش-جى­گەردى سالىپ, العان بەتتەن قايت­پاعان ابزال. مىنە, بۇل – بولاشاقتا تا­بىسقا قول جەتكىزەتىن ادامعا ءتان قاسيەت. مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن مەن بىردەن گرانتقا تۇسە المادىم. جالپى جاقسى بالل جيناعانىما قاراماستان, بەيىن­دىك ءپان بويىنشا از بالل العان­دىقتان, گرانت جەڭىپ الا المادىم. سول كەزدە ساتسىزدىكتى ومىرىمدەگى ۇلكەن قاتەلىك دەپ سانادىم, ءومىرىم اياقتالعان سياقتى بولدى. بىراق كەيىن بۇل جاعدايعا دەگەن كوزقاراسىم وزگەرىپ, ونى ومىرىمدەگى كەزەكتى سىناق دەپ قابىلدادىم. تاعى ءبىر جىل دايىندالىپ, ۇبت-نى قايتا تاپسىردىم. جاقسى بالل جيناپ, گرانتتى جەڭىپ الدىم. بۇل وقيعا ماعان كوپ نارسەنى ۇيرەتكەن ومىرلىك ساباق بولعانىن جەتە ءتۇسىندىم», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى. ال ۇشىنشىدەن, باسقالارعا قاراعاندا ەرەكشە بولۋدان ۇيالماي, باستىسى ادامنىڭ وزىنە ادال بولۋ كەرەگىن ايتتى. بۇدان بولەك مينيستر تۇلەكتەرگە وقۋ ورنىن تاڭداۋدا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ بەدەلىنە, وقۋ ورنىنا قاتىستى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ پىكىرىنە, حالىقارالىق اككرەديتتەۋدىڭ بولۋىنا, تاريحىنا ءمان بەرگەن ءجون ەكەنىن جەتكىزدى. ءسوزىنىڭ سوڭىنا قاراي ا.ايماعامبەتوۆ: ء«بىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى رەتىندە مىقتى تۇلەكتەردى پەداگوگ ماماندىعىن تاڭداۋعا شاقىرامىن. بۇل – ۇلكەن دارەجەگە يە جانە وتە قۇرمەتتى ماماندىق. مۇعالىم ماماندىعىنىڭ مار­تە­بەسىن ارتتىرۋ ءۇشىن پرەزيدەنتتىڭ تاپ­سىرماسى بويىنشا ءبىز پەدا­گوگ­تەردىڭ جالاقىسىن بەلسەندى تۇردە ارتتىرىپ جاتىرمىز. شا­ما­دان تىس ەسەپتىلىكتى الىپ تاستا­دىق. بولاشاق پەداگوگتەردىڭ ستي­پەنديا­سى – ەڭ جوعارى ستيپەنديا, بۇل با­عىتتاعى جۇمىستار ارىقاراي دا جالعاسىن تابادى», دەدى.

مينيستر بارعان تالاپكەر اۋىلىنداعى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە 1 862 وقۋشى وقيدى, ونىڭ 75-ءى مەكتەپ تۇلەكتەرى بولسا, 123-ءى 9-سىنىپتى ءتامامدادى. سونىڭ ءبىرى 11-سىنىپ تۇلەگى اقنۇر ىدىرىسوۆا بيولوگيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولۋدى ارماندايتىنىن, وسىعان بايلانىستى بەيىندى ءپان رەتىندە بيولوگيا-گەوگرافيا كومبيناتسياسىن تاڭداعانىن جەتكىزدى.

«قاشىقتان وقىتۋ فورما­تىنىڭ جاعىمدى تۇستارى دا بولدى. ايتالىق, ۇبت-عا دايىندىق كە­زىندە ۋاقىتتى ۇنەمدەۋگە سەپ­تىگىن تيگىزدى. ءمينيستردىڭ ۇندەۋى وقۋ­شىلاردى جىگەرلەندىرە ءتۇسىپ, جاڭا شىڭداردى باعىن­دىرۋعا يتەرمەلەيدى دەپ سەنەمىن. ءمينيس­تردىڭ بىزگە ارنايى ۋاقىت ءبولىپ, قۇتتىقتاپ كەلگەنىنە قۋا­نىشتىمىز. ماعان ساباق بەرۋ, بيولوگيا ءپانى ۇنايدى. مەنىڭشە, بۇل – ارقاشان سۇرانىسقا يە بولاتىن ماماندىق», دەيدى اۋىلدىق مەكتەپتىڭ تۇلەگى.

وسى وقۋ جىلى عانا ەمەس, ەلىمىزدەگى سوڭعى قوڭىراۋ جيىندارى دا  بۇرىنعىدان بولەكتەۋ بولدى. بىرنەشە وقۋ وشاعىنا حا­بار­لاسقانىمىزدا وسىنى ۇعىن­دىق. ەلورداداعى №86 مەك­تەپ-گيمنازياسىنىڭ ديرەكتورى بازاركۇل ساعىندىققىزى: ء«بىزدىڭ مەكتەپتە 11-سىنىپتى 69 وقۋشى, 9-سىنىپتى 160 وقۋشى ءبىتىردى. بۇرىن بارلىق ءبىتىرۋشى سىنىپتاردى بىرىكتىرىپ سوڭعى قوڭىراۋ سىڭعىرىن ەستيتىنبىز. پاندەميا ءومىرىمىزدى, سونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ سالاسىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى عوي. سوندىقتان بيىل سوڭعى قوڭىراۋ جيىنى دا 20 مينۋت قانا بولدى. بىزدە 11-سىنىپتان 3 لەك ءبىتىردى. سىنىپتىڭ اراسىندا 30 مينۋت ءۇزىلىس جاسالدى. بىلتىرعى وقۋ جىلىنىڭ 4 توقسانىندا, ياعني وقىتۋدىڭ جاڭا فورماتىنا العاش كوشكەنىمىزدە قيىندىقتار بولدى. قازىر وقۋشىلار دا, مۇعالىمدەر دە ءبىراز توسەلىپ قالدى. اتا-انالار الدىندا دا پەداگوگتەردىڭ قادىرى بۇرىنعىدان ەكى ەسە ارتتى», دەيدى.

وسكەمەن قالاسىنداعى نازار­باەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىندەگى (NIS – Nazarbayev intellectual school) سوڭعى قوڭىراۋدا دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بەكىت­كەن سانيتارلىق تالاپتارعا, بەلگى­لەنگەن ۋاقىتىنا عانا ەمەس, ءىس-شارانىڭ مازمۇندىق ەرەكشە­لىگىنە دە ءمان بەرىلىپتى. اتالعان وقۋ وشاعىنداعى سوڭعى قوڭىراۋ مەرەكەلىك ءىس-شاراسى تاۋەلسىز­دىكتىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان. سالتاناتتى جيىندا تۇلەكتەر قوشتاسۋ ءانىنىڭ اۋەنىنە ساپپەن «9» جانە «30» سانىن قۇراپ شىقتى. بۇل ولاردىڭ وسى مەكتەپتى ەل ەگەمەن­دىگىنىڭ 30 جىلدىعىندا توعى­زىنشى بولىپ بىتىرگەنىن مەڭزەي­دى. مەرەكەلىك ءىس-شارادا پاندەر بويىنشا رەسپۋبليكالىق بايقاۋ­لار­دىڭ جۇلدەگەرى, 12-سىنىپتى تامامداعان تۇلەك ادىلەت مۇراتوۆ 11-سىنىپتىڭ بەلسەندى وقۋشىسى – ءدىلناز سەيىلحانوۆاعا ء«بىلىم الاۋىن» سالتاناتتى تۇردە تابىستادى.

نەگىزىنەن ەلىمىزدەگى مەكتەپ­تەردىڭ باسىم بولىگىندە سوڭعى قوڭى­راۋ مەرەكەلىك جيىنى ءبىتىرۋ­شى سىنىپتار ءۇشىن ءداستۇرلى, قالعان سى­نىپتارعا ونلاين فورماتتا ءوتتى. تەك شاعىن جيناقتالعان مەك­تەپ­تەردىڭ وقۋشىلارى عانا وقۋ وشا­عىنا كەلىپ, سوڭعى قوڭىراۋدىڭ سىڭعىرىن ەستىدى.

قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ تاريحىندا العاش رەت تۇتاس وقۋ جىلى جاڭا فورماتتا وتكەنىن ەسكەرسەك, بۇل جىل ەشكىمگە دە (مۇعالىم, اتا-انا, وقۋشى) وڭاي تيگەن جوق. بىراق سوڭعى قوڭىراۋداعى وقۋشىلاردىڭ تاپقىرلىعىنا, شىعارماشىلىق شەبەرلىكتەرىنە, قىزىقتى يدەيالا­رىنا قاراپ, قۇلشىنىسى كۇشتى ءبىلىم الۋشىنى كەز كەلگەن توس­قاۋىل­دىڭ توقتاتا المايتىنىن كورەسىز...