التىن بەسىك اۋىلدىڭ بازارى تارقاپ, اجارى تايدى دەپ باز كەشەتىنىمىز بار. بىراق تۇرمىسىن تىكتەپ, تىرشىلىگىن تۇزەر ءتيىمدى جول ۇسىناردا, تارتىنىپ قالاتىنىمىز تاعى راس. ايتپەسە, اۋىلدىڭ ىرگەسىن سوكپەي, بەرەكەسىن توكپەي ءتۇتىنىن ءتۇزۋ ۇشىرار جول كوپ قوي. سونىڭ ءبىرىن بىلتىر ەل پرەزيدەنتى ۇسىندى.
ەستەرىڭىزدە بولسا, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتە حالىققا ارناعان «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىندا اۋىلدا ءۇي سالعان جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ شىعىنىن وتەۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. بۇل ءبىزدىڭ ەلدە بۇرىن-سوڭدى قولعا الىنباعان باستاما ەدى.
– «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا جەكە تۇرعىن ءۇي سالۋ ءىسى باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. مۇنىڭ باستى سەبەبى – ءۇي سالىناتىن اۋماقتى دايىنداۋ ءىسىنىڭ قارقىنى تومەن. ويتكەنى زاڭ بويىنشا سۋ جانە ەلەكتر جەلىلەرى جۇرگىزىلگەن اۋماقتان عانا جەر بەرىلەدى.
جەر ءۇي تەك باسپانا عانا ەمەس, سونداي-اق تابىسى از, اسىرەسە كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ ەكونوميكالىق تىرەگى دە بولا الادى. ۇكىمەت پەن اكىمدىكتەر الەۋمەتتىك جەر ۇيلەر سالىناتىن ۋچاسكەلەردى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ءىسىن جەدەلدەتۋى قاجەت. بۇل رەتتە, مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىگىن دە قولدانعان ءجون.
دەپۋتاتتاردىڭ وسى ماڭىزدى ماسەلەنى شەشۋگە تىكەلەي اتسالىسۋىن سۇرايمىن. اۋىل ەڭبەككەرلەرىن قولجەتىمدى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ شىعىندارىن سۋبسيديالاۋ ارقىلى جالدامالى ۇيلەر سالۋعا مىندەتتەپ, كوپتەگەن وتانداسىمىزدىڭ تۇرمىس ساپاسىن نەگە جاقسارتا المايمىز؟! – دەگەن بولاتىن قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ وسى تاپسىرماسىنان كەيىن ىلە اۋىلدا ءۇي سالاتىندارعا سۋبسيديا بەرۋ جايى پىسىقتالىپ, مەملەكەتتىك ورگاندار ىسكە كىرىستى. جالپى, مەملەكەت باسشىسى ەلدەگى كەزەكتە تۇرعان ادامداردىڭ باسپانا ماسەلەسىن جەدەل شەشۋدىڭ ءبىر جولى سۋبسيديالاۋ ەكەنىن جەتكىزدى. بۇل رەتتە ءۇي سالاتىنداردىڭ شىعىنىن عانا ەمەس, باسپانانىڭ جالداۋ اقىسىن سۋبسيديالاۋ تەتىگىن ەنگىزۋدى دە ۇسىندى.
– قازىر اكىمدىكتەر كەزەكتە تۇرعان ادامدارعا ارناپ جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيلەر سالىپ جاتىر. بيۋدجەتتىك جانە ساتىپ الۋ راسىمدەرىنە بايلانىستى بۇعان ۇزاق ۋاقىت كەتەدى. بۇل تارتىپكە وزگەرىس ەنگىزەتىن كەز كەلدى. قاراجاتتى تەك ءۇي قۇرىلىسىنا عانا ەمەس, جالداۋ اقىسىن سۋبسيديالاۋعا دا بولگەن ءجون. ونىڭ اۋقىمى وسى شارانىڭ ارقاسىندا العاشقى جىلدىڭ وزىندە-اق 10 ەسە ءوسىپ, ءجۇز مىڭنان استام وتباسىنا ناقتى كومەك كورسەتىلەدى, – دەدى پرەزيدەنت.
سۋبسيديالاۋدىڭ قازاقستاندا تۇرعىن ءۇي ساياساتىن دامىتۋدىڭ ءتيىمدى جولى رەتىندە تاڭدالىپ الىنۋى دا سوندىقتان. بۇگىندە ونىڭ بىرنەشە ءتۇرى بار. ماسەلەن, وتباسى مۇشەلەرىنە شاققاندا تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنە جەتپەيتىن, كەزەكتە تۇرعان ادامدار تۇرعىن ءۇيدى سۋبسيديالاۋ تەتىگى ارقىلى باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلەدى. نەگىزىنەن, بۇل ساناتقا كوپ بالالى وتباسىلار, جەتىم بالالار, مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلار جانە حالىقتىڭ باسقا دا الەۋمەتتىك وسال توپتارى جاتادى. ال تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن جوعارى, كەزەكتە تۇرعاندار جاڭا تۇرعىن ۇيگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الۋ ارقىلى قول جەتكىزە الادى. بۇدان بولەك, كەزەكتە تۇرعاندار ءۇشىن تۇرعىن ءۇيدىڭ جالداۋ اقىسىن سۋبسيديالاۋ تەتىگى دە قاراستىرىلعان.
– جەكە قۇرىلىس سالۋشىلارمەن بىرلەسىپ, باستاپقى نارىقتا جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ الەۋمەتتىك قورلارى قۇرىلادى. مىسالى, 10 مىڭ پاتەرلىك تۇرعىن ءۇي ءۇشىن جىلىنا 5,3 ملرد تەڭگە سۋبسيديا قاجەت. تۇرعىن ءۇي پۋلدارى قالىپتاسقاننان كەيىن وسى قورلاردىڭ جىلجىمايتىن مۇلىكپەن قامتاماسىز ەتىلگەن اكتسيالارى كەپىلدەندىرىلگەن كىرىستىلىگى بار نارىققا ۇسىنىلاتىن بولادى. جالداۋ اقىسىن سۋبسيديالاۋ تەتىگىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن «وتباسى بانكتىڭ» وكىلەتتىگىن كۇشەيتۋ ۇسىنىلىپ وتىر, – دەيدى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى قايىربەك وسكەنباەۆ.
بۇل رەتتە نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالالارىنان پاتەر جالداعانداردىڭ 31 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (اەك) كولەمىندەگى شىعىنىن مەملەكەت وتەپ بەرەدى. وزگە وڭىرلەر ءۇشىن 21 اەك دەڭگەيى كوزدەلگەن. ال اۋىلدىقتار ءۇشىن شىعىننىڭ 15 اەك كولەمىندەگى سوماسى كەرى قايتارىلادى. اتاپ وتەرلىگى, بۇل ازىرشە جوسپار عانا. جاڭاشىلدىق جاڭا زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن ىسكە قوسىلادى.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى اۋىلدا ءۇي سالعان جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ شىعىنىن وتەيتىن جاڭا نورمانى تانىستىردى. ءسويتىپ, اۋىلدا جۇمىسكەرلەر ءۇشىن تۇرعىن ءۇي سالعان جۇمىس بەرۋشىنىڭ شىعىندارىنىڭ 50 پايىزىن مەملەكەت سۋبسيديالايتىن بولادى.
دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, رەسپۋبليكا بويىنشا 76 اۋداندا 2 855 تۇرعىن ۇيگە قاجەتتىلىك بار. بۇل دەگەنىمىز – 285,5 مىڭ شارشى مەتر. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, سۋبسيديالاۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 14,3 ملرد تەڭگە قاجەت.
ءبىر ءوزى ءبىر اۋىلدى كوركەيتىپ وتىرعان كاسىپكەر مانات العامباروۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جاڭاشىلدىق اۋىلدا ءۇي سالاتىن كاسىپكەرلەر ءۇشىن تاماشا مۇمكىندىك.
– ءبىزدىڭ اۋىل ەكىباستۇز قالاسىنا قارايدى. مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسامىز. جۇمىسكەرلەرگە ءۇي سالىپ, ولارعا قاجەتتى جاعدايدى جاساپ وتىرمىز. ەڭبەك ادامدارىن وسىلاي ىنتالاندىرامىز. ەگەر مەملەكەت سالىنعان ءۇيدىڭ ءبىر بولىگىن سۋبسيديالايتىن بولسا, مۇنىڭ اسەرى زور بولماق. بىرىنشىدەن, كاسىپكەرلەرگە ۇلكەن كومەك. ەكىنشىدەن, كوپ ءۇي سالىناتىندىقتان, اۋىلدىڭ تامىرىنا قان جۇگىرەدى. ۇشىنشىدەن, مەملەكەتتىڭ ۇستانعان ساياساتىمەن دە ۇندەسىپ جاتىر. سوندىقتان بۇل باستاما قولداۋعا لايىق, – دەيدى جايىلما اۋىلىنداعى «تابىس» شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سۋبسيديالاۋ تەتىگى «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلماق. ول ءۇشىن قۇرىلىس سالۋشىلار مەملەكەت بەكىتكەن ءبىر ءتيپتى ۇيلەردى عانا سالۋى ءتيىس. ياعني ءۇيدىڭ جالپى كولەمى 100 شارشى مەتردەن اسپاۋى كەرەك. ال قۇنى 10 ملن تەڭگەدەن جوعارى بولماۋى شارت. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار اتالعان جوبا بويىنشا وتىنىشتەردى قابىلداپ, جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستايدى.
ەكونوميست تالعات دەمەسىنوۆتىڭ پىكىرىنشە, اۋىلداعى ءۇي قۇرىلىسىن سۋبسيديالاۋ ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسىنا جاڭاشا سەرپىن بەرمەك.
– جاسىراتىن نەسى بار, اۋىلداعى ۇيلەردىڭ دەنى ەسكىرگەن. جاڭا ۇيلەر جاپپاي سالىنىپ جاتقان جوق. حالقى تىعىز ورنالاسقان وڭتۇستىك وڭىرلەردەن ەڭبەك كۇشىنە ءزارۋ سولتۇستىك ايماقتارعا كوشىپ كەلەتىن تۇرعىندار باسپانا ماسەلەسىنە بىردەن تاپ بولاتىنى سوندىقتان. قونىس اۋدارعان اعايىندى حالقى ونسىز دا كوپ قالاعا ورنالاستىرۋدىڭ رەتى جوق. دۇرىسى – اۋىلعا تارتۋ. الايدا اۋىلدا ءۇي ماسەلەسى الدان شىعادى. راس, مەملەكەتتىك باعدارلامالار بويىنشا تۇرعىن ۇيلەر سالىنىپ جاتىر. بىراق ولاردىڭ ساپاسىنا كوڭىلى تولمايتىندار كوپ. سولتۇستىكتىڭ ساقىلداعان سارى ايازىندا سىر بەرەتىن باسپانالار كوشىپ كەلگەندەردىڭ قۇتتى ورنىنا اينالا الماۋدا. سوندىقتان ءۇيدى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ وزدەرى سالعان دۇرىس. ويتكەنى بۇل جەردە ەڭ الدىمەن سولاردىڭ مۇددەسى باسىم. ولار بۇل ىسكە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى, – دەيدى تالعات دەمەسىنوۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان سۋبسيديالاۋ تەتىگى ءۇي سالعاندارعا ۇلكەن كومەك بولارى داۋسىز.