ەۋروپالىق وداق پەن ءۇندىستان كەلىسىمى

جالپى, بۇل سامميت ەرتەرەك ءوتۋى ءتيىس ەدى. بىراق ءۇندىستاندا كوروناۆيرۋستىڭ ورشۋىنە بايلانىستى كەيىنگە قالدىرىلىپ كەلگەن. ءىس-شارا بارىسىندا كارى قۇرلىقتىڭ باسشىلارى ءۇندى-تىنىق مۇحيتى ايماعىنا قايتا كوڭىل بولەتىنى ايتىلدى.

ء«بىز ساۋدا كەلىسىمى جونىندە كەلىسسوزدەر وتكىزۋدى جالعاستىرۋعا كەلىستىك. بۇل قازىرگى قيىندىقتارعا توتەپ بەرۋگە كومەكتەسەدى», دەلىنگەن ەكىجاقتى مالىمدەمەدە. سونداي-اق تاراپتار كەلىسسوزدەردىڭ جەمىستى بولعانىن, ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمىنداعى ماسەلەلەردى بىرلەسە وتىرىپ شەشۋگە ۋاعدالاسقانىن جەتكىزدى.

بۇدان بولەك, ەۋروپالىق وداق پەن ءۇندىستان ينۆەستيتسيانى قورعاۋ بويىنشا جانە گەوگرافيالىق اتاۋلارعا قاتىستى جەكە كەلىسسوزدەر وتكىزبەك. ماسەلەن, مۇنىڭ قاتارىندا فرانتسيانىڭ «شامپان» سۋسىنى مەن ءۇندىستاننىڭ «دارجيلينگ» شايى سەكىلدى برەندتىك اتاۋلار بار.

«بۇل سامميت ەۋروپالىق وداق پەن ءۇندىستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ اشىلماعان قىرىن جارىققا شىعارۋعا كومەكتەسەدى. وسى ورايدا, ەركىن ساۋدا اينالىمى جونىندە كەلىسسوزدەردى جالعاستىرۋعا كەلىستىك.

سونداي-اق كليماتتىڭ جىلىنۋ ماسەلەسىن دە تالقىلادىق. ءۇندىستان پارنيكتى گازداردى شىعارۋ بويىنشا الەمدە ءتورتىنشى ورىندا تۇر. اتالعان ەلدىڭ وسى ماسەلەدە العا قادام باسقانىن كورۋدىڭ ءوزى قۋانىشتى», دەدى ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ پرەزيدەنتى ۋرسۋلا فون دەر ليايەن.

ەۋروپالىق وداق پەن ءۇندىستان اراسىندا وتكەن ءسامميتتىڭ ەرەكشەلىگى مىنادا. بۇعان دەيىن ەكى تاراپتىڭ اراسىنداعى كەلىسسوزدەر اسا ءساتتى بولعان ەمەس. ماسەلەن, ءۇندىستان مەن كارى قۇرلىق 2013 جىلى بىرقاتار وزەكتى ماسەلەنى كەلىسە الماي, قۇر قول تارقاعان-دى.

ونىڭ ۇستىنە, ەۋروپالىق وداق نيۋ-دەليدىڭ باستى باسەكەلەسى – قىتايمەن تاياۋدا عانا ينۆەستيتسيالىق كەلىسىم جاساستى. ياعني كارى قۇرلىق بەيجىڭ بيلىگىنە قىرىن قاراپ وتىرعان جوق. بۇل دا ەكىجاقتى بايلانىسقا سىزات تۇسىرگەنى انىق. ەستەرىڭىزدە بولسا, بىلتىر گيمالاي تاۋى ماڭىنداعى شەكارادا قىتاي مەن ءۇندىستان ساربازدارى قاقتىعىسىپ, 20-عا جۋىق جاۋىنگەر قازا تاپقان. ءالى كۇنگە دەيىن ەكى ەل اراسىنداعى شەكارا داۋى تۇبەگەيلى شەشىلگەن ەمەس. ەندەشە, ءۇندىستان ءوز باسەكەلەسىمەن مامىلەگە كەلۋدى قۇپتامايتىنى تۇسىنىكتى. بۇل, بىرىنشىدەن.

ەكىنشىدەن, كەيىنگى جىلدارى قىتاي ەكونوميكاسى كۇرت دامىپ, جەتەكشى ەلگە اينالدى. ءسويتىپ, ءۇندى-تىنىق مۇحيتى ايماعىندا اجەپتەۋىر بەدەلگە يە بولدى. بۇل وسى وڭىردە ءوز مۇددەسى بار ەۋروپالىق وداققا ۇنامايتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سوندىقتان ايماقتاعى تاعى ءبىر حالقى كوپ مەملەكەتپەن ەركىن ساۋدا نارىعىن قۇرۋ قاي جاعىنان دا ءتيىمدى.

ەركىن ساۋدا كەلىسىمىنەن ەكى جاقتىڭ دا ۇتاتىنى – باسى اشىق ماسەلە. بىرىنشىدەن, ءۇندىستان – ەۋروپالىق وداقتىڭ باستى ساۋدا ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى. بىلتىر ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمى 94,5 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. كارى قۇرلىقتان گيمالايدىڭ ەتەگىنە اپارىلعان تاۋارلاردىڭ قۇنى 48 ميلليارد دوللارعا جەتسە, كەرى باعىتتاعى ءونىمنىڭ باعاسى 46,5 ميلليارد دوللاردان استى. دەمەك, ەۋروپالىق وداق تا – ءۇندىستاننىڭ باستى ساۋدا سەرىكتەسى.

ەۋروپالىق وداق ەكونوميكاسىنىڭ اۋقىمىن مىنادان-اق اڭعارۋعا بولادى. قازىرگى تاڭدا كارى قۇرلىق الەمدەگى ەكىنشى ەكونوميكا سانالادى. ىشكى جالپى ءونىم كورسەتكىشىنىڭ كولەمى بىلتىر 15 تريلليون دوللاردى قۇرادى. بۇل جالپى الەم ەكونوميكاسىنىڭ التىدان ءبىرىن قۇرايدى.

سونداي-اق ەو الەمدەگى ەڭ ۇلكەن ەكسپورتتاۋشى رەتىندە بەلگىلى. ماسەلەن, 2019 جىلى وداققا مۇشە-مەملەكەتتەر قۇنى 2,13 تريلليون ەۋرودان اساتىن تاۋاردى باسقا ەلدەرگە ساتقان. ءوز كەزەگىندە 1,93 تريلليون ەۋرونىڭ ءونىمىن يمپورتتاعان. بۇل – ەۋروپالىق وداقتان تىس ايماقتارمەن جاسالعان ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس.

ەكىنشىدەن, ەۋروپالىق پارلامەنتتە ايتىلعان زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, ەركىن ساۋدا كەلىسىمى ەكىجاقتى تاۋار اينالىمىن 10 ميلليارد دوللارعا ۇلعايتپاق. مۇنى پارلامەنت مۇشەلەرى دە مويىنداپ وتىر.

ۇشىنشىدەن, بريۋسسەل شەنەۋنىكتەرى وسىنداي قادام ارقىلى قىتايدان كەلەتىن ارزان تاۋارلارعا تاۋەلدىلىكتى ازايتپاق. ال ءۇندىستان ءۇشىن بۇل كەلىسىم مول ينۆەستيتسيا تارتۋعا جول اشادى.

ونىڭ ۇستىنە, جيىن بارىسىندا جاھاندىق جىلىنۋ ماسەلەسى قوزعالعانى بەكەر ەمەس. ءۇندىستان – كليماتتىڭ وزگەرۋىنە ايتارلىقتاي «ۇلەس» قوسىپ وتىرعان ەل. جىل سايىن شامامەن 3 گيگاتوننا كومىرقىشقىل گاز شىعارادى. ياعني جاھاندىق پارنيكتى گازداردى شىعارۋدىڭ 7 پايىزى – ۇندىستانعا تيەسىلى.

ارينە, ەل بيلىگى پاريج كەلىسىمىنە سايكەس 2030 جىلعا قاراي پارنيكتى گازداردى شىعارۋ كولەمىن 33-35 پايىزعا دەيىن ازايتۋعا ۋادە بەردى. قازىرگى تاڭدا وسى باعىتتا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. بىراق ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي تەحنولوگيا ەنگىزىپ, سانى 1,4 ميللياردقا جەتكەن حالىقتى اسىراۋ وڭايعا سوقپايتىنى انىق.