قۇرىلىس – قالانىڭ دا, اۋىلدىڭ دا اجارىن اشىپ, ءسانىن كەلتىرەتىن سالانىڭ ءبىرى. وڭىردە جىل سايىن ءتۇرلى نىسانداردىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلەدى. ال مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن قولداۋدىڭ ناتيجەسىندە, سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ۇيلەر, مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار قانشاما؟! راس, ونىڭ كەيبىرى بەلگىلەنگەن ۋاقىتىندا پايدالانۋعا بەرىلسە, ەندى كەيبىرى مەرزىمىنەن كەشىگىپ جاتادى. ارينە, قۇرىلىس كەزىندە دە كۇتپەگەن جەردەن ءتۇرلى ماسەلە تۋى مۇمكىن. بىراق بۇگىندە قاڭقاسى عانا قالقايعان كەيبىر قۇرىلىس نىساندارىنىڭ قاراپايىم تۇرعىندار ءۇشىن نەگىزگى ماقساتى دا بەلگىسىز. قازىرگى كەزدە تاراز قالاسىندا بولسىن, اۋدان ورتالىقتارىندا بولسىن, مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن «ساقالدى» قۇرىلىس نىساندارى كوپ. كەزىندە اجەپتاۋىر-اق باستالعان نىسانداردىڭ الەۋمەتتىڭ قاجەتىنە جاراماي, جارتى جولدا قالىپ جاتۋى دا كوپشىلىك ءۇشىن تۇسىنىكسىز.
ماسەلەن, وبلىس ورتالىعىنداعى قاراتاي تۇرىسوۆ كوشەسىندەگى كوپقاباتتى قۇرىلىس نىسانى تالاي جىلدان بەرى قاڭىراپ ءالى تۇر. اتالعان نىساننىڭ قالا كوركىنە نۇقسان كەلتىرىپ تۇرعانى ءوز الدىنا, ءتىپتى كەيىنگى كەزدە بۇل جەر ءوز-وزىنە قول جۇمسايتىنداردىڭ ورنىنا اينالىپ كەتكەندەي. سوڭعى كەزەڭدە مۇندا ەكى بىردەي سۋيتسيد دەرەگى تىركەلگەنىمەن, ابىروي بولعاندا, ادام ءولىمى بولماعان. ءبىر تاڭعالارلىعى, بۇل نىساننىڭ كىمگە تيەسىلى ەكەنىن ەشكىم دە تاپ باسىپ ايتا المايدى. ايتەۋىر, اۋماعى 5 589 شارشى مەتردى الىپ جاتقان نىساندى باسىندا سپورتتىق ساۋىقتىرۋ كەشەنى رەتىندە سالا باستاعانىن ەستىگەنبىز. بىراق ارادا جەتى جىل وتسە دە, بۇل نىسان سول توقتاعان كۇيى تۇر.
جالپى, وڭىردە سوزىلمالى قۇرىلىس نىسانى ءبىر بۇل ەمەس. بۇگىندە جامبىل وبلىسىندا 51 «ساقالدى» قۇرىلىس انىقتالعان. ال 33 نىساننىڭ يەلەرىمەن جۇمىستى قايتا باستاۋ كەستەسى بەكىتىلىپتى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس سالاسىنداعى باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى – قۇرىلىس ساپاسىنىڭ دۇرىس باقىلانباۋى ەكەن. ياعني كەيبىر مەردىگەرلەر جۇمىس قۇنىن تومەندەتە وتىرىپ, ءوز پايدالارىن ەسەلەۋگە تىرىسادى. مۇنداي ماسەلەگە جول بەرمەس ءۇشىن دە ءتيىستى شارالار قابىلدانۋى كەرەك. وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرلان ورىنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, سالىنىپ جاتقان نىسانداردىڭ ساپاسىنا ەڭ اۋەلى دۇرىس ازىرلەنبەگەن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما اسەر ەتەدى. سونىمەن قاتار, ول كەيبىر جوبالاۋشىلاردىڭ قۇرىلىس اۋماعىنا بارىپ, ءمان-جايمەن تانىسپاستان, ەسكىرگەن توپوگرافيالىق دەرەكتەردى پايدالانىپ جاتاتىنىن, ناقتى ءىس جۇزىندە جەرگىلىكتى گەولوگيانى سارالاۋعا كوڭىل دە بولمەيتىنىن ايتادى. ماسەلەن, جۋالى جانە بايزاق اۋداندارىنداعى مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسى كەزىندە جەراستى سۋلارىنىڭ كوتەرىلگەنى سونى كورسەتەدى.
سونداي-اق تاپسىرىس بەرۋشىلەردە جوبالاردى ساپالى تەكسەرە الاتىن تاجىريبەلى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى سالدارىنان قۇرىلىس بارىسىندا ءتۇرلى ولقىلىق بولىپ, ولاردى شۇعىل جويۋعا تۋرا كەلەدى ەكەن. ءوڭىردىڭ باس قۇرىلىسشىسى ەرلان ورىنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما «ساۋلەت بيۋروسى» شەڭبەرىندەگى جۇمىس توبىمەن كەلىسىلۋى كەرەك. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرستارىن دەر كەزىندە وتكىزۋ ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلەدى. وسى ورايدا وبلىستا 213 نىساننىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان بولسا, ونىڭ ىشىندە 12 نىسان بويىنشا ءالى كۇنگە كونكۋرستار اياقتالماعان. سونىمەن قاتار كەيبىر قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كەنجەلەپ قالۋىنا قۇرىلىس ماتەريالدارى دا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ماسەلەن, كوپتەگەن جەرگىلىكتى كومپانيا ماۋسىم كەزىندە قاپتاعان تاپسىرىس كولەمىن ەڭسەرە الماي جاتاتىندىقتان, قۇرىلىسشىلار شەتەلدىك جەتكىزۋشىلەرگە جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولادى. سەبەبى نىساننىڭ قۇرىلىسى مەرزىمىندە اياقتالۋى كەرەك. سونداي-اق قۇرىلىس باسقارماسى باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, باس مەردىگەر جۇمىستىڭ تولىق كولەمىن قوسالقى مەردىگەرگە بەرۋ ماسەلەسىن دە رەتتەۋى كەرەك. زاڭ بويىنشا قوسالقى مەردىگەرگە بەرىلەتىن كولەم جوبانىڭ 1/3 بولىگىنەن اسپاۋى ءتيىس. بۇل رەتتە مۇنداي دۇنيەلەر جارنامالاۋعا جاتپايدى جانە ىشكى شارتتارمەن رەسىمدەلەتىنىنە دەن قويىلۋى قاجەت. سونىمەن قاتار كەيبىر كاسىپورىندار بىردەن بىرنەشە نىساندى موينىنا الىپ, جۇمىس اۋقىمىن ۋاقتىلى يەگەرە الماي جاتاتىنى تاعى بار. بۇل دا قۇرىلىس قارقىنىنىڭ باسەڭدەۋىنە, بولماسا دەر كەزىندە ورىندالماۋىنا, ءتىپتى ساپا جونىنەن سىر بەرۋىنە دە اپارىپ سوقتىراتىن جاعدايلاردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
وڭىردەگى «ساقالدى» قۇرىلىس قانا ەمەس, قۇرىلىس نورمالارىنىڭ بۇزىلۋى دا وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى سانالادى. ماسەلەن, ايماقتا قۇرىلىستاعى «قىزىل سىزىق» تالاپتارىن ساقتاماعان بىرنەشە قۇرىلىس الاڭدارىن كەزدەستىرۋگە بولادى. بۇل رەتتە وبلىستىق مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايتقازى قارابالاەۆ 16 تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا قۇرىلىس نورمالارىنىڭ 43 رەت بۇزىلعانى انىقتالعانىن ايتتى. سول ءۇشىن 6,2 ملن تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىنىپ, 7 ءىس سوتقا جولدانىپتى. ال جىل باسىنان بەرى ءتيىستى تالاپتارعا سايكەس كەلمەگەندىكتەن, 48 قۇرىلىس-مونتاجداۋ جانە 15 جوبالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ليتسەنزيا بەرىلمەگەن. بۇل جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تاباتىن بولادى. جالپى, ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ قۇرىلىس ساپاسىنا, اسىرەسە تۇرعىن ءۇي مەن الەۋمەتتىك نىساندارعا قاتىستى شاعىمدارى كوپ. كوپشىلىك مۇنداي ماسەلەلەردى اكىمدەردىڭ ەسەپ بەرۋ كەزدەسۋلەرىندە دە ءجيى كوتەرەدى. كەيبىر تۇرعىندار قۇرىلىس سالاسىنا قاتىستى پىكىرلەرىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى دا, الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى دا ءبىلدىرىپ جاتادى. شىنىندا دا, «ساقالدى» قۇرىلىس تا, «قىزىل سىزىق» تالابىنا باعىنباعان قۇرىلىس تا كوپ. سالاعا جاۋاپتى باسشىلار دا مۇنداي ماسەلەلەردىڭ بار ەكەنىن ايتۋدا. ەندى ولاردى شەشۋ جولدارى دا كورسەتىلگەنىمەن, كۇللى ماسەلەنىڭ ءبىر-اق كۇندە شەشىمىن تابۋى تاعى دا مۇمكىن ەمەس.
بىلتىر مەملەكەت قولداۋىنىڭ ناتيجەسىندە قورداي اۋدانىنا ءجىتى كوڭىل ءبولىندى. اۋداندا قۇرىلىس قارقىن الىپ, كوپشىلىك ءۇشىن ءتيىستى جاعداي جاسالدى. ەندى بيىل تاراز قالاسىنا كوڭىل بولىنبەك. ەكى مىڭ جىلدان استام تاريحى بار كونە شاھاردى اباتتاندىرۋ جۇمىستارى باستالىپ تا كەتتى. بىراق وبلىس ورتالىعىنداعى كەيبىر «ساقالدى» قۇرىلىستار مەن «قىزىل سىزىق» تالابىن بۇزعان قۇرىلىستاردى دا رەتتەۋ كەرەك سياقتى. بۇدان بولەك, قۇرىلىس سالاسىنا جاۋاپتى تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرعان ءجون. سەبەبى سالاعا قاتىستى بۇگىنگى ماسەلەنىڭ ەرتەڭ دە قايتالانۋى مۇمكىن عوي. ءتىپتى ءبىر جيىندا وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ تەحنيكالىق جانە اۆتورلىق قاداعالاۋ وكىلدەرى جۇمىسىنىڭ دا كوڭىل كونشىتپەيتىنىن, وسى ۋاقىتقا دەيىن ولاردىڭ بۇزۋشىلىقتارى ءۇشىن جاۋاپ بەرگەنىن ەش كورمەگەنىن ايتقان ەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازىرگى كەزدە سىننىڭ استىندا قالىپ تۇرعان قۇرىلىس سالاسىنا ەندى سىلكىنىس پەن سەرپىلىس قاجەت بولىپ تۇرعانداي. ال تالاپقا ساي ەمەس نەمەسە مەرزىمىنەن ۇزاپ كەتكەن وڭىردەگى قۇرىلىس نىساندارىنىڭ يەلەرى تابىلىپ, ولارعا زاڭعا ساي شارا قولدانىلعانى ءجون.