بودلەر ب ۇلىگى

ارادا تالاي جىل ءوتتى. زامان وز­گەرىپ, قوعام اۋىستى. ادەبي ورتادان الاستالعان «بوۆاري حانىم» – كەيىن ناعىز فرانتسۋز رومانىنا اينالسا, «ز ۇلىمدىق گۇلدەرى» – الەمدىك پوەزياعا ىقپال ەتكەن فرانتسۋز ادەبيەتى تاريحىنداعى ايگىلى كىتاپتاردىڭ ءبىرى دەپ مىڭ مارتە مويىندالدى. ەڭ قى­زىعى, بۇل جيناق العاش رەت 1949 جىلى, ياعني شامامەن 100 جىل وتكەن سوڭ قايتا باسىلعان. ال وعان دەيىن فرانتسيا تسەنزۋراسى كىتاپتىڭ جارىققا شىعۋى تىپتەن مۇمكىن ەمەس دەپ ءبىلدى.

وتكەن 9 ساۋىردە سول «ب ۇلىكشىل» شارل بودلەردىڭ تۋعانىنا 200 جىل تولىپتى. ونىڭ پوەزياسىن ءسۇيىپ وقۋعا دا, وقىماۋعا دا بولادى: مودەرندىك ستيلگە دەگەن كوزقاراسىڭىزعا بايلانىستى. بىراق اقىننىڭ سۋرەت ونەرىن­دەگى «يمپرەسسيونيستەر» سياقتى پوەزيا­داعى «مودەرن» ءستيلىنىڭ باستاۋشىسى ەكە­نىن جوققا شىعارا المايمىز. «مورال­دىق قۇندىلىقتارعا باعىنبايتىن ولەڭ­دەر» جازعان بودلەر ز ۇلىمدىقتان سۇلۋ­لىق كورە الدى. بودلەرسىز فرانتسيا­نىڭ «قارعىس اتقان» اقىندارى اتان­عان – ارتيۋر رەمبو, پول ۆەرلەن, ستە­فان ماللارمەنى ەلەستەتۋ دە قيىن. ءتىپ­تى ورىس ءھام ەۋروپالىق ءسيمۆوليزم­نىڭ ارعى جاعىنان بودلەردىڭ «داۋسى شىعاتىنداي».

كوزىنىڭ تىرىسىندە بودلەر ادەبي اتاقتىلاردىڭ تار شەڭبەرىندە عانا بەلگىلى بولىپتى. ونى مونپارناستاعى بەيىتكە جەرلەگەندە قۇلپىتاسىندا ءتىپتى ەسىمى دە جازىلماعان. وندا: «جاك وپيكتىڭ وگەي ۇلى جانە كارولين ارشانبو-دەفايدىڭ ۇلى. 1867 جىلى 31 تامىزدا 46 جاسىندا پاريجدە قايتىس بولعان», دەلىنگەن.

ال قازىر بودلەر تۋرالى زەرت­تەۋ­لەردىڭ سانى وتە كوپ. ونىڭ قىسقا ومىر­بايانىنداعى ءاربىر فاكت تۇبىرىنە دەيىن دالەلدەنىپ, ءار ولەڭى كوركەمدىك تۇرعىدان تالدانعان. اقش-تا بود­لەردىڭ بيبليوگرافياسىن جيناۋمەن اينالىساتىن ارنايى ينستيتۋت بار.

بودلەردى قازاق تىلىندە تۇڭعىش رەت تۇمانباي مولداعاليەۆ, كەيىننەن تەمىرحان مەدەتبەك سويلەتتى. ءسوز سو­ڭىندا وقىرمان قاۋىم تارازىسىنا جاس اقىن ەدىلبەك دۇيسەن تارجى­مالاعان بودلەردىڭ ءبىر ولەڭىن ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.

اۋرۋ!

اجال!

سەنىڭ ارقاڭ, كۇلگە اينالدى

جان-كۇيىم,

جالىنى وشكەن جۇرەگىمنىڭ

بۇرىشىندا قالعيىن.

ءبىر ۋىس قۇم بولعانى عوي –

ۇلبىرەگەن ەرنىڭ مەن

مويىلدايىن كوزدەرىڭنىڭ

ءالدي-ءالدي-ءالديى.

قيقىمدارعا كوزىن ساتقان مەندىك

جاننىڭ جانارى,

سەنىڭ كۇڭگىرت شەڭبەرىڭدەي,

كۇڭگىرت بولىپ قالادى.

و, قايداسىز,

توعىسقاندا جارىق پەنەن

جالقى ءسات,

مەنى تەگى,

ەلىتەتىن اسەرلەردىڭ شارابى؟!

بىراق ول دا مەندەي جالعىز ولەر,

سەزىپ سىز دەمىن,

«ۋاقىت» دەگەن قابا ساقال قاريا

بار, تىنىمسىز,

جان شوشىرلىق قاناتىمەن

وشىرەر ءوز ىزدەرىن.

كۇندەرىمنىڭ جانالعىشى,

قارا ويلاردىڭ قانىشەرى

ماڭگى ويىمنان شىعارتپادى,

ساتكە دەيىن وسىناۋ,

پاڭدانۋ مەن تاڭعالۋعا بولەپ

كەتكەن جان, سەنى!