جاقىندا, ناقتىلاي ايتقاندا الداعى 28 ساۋىردە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXIX سەسسياسى وتكەلى وتىرعانى بارشاعا ايان. وسى ورايدا, ەلىمىزدەگى قوعامدىق كەلىسىم مەن تاتۋلىقتى, بىرلىكتى نىعايتۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان شارالارعا, قابىلدانىپ جاتقان شەشىمدەرگە توقتالار بولساق, اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق دۇنيە كوپ.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بۇگىندە پارلامەنتتە وكىلدىگى بار جالپىۇلتتىق ينستيتۋت بولىپ قالىپتاستى. بۇل تۇسىنە بىلگەن ادامعا ۇلكەن دۇنيە. وسى ۇيىمنىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق, ىنتىماقتاستىق پەن سەنىم قوعامدا ورنىعا ءتۇستى. ول ازاماتتىق قوعامعا ءتان قۇرىلىمنىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتە الدى. ەلباسىنىڭ وسى سالاداعى ساياساتى الەم ەلدەرى اراسىندا مويىندالىپ, بۇۇ-دا بۇعان ۇنەمى جوعارى باعا بەرىپ كەلەدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, مەملەكەتتىك ءتىل – قازاق ءتىلى بارلىق ەتنوستار اراسىندا قولداۋ تاۋىپ, بىرىكتىرۋشى ءرول اتقاراتىن دارەجەگە جەتىپ قالدى. بۇل دا مەملەكەت ساياساتىنىڭ دۇرىس باعىتتا كەلە جاتقاندىعىنىڭ ءبىر دالەلى.
قازاقستانداعى ازاماتتاردىڭ تەڭدىگى مەن ەتنوسارالىق قاتىناستار تۇراقتىلىعىنا جوعارى باعا بەرۋگە بولادى. تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆ ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى ساقتاۋعا, دامىتۋعا بارىنشا كۇش-جىگەرىن سالدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساليقالى ساياساتى نەگىزىندە جالعاسىن تابۋدا.
ەلىمىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم تۇراقتىلىق پەن ورنىقتى دامۋ كەپىلى ەكەنىن حالىق تەرەڭ تۇسىنەدى. قازاقستان جالپى ادامزاتتىق داستۇرلەردى ساقتاي وتىرىپ, سارابدال ساياسات پەن مەملەكەت دامۋىنىڭ دۇرىس, ايقىن جولىن تاڭدادى. وسى ورايدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دا مەملەكەتىمىزدەگى ەتنوسارالىق قاتىناستارعا بايلانىستى جۇرگىزىلىپ وتىرعان ساياساتتى جاقسى جاعىنان كورسەتە ءبىلدى.
ماسەلەن, جىلدىڭ باسىندا جامبىل وبلىسىنداعى ماسانچي اۋىلىندا وتەگەن, قاراكەمەر, سورتوبە, قاراساي اۋىلىنىڭ اقساقالدارى باس بولىپ, قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋمەن وتكەن ءىس-شارالاردى ەرەكشە اتاپ كورسەتۋگە بولادى. ولار وسى اۋىلداردا كونتسەرتتىك باعدارلامالار, كورمەلەر مەن ۇلتتىق ونەر تۇرلەرىن كورسەتىپ, بىرلەسە ءجۇرىپ كوشەتتەر وتىرعىزدى. مەشىتتەردە دۇعا وقىلدى. بۇل ءىس-شارالار بارىسىندا تۇرعىندارعا قوعامدىق كەلىسىم مەن تاتۋلىقتىڭ, بىرلىكتىڭ قادىرىن ۇعىندىرا ءتۇسۋ نەگىزگى باسىم باعىت, ماقسات بولدى.
ارينە, مۇنداي شارالار تەك بيىل عانا ەمەس, ءبىز كوزىمىزدى اشقالى بەرى ءوتىپ كەلە جاتىر. بالا كەزىمدەگى وقيعالار ءالى ەسىمدە, اتا-انامىزبەن كۇنباتىس دەگەن تاۋ بوكتەرىندەگى اۋىلدا تۇراتىنبىز. ول كەزدە وسىنداي ءىس شارالار ىرگەلەس اۋىلداردىڭ بىرلەسۋىمەن وتە ءجيى وتەتىن. جانە بۇل شارالار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ءجيى جارىق كورىپ جاتاتىن.
اۋىل-اۋىل ءوزارا تىعىز قاتىناس ورناتىپ, دوس بولىسىپ, اراسىندا ءتۇرلى ەتنوستار ءوز اراسىندا قىز الىسىپ, قىز بەرىسىپ, قۇداندالى دا بولىپ جاتاتىن. بۇنىڭ ءوزى بەرەكە-بىرلىكتىڭ, دوستىقتىڭ كورىنىسى ەمەس پە؟ وسىنداي ءىس-شارالاردى قازىر دە كوپتەپ وتكىزىپ, اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ناسيحاتتاۋدى كۇشەيتە ءتۇسۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ يدەولوگتار وسى جاعىن ءجىتى قاداعالاسا دۇرىس بولار ەدى.
بۇگىندە اسسامبلەيا وكىلدەرى بەلسەنە قاتىساتىن قوعامدىق كەڭەستەردىڭ جۇمىسى قارقىن الىپ وتىر.
جالپى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءوز جۇمىسىنا ءاردايىم جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ كەلەدى. سولاي دەسەك تە, جاڭا كوزقاراس پەن جاقسى جۇمىس ىستەۋ ءادىسى كەرەك. اتاپ ايتساق, رەسپۋبليكالىق عىلىمي-ساراپتامالىق كەڭەس قوعامعا تونەتىن ىقتيمال قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن الدىن-الا ىرگەلى زەرتتەۋ, زەردەلەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋى قاجەت.
كەيدە عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ جۇمىستارىن قوعامدىق-ساياسي الاڭداردا اشىق جۇرگىزۋ جاعى جەتىسپەي جاتادى. سول سەبەپتەن كوپشىلىك مۇندا اتقارىلىپ جاتقان ىستەردەن حاباردار بولا بەرمەيدى.
عىلىمي-ساراپتامالىق كەڭەس قۇرامىندا 50-دەن استام عالىم جۇمىس ىستەيدى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا دا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كافەدرالارى اشىلىپ, جۇمىس ىستەۋدە. وسىدان ءبىر-ەكى جىل بۇرىن عانا اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىرىنشى كۋرس ستۋدەنتتەرى ءۇشىن «ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەتنوساارالىق كەلىسىمىنىڭ قازاقستانداعى ۇلگىسى» ءپانى ەنگىزىلىپ, جاستار وسى توڭىرەكتە ءبىلىم الىپ جاتىر. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ ورتالىق ازيا ايماعىنداعى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردى زەرتتەۋ ورتالىعى مەن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ «ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق الەۋمەتتىك-دەموگرافيالىق دامۋدى زەرتتەۋ ورتالىعى قۇرىلعان. وسى كەڭەستەر مەن ورتالىقتاردىڭ اتقارىپ جاتقان ىستەرى اسسامبلەيانىڭ جۇمىسىن العا ىلگەرىلەتۋدە قوماقتى ۇلەس قوسىپ وتىر.
تاعى ءبىر ەرەكشە توقتالا كەتەر جايت, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلعاننان بەرى قايىرىمدىلىق ىستەرگە مۇرىندىق بولىپ كەلەدى. بىلتىردان بەرى ايماقتارداعى دوستىق ۇيلەرىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ەرىكتىلەر قوزعالىسى قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەپ جاتىر. بۇل يگى ءىس كەلەشەكتە دە جالعاسىن تابا بەرەدى.
الايدا «وڭ قولىڭ بەرگەندى سول قولىڭ كورمەسىن» دەگەن قازاقتىڭ اتالى ءسوزى بار. وكىنىشكە قاراي, كەيبىر ازاماتتار ءبىر دوربا ازىق-ت ۇلىك اپارسا, جەتپەي وتىرعان سول وتباسىنىڭ بالا-شاعاسىمەن سۋرەتكە ءتۇسىپ, الەۋمەتتىك جەلىگە جاريالايدى. بۇل ىڭعايسىز دۇنيە. «جاقسىلىق قىلساڭ جاسىر, جاقسىلىق كورسەڭ اسىر» دەمەي مە؟! نەگىزى جارياسىز قىلعان قايىرىمدىلىقتىڭ ساۋابى مول. كەرىسىنشە, قايىرىمدىلىققا قوماقتى قاراجات ءبولىپ, الايدا اتى-ءجونىن ەش جەردە جاريالاماۋدى وتىنەتىن جومارت جاندار دا بار...
قالاي دەسەك تە الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارعا كومەك بەرۋ ساۋاپتى, يگى ءىس. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ يگىلىگىن مۇقتاج جاندار بارىنشا كورىپ جاتسا, ول ءبىزدىڭ قوعامىمىزدىڭ ىزگىلىگىن, مەيىرىمدىلىگىن كورسەتەدى. اسىلىندە, قوعامداعى از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلار نەگىزىنەن ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندە بولۋعا ءتيىس دەپ ويلايمىن. ال از قامتىلعان, كومەككە ءزارۋ ازاماتتارىمىز ۇكىمەتتىڭ قولداۋىنان بولەك, قوسىمشا ءوز وتانداستارىنان, جەرلەستەرىنەن قايىرىمدىلىق كورىپ جاتسا, قانەكي.
قورىتا ايتقاندا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قالىپتاسقان, ورنىقتى ينستيتۋت رەتىندە قوعامىمىزدىڭ دامۋىنا, ونىڭ بىرلىگىنىڭ نىعايۋىنا بارىنشا اتسالىسىپ كەلەدى. قحا بۇل باعىتتاعى جۇمىستارىن ءارى قاراي جالعاستىرا بەرمەك.
ءىلياس بۇلاروۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى