وتكەن جىلدار ىشىندە وسى باعدارلامانىڭ ينستيتۋتتسيونالدىق قورى قۇرىلىپ, بۇگىنگى تاڭدا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى حالىقتىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن جانە بولاشاقتىڭ كوكجيەكتەرىن ۇيلەسىمدى ساباقتاستىراتىن يدەيالىق پلاتفورماعا اينالدى.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ارنايى جوبالارىنىڭ ماقساتى مەن مىندەتىنە تۇرعىنداردىڭ نازارىن اۋدارىپ, ازاماتتىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتۋگە, وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە قابىلەتتى ءوزارا تولىقتىرۋشى ءىس-شارالاردان تۇراتىن كەشەندى باعىتتالعان ناقتى جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا. بىلتىر اقمولا وبلىسىندا ءبىرشاما كەلەلى ىستەر اتقارىلىپ, جاڭا باستامالار جول تاپتى. ناقتى ايتقاندا, 800 مىڭنان استام ادامدى قامتىعان ءتۇرلى فورماتتاعى 8 مىڭداي ءىس-شارا وتكىزىلدى. ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ تەمىرقازىعى – رۋحانيات ەكەنى بەلگىلى. ال رۋحانيات – تاريحپەن, مادەنيەتپەن, سالت-داستۇرمەن, ادەبيەتپەن, ادەپ-عۇرىپپەن, تاربيەمەن ولشەنەدى.
بۇگىنگى قوعامعا زاماناۋي جانە بولاشاقتى جاقسى تۇسىنەتىن گۋمانيتارلىق بىلىكتى ادامدار قاجەت. وسى ورايدا مەكتەپتەردە 1200-گە جۋىق «تەگىن IT-سىنىپتار» اشىلىپ, وبلىس ورتالىعىندا مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالاردان باستاپ ستۋدەنت جاستارعا دەيىن عىلىمعا بەت بۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءىت-تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالىق ادىستەمەلەردى ۇيلەستىرەتىن بىرەگەي الاڭ – «بولاشاق سارايى» قولدانىسقا بەرىلدى.
كەز كەلگەن قارقىندى دامۋ ۇستىندەگى مەملەكەتتىڭ تامىرى ءھام دىڭگەگى بولۋ شارت. ياعني تامىرى دەگەنىمىز ۇلتتىق قۇندىلىق بولسا, دىڭگەگى, وزەگى – ۇلتتىق رۋح. بىلتىر اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعى اياسىندا مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومان ەپوپەياسىن جاستاردىڭ جاپپاي وقۋىنا ىقپال ەتىپ, قازاقتىڭ باس اقىنى ارقىلى ولاردىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا دەگەن وڭ كوزقاراسىن قالىپتاستىرىپ, شىعارمانى تەرەڭ ءتۇسىنىپ, ءوز ويلارىن قاعاز بەتىنە ەركىن تۇسىرۋىنە مۇمكىندىك بەرۋ ماقساتىندا ء«بىز – اباي جولىندامىز» بايقاۋى جاريالانىپ, ەلۋگە تارتا جاستار رومان-ەپوپەيانىڭ الدىڭعى ەكى كىتابىن وقىپ شىعىپ, ءوز بىلىمدەرىن كورسەتكەن بولاتىن. بيىل «اباي جولى» رومانىنىڭ 50 جىلدىعىنا وراي وسى بايقاۋ تاعى دا جاريالانىپ, جاستاردى كەيىنگى ەكى كىتاپتى وقۋعا ىنتالاندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«قالامگەر قازىناسى» جوباسىمەن جەرگىلىكتى جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارىنىڭ ەلەكتروندىق نۇسقاسى جاسالىپ, جيىرما اۆتوردىڭ شىعارمالارى اۋديوكىتاپ فورماتىندا شىعارىلىپ, وقىرمانعا الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى تاراتىلدى. جىل سوڭىندا قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى جىبەك باعىسوۆانىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان «ومىرلىك ونەر مەكتەبىم» كىتابى جارىق كورسە, ءساۋىر ايىندا اتى ۇمىت بولۋعا اينالعان الاش قايراتكەرى تۋرالى «الاش ارىسى – ءبىلال مالدىباي ۇلى» جانە ء«بىلال مالدىباي ۇلى. كەنەسارى زامانىنان» اتتى ەكى كىتاپتى جارىققا شىعارۋ جوسپارلانۋدا.
زاماناۋي اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيا جاعدايىندا جانە جاھاندانۋ ۇردىسىندە مادەني قۇندىلىقتاردى ەكسپورتتاۋ, ولاردى ساقتاۋ مەن دامىتۋدىڭ نەعۇرلىم ءتيىمدى جولى بولىپ تابىلادى. «جاھانداعى زاماناۋي قازاقستاندىق مادەنيەت» ارنايى جوباسى اياسىندا وبلىستىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمدارى الەمدەگى پاندەمياعا قاراماستان ونلاين رەجيمدە اۋستريا, يتاليا, پولشا, رەسەي, تۇركيا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى جانە باسقا دا كوپتەگەن ەلدەردە حالىقارالىق بايقاۋلارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى بولدى. وبلىستىق باسقارمالار مەن اۋداندىق, قالالىق اكىمدىكتەردىڭ قولداۋىمەن كەڭسە تاراپىنان وبلىس كولەمىندە ۇيىمداستىرىلىپ وتكىزىلەتىن «مەن ەلىمدى سۇيەمىن!», «كۇي – ونەر, ونەر – ونەگە», «سۋ كۇلكىسى سىلدىرلاعان», «ەرتەگى ەلىندە...» «بابالار رۋحى – بالالارعا», «باتامەنەن ەل كوگەرەر...», «قوزى مەنەن بايانداي!», «سەرىنىڭ سەرتكە تارتقان سەمسەرىندەي» بايقاۋلارى مەن كوپشىلىك شارالارى ەسى كىرگەن بالا مەن ەڭكەيگەن قارتقا دەيىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىمەن قامتىلۋىن ماقسات تۇتادى.
«تۋعان جەر» ارنايى جوباسى اياسىندا وبلىستا 6,2 ميلليارد تەڭگەگە 1121 الەۋمەتتىك باستاما جۇزەگە اسىرىلدى. 900 مەتسەناتتىڭ كومەگىمەن 37 نىسان جاڭادان سالىنىپ, 38 نىسان قايتا جوندەۋدەن ءوتتى. بۇلار مەكتەپ, بالاباقشا, مەديتسينالىق مەكەمە, مادەنيەت نىسانى, سپورت الاڭى, جاس ماماندارعا سالىنعان باسپانا سياقتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىساندار.
«اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىنىڭ تيىمدىلىگى, «كيەلى ورىنداردىڭ ناسيحاتتالۋى, « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرىنىڭ» ۇلىقتالۋى, ءبىلىم, مادەنيەت, تۋريزم سالاسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار, تىڭ جوبالار, حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيالار, رەسپۋبليكالىق اقىندار ءمۇشايراسى, ايتىستار, ءداستۇرلى انشىلەردىڭ, تەاترلاردىڭ فەستيۆالى, كىتاپتاردىڭ جارىققا شىعۋى, ەسكى تاريحي جادىگەرلەردىڭ تابىلۋى – بۇنىن بارلىعى قوعامدىق سانانىڭ جاڭعىرۋى.
زامان تالابى جاڭارىپ جاتقاندىقتان, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ جىل وتكەن سايىن قۇرىلىمى وزگەرىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاڭا تالاپتاردىڭ پايدا بولۋى زاڭدىلىق. جاستاردىڭ, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جاڭاشىلدىققا قۇمار ەكەنى بەلگىلى. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ۇلتتىق رۋحتى, ار-ۇياتتى, نامىستى, ادەپتى ىشكى جان-دۇنيەنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدىرۋى ءۇشىن ماقساتتى تۇردە ارەكەت ەتۋ قاجەت. وسى ماقساتپەن وڭىرلىك جوبالىق كەڭسە تاراپىنان قۇرىلعان «زامانداس», «ون دەرەك», «ىزگىلەردىڭ ىزىمەن», ء«سىز بىلەسىز بە؟», «اقمولا وبلىسىنىڭ تالانتتارى», «جاقسىلاردىڭ كوڭىلى التىن ساندىق», «ۇيادا نە كورسەڭ...» جوبالارى بىلتىردان بەرى تۇراقتى تۇردە الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالانىپ كەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» ماقالاسىندا ايتقانىنداي عاسىرلار قويناۋىنان باستاۋ الىپ, تىرشىلىك اتاۋلىنىڭ جاڭارۋى يدەياسىنا نەگىزدەلگەن, سونداي-اق تويلانۋ ءداستۇرى قالىپتاسقان مەرەكە – ناۋرىز مەيرامىنىڭ يدەولوگيالىق الەۋەتى وراسان زور. بۇگىندە ناۋرىز – جالپىۇلتتىق بىرلىك مەرەكەسى, تابيعاتتى ايالاۋ, جاقسىلىق پەن قايىرىمدىلىق جاساۋ, ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە ىزەت كورسەتىلەتىن ىزگىلىك مەرەكەسى بولىپ وتىر. وسى ورايدا كەڭسە تاراپىنان جاسالعان «جەتى اتا», «قارا شاڭىراق», «ىرىزدىق», «بەتاشار», «جيەنقۇيرىق», «باسىرە», «اشاماي», «كيىز باسۋ», «بەرەكە» تاقىرىپتارىنداعى بەينەباياندار رۋحاني كوكجيەگىمىزدى كەڭەيتە تۇسەرى ءسوزسىز. قوعام تاراپىنان ماقساتتى ماتەريالدارعا دەگەن قىزىعۋشىلىق تا جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى, ويتكەنى بىلتىر كەڭسەنىڭ رەسمي پاراقشاسىنا تىركەلگەن جازىلۋشىلاردىڭ سانى ءبىر مىڭنىڭ توڭىرەگىندە بولسا, بيىل ون مىڭعا جەتتى.
وبلىستا ءتۋريزمدى دامىتىپ, كورىكتى جەرلەرىن, تاريحي ورىندارىن كينو سالاسىندا ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «بۋراباي اسپانى» جوباسى اياسىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەيتىن, ۇلتارالىق تاتۋلىقتى نىعايتاتىن, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىن «بالىقشىلار», «پاسپورت», «مۇڭايما, كلوۋن» جانە «تەراپيا» اتتى قىسقامەتراجدى فيلمدەر قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلىندە ءتۇسىرىلىپ, كورەرمەنگە جول تارتتى. وڭىرلىك كەڭسە تاراپىنان جىل قورىتىندىسى بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستى سارالاي كەلىپ, باعدارلامانىڭ ارنايى جوبالارى بويىنشا وتكىزىلگەن قوماقتى شارالاردىڭ باسىن قوسىپ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى – جاڭا قىرىنان» اتتى دەرەكتى-اقپاراتتىق فيلم جاسالدى.
سونىمەن قاتار, جىل بويى وبلىستا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا يگەرىلگەن ءادىس-تاسىلدەر مەن جيناقتالعان تاجىريبەلەردى قالىپتاستىرۋ جانە تاراتۋ ماقساتىندا وڭىرلىك جوبالىق كەڭسە اعىمداعى جىلدا ىسكە اسىرىلعان جوبالار بويىنشا 50 بەتتىك ادىستەمەلىك جيناق ازىرلەپ شىعاردى. ءۇش جىلدان بەرى قوعامنىڭ ءار سالاسىن قامتىعان «رۋحاني اقمولا» جۋرنالى جارىق كورۋدە.
بيىل «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى ۇلتتىق جاڭعىرۋ كەزەڭىنە ءوتىپ, جۇمىستى ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا جول كارتاسى دايارلاندى. وندا قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋعا, ۇلت ساپاسىن ارتتىرۋعا, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان كەلەلى جوبالار توپتاستىرىلدى. باعدارلاما كوپ جىلعا جوسپارلانعان, ناتيجەلى جۇمىستى تالاپ ەتەتىن ناقتى باعىت-باعدار, ۇستانىم. قازىرگى تاڭدا نەگىزگى ءۇش باعىت بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ءبىرىنشىسى – تۇلعانى دامىتۋ, ەكىنشىسى – ۇلتتىڭ دامۋى, حالىقارالىق پوزيتسيالاۋ, ال ءۇشىنشىسى – مەملەكەت, ازاماتتىق قوعام جانە جەرگىلىكتى قوعامداستىقتاردى دامىتۋ. ەندىگى ۋاقىتتا باعدارلاما حالىقتىڭ رۋحاني ىزدەنىسىنىڭ بارومەترى بولۋ كەرەك. سەبەبى بۇل ءبىز ءۇشىن دە, بولاشاق ءۇشىن دە اسا قاجەتتى دۇنيە. ياعني قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسى – ءبىلىمدى, باسەكەگە قابىلەتتى, ەلجاندى, ۇلتجاندى, انا ءتىلىن ارداقتايتىن, ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن قۇرمەت تۇتاتىن, تاريحىن تاني بىلەتىن, جان-جاقتى سانالى ازامات بولماق. بۇل كەشەندى ءتاسىل بارلىق مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق وزگەرىستەردىڭ ترەندىنە, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ومىرلىك ماقساتىنا اينالۋى ءتيىس.
مارال جاقىپوۆا,
اقمولا وبلىستىق «رۋحاني جاڭعىرۋ» وڭىرلىك جوبالاۋ كەڭسەسىنىڭ باسشىسى