ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني ءومىرىنىڭ وزەگى, جان ازىعى بولعان ءداستۇرلى ءان مەن كۇيدى ارقاشان قازاق ونەرىنىڭ قۇندى قازىناسىنا بالايمىز. وسى ورايدا ۇلتتىق مۋزەيدە قوستاناي وبلىسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن ارقالىق قالاسىنداعى دالا ولكەسى تاريحى وبلىستىق مۋزەيى دايىنداعان «توبىل-تورعاي اۋەنى» مۋزىكا انتولوگياسىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. بۇل جيناق ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىنىڭ نەگىزىندە جارىق كورىپ وتىر.
توبىل-تورعاي وڭىرىندەگى ەرتە زاماندا وتكەن ءانشى-كۇيشىلەردىڭ مۇراسى جيناقتالعان كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمىنا ۇلتتىق مۋزەي باسشىسى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى, قوستاناي وبلىسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرلان قالماقوۆ, كۇيشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جانعالي ءجۇزباي, بەلگىلى جىرشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى الماس الماتوۆ, كۇيشى, كومپوزيتور نۇرلان بەكەنوۆ جانە ءداستۇرلى ءانشى-كۇيشىلەر مەن ونەرسۇيەر قاۋىم قاتىستى.
ايتا كەتەيىك, جاڭا جيناقتى ارقالىق قالاسىنداعى دالا ولكەسى تاريحى وبلىستىق مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى باتىرلان ساعىنتاەۆ قۇراستىرعان. مۋزىكا انتولوگياسى ءۇش بولىمنەن تۇرادى: العاشقى بولىمدە اۆتورلىق اندەر مەن كۇيلەردىڭ 90-عا جۋىق نوتالارى بەرىلسە, ەكىنشى تاراۋ توبىل-تورعاي ءوڭىرىنىڭ مادەني مۇراسىنا ارنالعان عىلىمي ماقالالارعا ارنالعان. ال ءۇشىنشى بولىمگە جيناققا ەنگەن اندەردىڭ شىعۋ تاريحىنا قاتىستى عىلىمي تۇسىنىكتەر ەنگىزىلدى.
بەلگىلى جىراۋ الماس الماتوۆ جيناقتا ءحىح-حح عاسىرلاردا ءومىر سۇرگەن وڭىرگە بەلگىلى ءداستۇرلى ءان-كۇي ونەرى وكىلدەرى جايىندا قۇندى مالىمەتتەر كەزدەسەتىنىن اتاپ ءوتتى. «اسىرەسە بۇگىندە ەسىمدەرى ەل جادىنان وشە باستاعان قاپاق سال, ءسات ەسەنباي ۇلى, قۇتجان قانجىعالين سىندى ونەرپازداردىڭ توقساننان استام تۋىندىسىن ماتىنىمەن قوسا نوتا تىلىندە قاعازعا ءتۇسىرىپ, ارقايسىسىنا جەكە تۇسىنىكتەمە بەرىلىپ وتىر. قوسىمشا بولىمىندە تىلەك اسپانتاي ۇلى, باۋبەك ەسىرگەپ ۇلى, ارىق باقسى, زاكاريا كارىباەۆ, حاميدوللا شاتكەنوۆ, قازبەك ابەنوۆ سىندى ەسىمدەرى تورعاي وڭىرىنە ءماشھۇر ءداستۇرلى قىلقوبىز ورىنداۋشىلارى تۋرالى دا كەڭ ماعلۇمات الۋعا بولادى. الداعى ۋاقىتتا وسى كىتاپتىڭ زەرتتەۋ اياسىن كەڭەيتىپ, مۋزىكا, فولكلور زەرتتەۋشى ماماندارمەن بىرلەسە وتىرا, ءبىر عانا جيناق كۇيىندە ەمەس, بىرنەشە تومعا جيناقتاۋعا بولادى», دەپ ۇسىنىس ءبىلدىردى.
ال كۇيشى جانعالي ءجۇزباي كىتاپتىڭ وتە ساۋاتتى جازىلعانىن ايتىپ, مازمۇنىنا توقتالدى. «عىلىمي دەرەكتەن اۋىتقىماۋ, ارتىق ءسوز جازباۋ, ارتىق ماداققا بارماۋ, تەك تاريحي دەرەككە سۇيەنىپ, سول ارقىلى اناليز جاساۋ – ناعىز زەرتتەۋشىنىڭ جۇمىسى. مىنا جيناقتا قوبىز ونەرىنە بايلانىستى كوپتەگەن ماسەلە جاقسى تالدانىپتى. اسىرەسە باۋبەكتىڭ ومىرىنە قاتىستى مالىمەتتەر بۇرىن كوپ جاريالانبايتىن. باۋبەك قوبىزشى – جالپى قازاققا ورتاق, بيىك دەڭگەيگە كوتەرىلگەن تۇلعا. ارقاداعى, قاراتاۋداعى كۇيشىلىكتىڭ ءبارى ءبىرتۇتاس كۇيشىلىك ەكەنى باۋبەك مۇرالارىنان بايقالادى. تاعى ءبىر ايتارىم, العاشقى الاش قوزعالىسى باستالعان كەزدە الاشوردانىڭ ۇران ءانى بولعان – «الاش مارشى» دەگەن ءان بار. وسى ءاننىڭ مۋزىكا انتولوگياسىنا كىرىپ, تاريحىنىڭ جازىلعانى – جاستاردىڭ تانىمى ءۇشىن, پاتريوتتىق رۋحى ءۇشىن ەرەكشە وقيعا. سونداي-اق تالاستى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى بولعان «قاراباس» كۇيى تۋرالى ماقالاعا دا ەرەكشە ءسۇيسىندىم. ەندى وسى كىتاپتىڭ كۇيتاباعى شىقسا ەكەن دەيمىن», دەدى ول.
كۇيشى, كومپوزيتور نۇرلان بەكەنوۆ كىتاپتىڭ نەگىزگى قۇندىلىعى – سول ءوڭىردىڭ حالقى جەتە بىلمەيتىن, زاتاەۆيچ اتاعان بىرنەشە انشىدەن باسقا دا بەلگىسىز تورعايلىق ونەر يەلەرىنىڭ شىعارماشىلىعىن جارىققا شىعارۋىندا ەكەنىن اتاپ ءوتىپ: «جيناققا مىرجاقىپتىڭ كۇيى دەپ «اۋەز» كۇيىنىڭ ەنگەنىنە ەرەكشە قۋانىشتىمىن. 30-جىلدارى قازاق زيالىلارى «مۋزىكا» دەگەن ءسوزدى «اۋەز», «مەلوديا» دەگەندى «اۋەن» دەپ اۋداردى. دەمەك, بۇل كۇيدىڭ اۆتورى مىرجاقىپ دۋلاتوۆ ەكەنىنە كۇمان جوق. ال كۇيدى جەتكىزگەن سارموللا كۇيشىنىڭ شاكىرتى جارموللا-جارمۇحامبەت. ءبىز بۇرىن «باۋبەكتىڭ سارىنى», «سايماقتىڭ سارىنى» دەپ اۋىزەكى تىلدە عانا ايتاتىنبىز. ال مىنا جاڭا جيناقتا باۋبەك كۇيشىلىگىنىڭ قىر-سىرى تولىق بەرىلىپتى», دەي كەلە بۇل ىزدەنىستىڭ ۇلكەن جەتىستىك ەكەنىن جەتكىزدى. مۇنىڭ ءبىر دالەلى رەتىندە, انتولوگياداعى احمەت بايتۇرسىن ۇلى سەمەي وڭىرىندە جۇرگەندە جازدىرىپ الىپ, كەيىن زاتاەۆيچكە تاپسىرعان «كامشات بورىك» ءانىنىڭ تاريحىن ايتا الامىز. قۇراستىرۋشى «قازاقتىڭ 1000 ءانى» جيناعىنا حالىق ءانى رەتىندە ەنگەن «كامشات بورىكتىڭ» اۆتورى بايقادام قارالدين دەگەن پايىمداۋ جاساپ, وعان نەگىز بولاتىن دەرەكتەردى كەلتىرەدى.