كەكىلباي ۇلىنىڭ قۇدىقشىسى ەڭسەپتىڭ قازعان قۇدىقتارىنان بولەك, وبرازدى تۇردە ايتقاندا, ەڭ ءبىرىنشى شىڭىراۋى – ونىڭ قۇدىقشى قاراش اۋلەتىنەن شىعۋى. مال ءبىتىپ, داۋلەت قونباعان كەدەي اۋلەت قۇدىق قازۋمەن عانا كۇن كورىپ كەلگەن, اتادان بالاعا مۇرا بولىپ قالىپ وتىرعان جالعىز جانباعار كاسىپ تە وسى.
ەكىنشى شىڭىراۋى – ءوزىن تابا الماۋى. قاراش اۋلەتىنىڭ اتاكاسىبى – قۇدىقشى بولۋدى جان-تانىمەن قالاماۋى. قالاماي تۇرسا دا, جازۋشى سۋرەتتەگەندەي «اشاڭ, قارا تورىنىڭ ادەمىسى, اتتىڭ قۇلاعىندا وينايتىن, شىرقاۋ بيىك بولماعانمەن مايدا قوڭىر داۋسى بار, ءاندى ناشىنە كەلتىرىپ, تىڭداۋشىسىنىڭ قۇلاعىن كەسىپ الارداي قىپ, قىلقىلداتىپ, ەرەكشە ءبىر نازبەن سالاتىن» ەڭسەپتىڭ وسى ونەردى ىندەتە قۋىپ, ىزىنە ءتۇسىپ, ءومىر ماڭدايىنا كوزوتاعا ەتە الماۋى.
ءۇشىنشى شىڭىراۋى – بيلىكقۇمارلىعى. ول اۋەلدە وسى ءوڭىردىڭ وكتەم ادامى بيگەلدى بولىستاي بولعىسى كەلەدى. نەگە دەسەڭىز, بولىس «استىندا كوك جونا توقىم, كۇمىس باس ەر, كوك مويناق ارعىماق; قولىندا – وزەگىنە كۇمىس قۇيعان, سابىنا التىن اشەكەي جۇگىرتكەن شاشاقتى ءتورت ورمە قامشى; ارتىندا – ءار اۋىلدىڭ پىسىقايلارى. بايعا قونىپ, مىرزاعا تۇستەنىپ, ەل ارالايدى». مۇنىڭ ءبارى جاس ەڭسەپكە جارقىن ءومىردىڭ بەلگىسىندەي بولىپ جالت تا جۇلت ەتەدى, جانىن باۋرايدى.
بىراق كۇندەردىڭ كۇنىندە بيگەلدى بولىستىقتان ءتۇسىپ قالادى. ەندى ەڭسەپ ونى بولىستىقتان تۇسىرگەن شوڭمۇرىن بيگە ۇقساعىسى كەلەدى.
«شۇڭىرەك كوك كوزىنىڭ شالعايىنا ساۋلاعان اششى تەردى شىناشاعىمەن قاعىپ جىبەرىپ, قايقاق توسىنە توگىلە قۇلاعان جيرەن ساقالدى ءبىر سيپاپ قويىپ, ەسىلىپ سويلەپ وتىرادى. ونىڭ سوڭىندا دا – ايعىر توپ قوشەمەتشى. ونىڭ دا ەستيتىنى – تەك قولپاش».
بالا ەڭسەپ «وسى بيدەي بولسام, ارمانىم بولماس ەدى» دەپ ءتاتتى قيالعا بەرىلەدى.
سوندىقتان دا ول «اۋىلدىڭ شەتىنە وقشاۋ قونىپ اپ, ارتقى ۇزىگىن ەسكى جابۋمەن جاماپ, الدىڭعى ۇزىگىنە الاشا سىرىعان قىرىق قۇراۋ قۇرىم ءۇيدىڭ وڭ جاعىنا كورىك قۇرىپ, شىجىعان شىلدەدە سەكسەۋىلدىڭ شوعىنا شىجعىرىلىپ وتىراتىن اكەسى قۇلجانداي» بولۋدان زارەسى ۇشادى, جانى ازار دا بەزەر بولادى.
ءتورتىنشى شىڭىراۋى – قوشەمەت پەن قولپاشقا بوي ۇيرەتىپ الۋى. بۇل مىنەز العاشقى بالا كۇندەگى ارماندارىنان قالسا كەرەك. قاي جاندى بولسىن قارا قۇردىمىنا قاراي تارتا جونەلەتىن قوشەمەت قۇردىمى ەڭسەپتى دە ەسەن-ساۋ قالدىرمايدى: «قوشەمەت-قولپاش اتتى ايار ەڭسەپتى قارا جەردىڭ استىنا تالاي رەت تىرىدەي ءتۇسىردى. ول اۋەلى قۇدىق قازىلىپ بىتكەندە ەستىگەن ەل-جۇرت تۇگەل قۋانادى ەكەن دەپ ويلايتىن-دى. بىرتە-بىرتە ول ويىنىڭ قاتە ەكەنىنە كوزى جەتتى. ءار شىڭىراۋ بىتكەن سايىن الدىنا مال تۇسسە, ارتىنا ءسوز ەرەتىندى شىعاردى». بۇدان بىلاي ەڭسەپ كەز كەلگەن قولقاعا قولق ەتە قالمايتىندى شىعارىپ, قولايىنا جاقپاسا, بەرگەنىن قومسىنسا قىرسىعا قالاتىن مىنەز تابادى. الدىنا ءوتىنىش ايتىپ كەلگەن كىسىنىڭ اتاعى مەن دارەجەسىنە, داۋلەتى مەن دابىرىنا, ەر-تۇرمانىنا قارايتىندى شىعارعان. ارينە بۇدان كەيىن قولقا سالۋشىلار دا ازايىپ, «ەڭسەپ قۇدىقتى تەك بايلارعا عانا قازادى» دەگەن ءسوز دە شىعا باستايدى.
بەسىنشى شىڭىراۋى – قىزعانىش. ەڭسەپ بىلايعى جۇرتتان ىرگەسىن بولەك سالعان سوڭ, قولقالاپ كەلگەن اناۋ-مىناۋ بايدىڭ ءوزىنىڭ مەسەلىن قايتارعان سوڭ, جۇرت باسقا قۇدىقشى ىزدەي باستايدى. ءدال سول تۇستا قىساستىق قىلعانداي حورەزم جاقتان قالپاق دەگەن ءبىر جاس جىگىت كوشىپ كەلەدى. ونىڭ ەر شاباتىن, جونا تىگەتىن جانە قۇدىق قازاتىن ونەرى دە بار بولىپ شىعادى. ەل ەندى ەڭسەپتى ەمەس, قالپاقتى ايتا باستايدى.
نە كەرەك, «ويباي, الگى قالپاق قازىپ جاتقان شىڭىراۋ ءۇستىرتتىڭ ۇستىندەگى ەڭ تەرەڭ شىڭىراۋ بولاتىن ءتۇرى بار. قازىردىڭ وزىندە ءجۇز قادامنان اسىپتى», ء«جۇز جيىرما قادام بولىپتى», ء«جۇز وتىز قادامعا جەتىپتى», «قالپاقتىڭ باباسى اۋليە كىسى بولعان ەكەن. سودان كيەلى تەمىر قازىق قالىپتى. سول قازىقپەن جەر بارلاسا, سۋ شىعاتىن جەرگە كەلگەندە الاقانى تارتىپ بەلگى بەرەدى ەكەن. قالپاق سۋدىڭ كوزىن سولاي تابادى ەكەن», ء«وز كوزىمىزبەن بارىپ كوردىك, شىڭىراۋ ءجۇز قىرىق قۇلاشتان اسىپتى» دەگەن اڭگىمە ەل ءىشىن گۋلەتىپ, ەڭسەپتىڭ دە قىتىعىنا تيە باستايدى. كەزىندە ەڭسەپ ساعىن سىندىرعان ساعىناي باي «قالپاققا شىڭىراۋ قازعان اقىسىنا تۇيەگە باستاتىپ ءجۇز ەلۋ تۇياق اتاپتى» دەگەن ءسوز ءبارىنىڭ شەگى بولدى.
شىداماعان ەڭسەپ, ىزدەپ بارىپ قالپاقتىڭ قۇدىعىن ءوزى كورەدى. شىنىندا ەل ايتقانداي بولىپ شىعادى. ەڭسەپ قايتقاندا وعان قالپاق مۇسىركەي قاراعانداي, قولتىعىنان دەمەگەنى اياۋشىلىق جاساعانداي بولىپ سەزىلەدى.
التىنشى شىڭىراۋى – داڭققۇمارلىعى. الگى قۇدىقتى ەل قازىردىڭ وزىندە «قالپاق قازعان» اتاپ جۇرەدى. ال وسى ۋاقىتقا دەيىن قانشا قۇدىق قازسا دا, ءدارجان اعاسى قازعان قۇدىقتار دا «پالەن باي قازدىرعان», «تۇگەن بولىس قازدىرعان قۇدىق» اتالىپ كەلگەنى ەڭسەپتىڭ ەڭسەسىن ودان ءارى باسا تۇسەدى. سوندىقتان دا ول قالپاقتىڭ قۇدىعىنان دا تەرەڭ شىڭىراۋ قازۋعا بەل بايلايدى. وسى تۇستا بايسال بايدىڭ قولقا سالۋى دا ءدوپ كەلە قالعانىن قاراساڭىزشى. ءۇستىرتتىڭ ۇستىندەگى ەڭ تەرەڭ, ەڭ سۋى مول قۇدىق قازۋعا كىرىسىپ تە كەتەدى.
جەتىنشى شىڭىراۋى – ۇرەيى. ول اكەسى قۇلجاننىڭ سىرقاتقا دۋشار بولىپ, ءوز وڭەشىنە ءوزى قامشى تىعىپ, سوندا دا دەرتىنەن ايىعا الماي ءجانتاسىلىم ەتكەنىن بالا كۇنىندە كوردى. اعاسى ءدارجاننىڭ قۇدىق قازىپ, قۇم استىنا كومىلىپ ولگەنىن كوردى. «قۇدىقشىنىڭ جالعىز سەرىگى – ۇرەي. قۇدىقشى نەعۇرلىم كوپتى كورىپ, جەر ورتاسىنا جاقىنداعان سايىن سولعۇرلىم كۇدىكشىل, نەعۇرلىم قۇدىقتىڭ تۇبىنە جاقىنداعان سايىن سولعۇرلىم ۇرەيشىل بولىڭقىرايتىن سەكىلدى» دەپ اۆتوردىڭ ءوزى اتاپ وتكەندەي, ەڭسەپ ەڭ سوڭعى قۇدىعىن قازىپ جاتقاندا, وسى ۇرەيدىڭ قۇربانى بولدى. ءبىر عانا ۇرەيدىڭ ەمەس, ءبىز سانامالاپ وتكەن ءوز بويىنداعى جەتى شىڭىراۋدىڭ قۇربانىنا اينالدى.