تسيفرلاندىرۋ شىعىندى ازايتادى

توبىل وڭىرىندەگى توعىز اۋدان­عا قاراستى 60 شاقتى ەلدى مەكەن­دەگى قايناعان تىر­شىلىك پەن جىلدان جىلعا وركەندەپ كەلە جاتقان اۋىل تۇرمى­سى اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىن­دارى­مەن تىعىز بايلانىستى.

– بىلتىر مەحانيزاتورلاردىڭ جالاقى­سى 30%-عا ءوستى. مايلى داقىلداردىڭ مول­شەرىن كوبەيتتىك. القاپتاعى مايلى داقىل كولەمى 20%-عا جەتتى. الداعى 5 جىل ىشىندە مايلى جانە ءداندى-بۇر­شاقتى داقىلدىڭ ۇلەسىن 60%-عا دەيىن جەت­كىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز. باستى مىن­دەت – تابىس مولشەرىن كوبەيتىپ, كوم­پانيا­نىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ. ءبىزدىڭ باس­تى ۇس­تا­نىمدارىمىزدىڭ ءبىرى – جەرگە قار­جاجاتتى اياماۋ كەرەك. جەرگە قۇيعان اقشا­نىڭ قايتارىمى بار. جەر الدامايدى, ەشقاشان قارىز بولىپ قالمايدى. كەرى­سىنشە, ايالاپ, كۇتكەن سايىن, قارجىڭ­دى ەسە­لەپ قايتارىپ بەرىپ وتىرادى. قازىر ءبىز­دىڭ شارۋاشىلىقتارىمىزدا مال با­سى دا كوبەيىپ جاتىر. بۇگىندە ەت باعى­تىن­­داعى مال سانى 3 مىڭعا تاياپ قالدى. مۇ­نىڭ سىرتىندا, ءسۇت باعىتىنداعى ءىرى قارا­نىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ جاتىرمىز. بۇ­عان دەيىن ءسۇت ءوندىرۋ كەشەنىندەگى ءبىر ساۋىن سيىر جىلىنا 5,7 توننا ءسۇت بەرەتىن. قازىر اگروحولدينگكە قاراستى «ولجا-ساد­چي­كوۆتاعى» نەمىستىڭ گولشتينو-فريز تۇ­قىم­دى سيىرىنىڭ ارقايسى جىلىنا 6,7 تون­نا ءسۇت بەرەدى. مۇنى جىل اياعىنا دەيىن 7,2 تونناعا دەيىن جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز. تاۋلىگىنە 25 توننا ءسۇت الامىز. ال وسى سۇتتەن 20-دان استام ءونىم شى­عارامىز, – دەدى «ولجااگرو» كوم­پانياسىنىڭ باسشىسى ايداربەك قوجانازاروۆ.

وبلىستىڭ ءىرى ساۋدا ورىندارى مەن دۇكەن سورەلەرىنەن ۇزىل­مەيتىن «ولجا-سادچيكوۆتىڭ» ايران, سارى ماي, قايماق, سۇزبە, ىرىم­شىك سەكىلدى ونىمدەرىنە سۇرانىس جو­عارى. الايدا وتاندىق ءسۇت ونىم­دەرى قازىرشە سىرتقا ساۋدالان­باي­دى. ويتكەنى كاسىپورىن ەش­قان­داي انتيبيوتيك, كونسەرۆانت قو­سىل­ماعان ەكولوگيالىق تازا ءونىم شىعارادى. وسىعان باي­لا­نىس­تى تاۋاردىڭ ساقتالۋ مەر­زىمى دە قىسقا. مىسالى, ساد­چيكوۆ­­­تىڭ ءسۇتى 3-5 كۇننەن ار­تىق ساق­تال­مايدى, ءىرىپ كەتەدى. ال ەكس­پورت­قا شىعارۋ ءۇشىن تازا ونىم­­گە حيميا قوسۋعا تۋرا كەلەدى. وسى­­لاي­­شا, كاسىپ­­ورىن حيميالىق قوس­­پا­­دان ادەيى باس تارتىپ وتىر. «سە­­بەبى ءبىز­دىڭ ونىمدەرىمىزدى كوبى­­نە با­لا­باق­شالار مەن مەكتەپتەر الادى. ەشبىر قوسپاسىز تازا ءونىم ءىشىپ-جەپ وسكەن بالانىڭ دەن­­­ساۋ­­­لىعى دا مىق­تى بولادى. جال­­­پى ءسۇت ءونىمىنىڭ ساپا­سى مەن تازا­­­لى­عىن ونىڭ ساقتالۋ مەر­زىمى ارقىلى انىقتاي الاسىز. ساق­تالۋ مەر­زىمى قانشالىقتى قىسقا بول­سا, ءسۇت تە سون­شالىقتى تازا بولا­دى», دەيدى اگروحولدينگ ماماندارى.

بىلتىر بيدايدىڭ ءار گەكتارىنان ورتاشا ەسەپپەن 15 تسەنتنەردەن ءونىم العان سەرىكتەستىك بيىلعى كوكتەمدە 460 مىڭ گەكتار القاپقا ءدان ءسىڭىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. ونىڭ ىشىندە مايلى جانە بۇرشاقتى داقىل كولەمىن ۇلعايتۋ ماڭىزدى. ماسەلەن, الداعى ەگىس ناۋقانىندا سەرىكتەستىك 200 مىڭ گەكتارعا جۋىق القاپقا بيداي, 50 مىڭ گەكتار زىعىر, 14 مىڭ گەكتار كۇنباعىس, 9 مىڭ گەكتار جاسىمىق ەگەدى.

−جۇگەرى القاپتارى جاقسى ءونىم بەردى, بىلتىر ورتاشا 22 تسەنت­نەر­دەن ءونىم الدىق. ءتىپتى, 44-66 تسەنتنەردەن ءونىم بەرگەن ال­قاپتار دا كەزدەستى. بيىل جۇ­گەرى القابىن كەڭەيتۋدى جوسپار­لاپ وتىرمىز. كۇنباعىس تا ءتيىم­دى داقىل, بىلتىر ءار گەكتار ال­قاپ­تان 13 تسەنتنەردەن ال­دىق. بۇل جاق­سى كورسەتكىش. جىلدان-جىل­­عا مونوداقىلدان الشاقتاپ بارا­مىز. ال­داعى ماقسات – ماي­لى داقىل كولە­مىن ءتيىستى دەڭ­گەي­گە دەيىن كوبەيتىپ, كوپ دا­قىل­دى القاپقا قول جەتكىزۋ. بۇل بى­رىن­­شىدەن, توپىراقتىڭ قۇنا­رىن ساقتاسا, ەكىن­­شىدەن, شارۋا­شى­لىقتى نارىققا تاۋەل­­دىلىك­تەن قۇت­قارادى. قازىر مايلى دا­­قىل­دىڭ نارىقتاعى ءباسى بيدايعا قا­راعان­دا اناعۇرلىم جوعارى. سوندىقتان بۇل باعىت­تاعى جۇمىستاردى جال­عاستىرا بەرەمىز, – دەيدى اگرونوم الەكسەي ەرين.

اگروحولدينگ شارۋاشىلىقتى تسيفر­­لان­دىرۋعا جىل سايىن قىرۋار قار­جى جۇمسايدى. بىل­تىر حولدينگكە قاراس­­تى «ول­جا سادچيكوۆ» كاسىپورنىن تسيفر­­لاندىرۋعا 380 ملن تەڭگە جۇمسال­عان. ناتيجەسىندە, القاپتى تالعاپ وڭدەۋ, بەينەساراپتاما جاساۋ, جانارماي مولشەرىن, كوم­بايندار مەن ءدان سەپكىش كەشەندەردىڭ جىل­­دامدىعىن باقىلاۋ, اگروسكاۋتينگ سياق­­تى شارۋاشىلىقتى باسقارۋدىڭ زاما­­ناۋي جۇيەلەرى ەنگىزىلدى. مىسالى, اگروس­كاۋ­­تينگ ارقىلى ءار القاپتاعى وسىم­دىكتىڭ بو­يىن, بويلاۋ جىلدامدىعىن باقىلاۋعا بولادى. بۇعان دروندار دا پايدالانىلادى.

– جالپى, ەگىن شارۋاشىلىعىن تسيفر­لاندىرۋ ارقىلى ءبىز جانارماي شىعىنىن 30%-عا دەيىن ازايتتىق, تۇقىم شىعىنى 10%-عا كەمىدى. تەحنيكا جوندەۋگە كەتە­تىن شىعىن 20%-عا ازايدى. ال مال شارۋا­شىلىعىنا تابىندى باسقاراتىن Dairi Plan, ءىرى قارانىڭ فيزيولوگيالىق جاع­دايىن باقى­لايتىن Smax Tec, سونداي-اق مال ازىعىن دايىنداۋ-ۇلەستىرۋ جۇيە­سىن ەنگىزدىك. مىسالى, Smax Tec موني­تو­رينگ جۇيەسى سيىردىڭ دەنە قىزۋىن, بەلسەندىلىگىن, قارنىنىڭ اش-توقتىعىن, قانشا سۋ ىشكەنىن باقىلاپ, قاتەسىز انىقتاي الادى. وسى ارقىلى ءسۇت ءونىمىن 25%-عا ۇلعايتتىق. بىراق تسيفرلاندىرۋدىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ, ونى بارلىق جەرگە تىقپالاي بەرۋدىڭ قاجەتى جوق. ەڭ قاجەتتى سالاعا عانا ەنگىزۋ كەرەك. ماسەلەن, سادچيكوۆتا سيىردىڭ ىشىنە بوليۋس ەنگىزدىك. ەندى مال دارىگەرى ءار سيىردىڭ سوڭىندا ءجۇرىپ, ونىڭ جاي-كۇيىن جەكە باقىلاپ, ىستىعىن ولشەپ جۇرمەيدى. بۇل اقپاراتتىڭ بارلىعىن كومپيۋتەردەن قارايمىز. ءبىر ادامنىڭ كۇنى بويى ىستەيتىن جۇمىسىن جالعىز باعدارلاما اتقارادى. مالشى شىنىمەن جۇمىس ىستەپ جاتىر ما, جوق الدە بولمەسىنە بارىپ ۇيىقتاپ جاتىر ما, ونى قايدان بىلەسىز؟ ال بوليۋس مۇنداي ادامي فاكتوردى جويادى. قازىر القاپتاردى تسيفرلاندىرۋ ءوز ناتيجەسىن بەرىپ جاتىر. ءبىز ءار شارۋاشىلىقتاعى ءاربىر كلەتكانى باقىلاۋدا ۇستايمىز. ماماندار جەردىڭ ساپاسىن, قاي جەرگە, قانشا مولشەردە تىڭايتقىش سالۋ كەرەك, قاي جەرگە سالماۋ كەرەك, ءدان ەككەن كەزدە قاي جەرگە تۇقىم مولشەرىن كوبەيتۋ, ءيا ازايتۋ كەرەك, سوعان دەيىن ءبىلىپ وتىرادى, – دەدى اگروحولدينگ باسشىسى.

كومپانيا سوڭعى ۋاقىتتا ەت باعى­تىن­داعى مال باسىن كوبەيتۋدى كوزدەپ وتىر. وسى ماقساتتا بيىل اگروحولدينگ «1000 وتباسىلىق فەر­ما» جوباسىن قولعا الىپ كور­مەك. ياعني اگروحول­دينگ مامان­دارى مال وسىرۋگە بەيىمى بار وتباسىلاردىڭ ارقايسىنا 100 باس ءىرى قارا بەرەدى. تالاپكەرلەردى ىرىكتەپ الىپ, ولارمەن شارت جاساس­قاننان كەيىن حول­دينگ وتباسىلىق شاعىن فەرمالارعا قورا-جاي بەرۋ, جايلى جايىلىم بەرۋ, ۆەتەرينارلىق كومەك كورسەتۋ, قىسقى مال ازىعىن دايارلاۋ, جالعا تەحنيكا بەرۋ, وقىتۋ, ۇيرەتۋ, شارۋاشىلىققا, قۇقىقتىق سالاعا قاتىستى تۇراقتى تۇردە كەڭەس بەرۋ سياقتى مىندەتتەردى ءوز موينىنا الادى. سونىمەن قاتار وتباسىلىق فەرما وسىرگەن ءتولدى تۇگەلدەي ءوزى ساتىپ الۋعا كەپىلدىك بەرىپ وتىر.

قوستاناي وبلىسى