ەلىمىزدىڭ قارقىندى دامۋى مەن الەمدىك ەكونوميكاداعى قارىم-قاتىناسىن جىلدامداتۋعا ىقپال ەتەتىن ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى – «جەزقازعان – بەينەۋ» جاڭا تەمىرجول قۇرىلىسى بولىپ تابىلادى. بۇل قۇرىلىستىڭ باستالعانىنا كوپ ۋاقىت بولا قويماسا دا ەكى جاقتان تارتىلعان جەلىنىڭ تۇيىسەر كەزى كۇننەن-كۇنگە جاقىنداپ كەلەدى. جول ايماق ومىرىنە قانداي وزگەرىستەر اكەلمەك؟ وسى جونىندە جەزقازعان قالاسىنىڭ اكىمى سەرىك شايداروۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
ەلىمىزدىڭ قارقىندى دامۋى مەن الەمدىك ەكونوميكاداعى قارىم-قاتىناسىن جىلدامداتۋعا ىقپال ەتەتىن ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى – «جەزقازعان – بەينەۋ» جاڭا تەمىرجول قۇرىلىسى بولىپ تابىلادى. بۇل قۇرىلىستىڭ باستالعانىنا كوپ ۋاقىت بولا قويماسا دا ەكى جاقتان تارتىلعان جەلىنىڭ تۇيىسەر كەزى كۇننەن-كۇنگە جاقىنداپ كەلەدى. جول ايماق ومىرىنە قانداي وزگەرىستەر اكەلمەك؟ وسى جونىندە جەزقازعان قالاسىنىڭ اكىمى سەرىك شايداروۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– الدىمەن اتالعان جوبانىڭ ماڭىزىن تاراتىڭقىراپ ايتىپ وتسەڭىز؟
– ەلباسى ن. ءا. نازارباەۆ: « بۇل ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن جوبانىڭ ءبىرى. دۇنيەجۇزىندە 1000 شاقىرىمنان اساتىن تەمىرجول قۇرىلىسىن سالىپ جاتقان بىردە-ءبىر مەملەكەت جوق. جوبا بارىسىندا مىڭداعان ادام تۇراقتى جۇمىسپەن, جالاقىمەن قامتىلادى. مەملەكەتتىڭ باستى ماقساتى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ», دەپ اتاپ كورسەتكەندەي مىس وندىرىسىمەن تانىمال ءوڭىرىمىز تىنىسىنا تىڭ لەپ كەلگەلى وتىر. جەزقازعان تۇيىق ستانسادان ترانزيتتىك تاسىمالعا وڭتايلى توراپقا اينالىپ, ەلىمىزدىڭ باتىس, وڭتۇستىك ايماقتارىمەن قارىم-قاتىناستى تىكەلەي جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك الادى. شىندىعىن ايتقاندا, وڭىردە قازىر ءوندىرىس اۋقىمى تارىلىڭقىراپ, ونى زامان تالابىنا ساي قايتا قۇرىپ, جاڭعىرتۋ شارالارى ءجۇرىپ, بولاشاعىنا جۇرت الاڭداۋلى بولىپ تۇرعان شاقتا وسىناۋ قۇرىلىستىڭ قولعا الىنۋى جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءۇمىتىن ۇكىلەندىرىپ, سەنىمىن سەرپىلتتى. مۇنىمەن بىرگە جوبانىڭ جەزقازعان, ساتباەۆ قالالارىنىڭ جانە ۇلىتاۋ اۋدانىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ 2012-2017 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا قوسىمشا جۇزەگە اسىرىلۋى كەلەشەگىنە كەڭ تىنىس اشپاق. بولجانىپ, تالدانىپ وتىرعانداي بۇعان كوڭىل قۋانتارلىق دەرەكتەر جەتكىلىكتى. ماسەلەن, جاڭا تەمىرجول قاتىناسىنىڭ قالىپتاسۋى ارقاسىندا قالامىز قازىناسىنا جىلىنا 300 ميلليون تەڭگەگە جۋىق كىرىس تۇسۋگە ءتيىس. بۇل الەۋمەتتىك سالانى كوتەرۋگە, جەزقازعاندىقتاردىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋعا ودان سايىن قول ۇزارتادى دەگەن ءسوز.
– وسى جاعىنان العاندا ناقتى قانداي شاراپات بار؟
– ۇشان-تەڭىز دەسەم ارتىق ايتقاندىق بولماس. ەكونوميكالىق تۇرعىدان ساراپتاعاندا, جۇك تاسىمالى جىلىنا 4 ميلليون توننانى قۇرايدى. بۇعان دەيىنگى قاراعاندى ارقىلى اينالمالى جول تاسىمالىنداعى شىعىن كۇرت تومەندەيدى ءارى ءتۇرلى ونىمدەردى مەجەلى جەرگە جەتكىزۋ جەدەلدەيدى. ياعني, جۇك تاسىمالداۋ, ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنى ارزاندايدى. مۇنىڭ پايدالى جاعى ءوز الدىنا ءبىر بولەك. ال بەينەۋدەن اقتاۋ تەڭىز پورتىنا شىعىپ, سىرتقى رىنوكپەن جالعاسۋعا مۇمكىندىك تۋ كەن كوزدەرىن يگەرىپ, وتكىزۋشىلەرگە اسا قولايلى بولعالى تۇرسا, ءوڭىر ءوندىرىسىن دامىتۋعا شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ ىنتالىلىعىن تۋعىزاتىندىعى ءسوزسىز. قىسقاسى, تەمىرجولدىڭ مەملەكەتكە دە, كاسىپكەرلەرگە دە, تۇرعىندارعا دا يگىلىگى مول.
ال 3 مىڭنان استام ادامنىڭ جۇمىسقا قامتىلىپ, مۇنىڭ سىرتىندا جول بويىندا بەكەتتەر مەن ستانسالاردا جولاۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋ ورىندارى اشىلۋعا, بيزنەسپەن شۇعىلدانۋعا جاعداي تۋى جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا دا يگىلىگىن تيگىزەرى انىق.
– سەرىك جامانقۇل ۇلى, قۇرىلىستىڭ جاي-كۇيى قالاي؟
– ۇزىندىعى 517 شاقىرىم بولاتىن جەزقازعان-سەكسەۋىل تارماعىنداعى جۇمىستى «جول جوندەۋشى» كومپانياسى» جشس اتقارۋدا. مۇنداعى ىستەرمەن تانىسۋ بارىسىندا بايقالعانداي تەمىرجولشىلار قيمىلى شيراق. ۇلى دالا توسىمەن ءوتىپ كەلە جاتقان قۇرىلىستا جول توسەمىن ءۇيۋ, كوپىرلەر سالۋ, ەلەكتر جەلىلەرىن تارتۋ, رەلستى-شپالدى ءورىم دايىنداۋ قارقىندى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. جەزقازعاننان قارساقبايعا, قارساقبايدان بايقوڭىرعا, بايقوڭىردان قوسكولگە, قوسكولدەن سەكسەۋىلگە جەتىپ تۇيىسەتىن بولاشاق جول توڭىرەگى قازىردىڭ وزىندە ءدۇبىرلى ءومىر سانىنە كىرگەن. بۇل ماڭايداعى اۋىل جاستارىنىڭ ءبىرازى ەكسكاۆاتورشى, بۋلدوزەرشى ءتارىزدى قاجەتتى ماماندىقتى مەڭگەرىپ, نەگىزگى كادر قۇرامىن قالىپتاستىرىپ جاتىر. قۇم ورتاسىنداعى قوسكول اۋىلى ادام تانىعىسىز وزگەرۋدە. ول ۇلكەن ستانساعا اينالىپ, بالاباقشا, مەكتەپ, تۇرعىن ۇيلەر سالىنۋدا.
سونىمەن بىرگە, «ارقالىق-شۇباركول» تەمىرجولىنىڭ قۇرىلىسى دا قاتار ءجۇرگىزىلۋدە. ءسويتىپ, جەزقازعان ايماعىنىڭ ەكىنشى تىنىسى كەڭەيىپ, كەلەلى كەزەڭگە قادامى نىعايا تۇسۋدە.
اڭگىمەلەسكەن
ايقىن نەسىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى وبلىسى.