وقىرمانعا سان الۋان تاقىرىپتى قامتىعان ماقالالار مەن وچەركتەردىڭ, قايناعان تىرشىلىكتى كوركەم ويدىڭ سۇزگىسىنەن وتكىزگەن وننان استام كىتاپتىڭ اۆتورى رەتىندە تانىس وتەش قىرعىزباەۆتىڭ جۋرناليست ماماندىعىنا اۋەستىگى العاشقىدا مەكتەپتىڭ قابىرعا گازەتىنە ماقالا, اۋداندىق, وبلىستىق گازەتكە حابار-وشار جازۋدان باستالعان ەكەن. مەكتەپتەن سوڭ ءۇش جىل قاتارىنان قازاق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە قۇجات تاپسىرىپ, اقىرىندا دايىندىق بولىمىنە قابىلدانۋ ارقىلى ستۋدەنت اتانادى. بەس جىل وقىپ, جوعارى ءبىلىم الادى. وسىلايشا, وتەكەڭ بالا كەزدەن ارمانداعان ماقساتىنا قول جەتكىزگەندەي بولادى. بىراق, قالامگەرلىكتىڭ جالىنا وڭايلىقپەن قول تيگىزە قويمايتىن اساۋ ونەر ەكەنىن دە ۇعادى.
وقىرمانعا سان الۋان تاقىرىپتى قامتىعان ماقالالار مەن وچەركتەردىڭ, قايناعان تىرشىلىكتى كوركەم ويدىڭ سۇزگىسىنەن وتكىزگەن وننان استام كىتاپتىڭ اۆتورى رەتىندە تانىس وتەش قىرعىزباەۆتىڭ جۋرناليست ماماندىعىنا اۋەستىگى العاشقىدا مەكتەپتىڭ قابىرعا گازەتىنە ماقالا, اۋداندىق, وبلىستىق گازەتكە حابار-وشار جازۋدان باستالعان ەكەن. مەكتەپتەن سوڭ ءۇش جىل قاتارىنان قازاق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە قۇجات تاپسىرىپ, اقىرىندا دايىندىق بولىمىنە قابىلدانۋ ارقىلى ستۋدەنت اتانادى. بەس جىل وقىپ, جوعارى ءبىلىم الادى. وسىلايشا, وتەكەڭ بالا كەزدەن ارمانداعان ماقساتىنا قول جەتكىزگەندەي بولادى. بىراق, قالامگەرلىكتىڭ جالىنا وڭايلىقپەن قول تيگىزە قويمايتىن اساۋ ونەر ەكەنىن دە ۇعادى.
وسى ورايدا وتەكەڭنىڭ قىرىق جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى اتقارىپ كەلە جاتقان جۋرناليستىك قىزمەتىندە ەلىمىزدىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەنە ارالاسىپ, ءارتۇرلى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى كوتەرگەن ساراپتامالىق, تالداۋ ماقالالارىنىڭ وقىرمان كوڭىلىنەن شىعىپ, جوعارى باعاسىن الىپ جۇرگەنىن اتاپ وتكىمىز كەلەدى. جانە ءبىر سۇيسىنەرلىگى – ونىڭ قاتارداعى ماقالالارىنىڭ وزىنەن جۋرناليستيكاعا ءتان قاساڭ بايانداۋدان گورى ءسوزدى ويناتۋ, كەيىپكەرىن ادەبي بەينە دارەجەسىنە كوتەرۋگە ۇمتىلۋشىلىق ايقىن بايقالىپ تۇرادى. بۇعان دارىندى جۋرناليست-جازۋشىنىڭ ەرتەرەكتە «لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») گازەتىندە جاريالانعان ماقالالارى مەن وچەركتەرى دالەل بولا الادى. وتەكەڭ بۇدان كەيىن رەسپۋبليكالىق «جالىن» باسپاسىندا رەداكتورلىق قىزمەتتى ابىرويمەن اتقاردى.
بۇل جىلدارى پروبلەمالىق ماقالالارى, وچەركتەرى ارقىلى وقىرمانعا تالانتتى جۋرناليست رەتىندە تانىلۋمەن قاتار, ءتىلى قۇنارلى, قالامى قارىمدى جازۋشى رەتىندە دە كورىنە باستايدى. وسى جىلدارى ول وقىرمانعا «جالىن» باسپاسىنان جارىق كورگەن «نەمەرە» جانە «ادىراسپان» اتتى العاشقى پوۆەستەر مەن اڭگىمەلەر جيناعىن تارتۋ ەتەدى. ءبىز بۇل ارادا جازۋشىنىڭ شىعارمالارىنا تالداۋ جاساپ, باعا بەرۋدى ماقسات ەتپەيمىز. سەبەبى, وتەش قىرعىزباەۆتىڭ جوعارىدا اتالعان جانە باسقا دا شىعارمالارى كوركەمدىك قۋاتى مول, شىمىر تۋىندىلار رەتىندە وقىرمان تاراپىنان جىلى قابىلدانىپ, كەزىندە ءوز باعاسىن العان بولاتىن. ءبىر عانا ايتارىمىز – جۋرناليست-جازۋشىنىڭ ادەبيەتتەگى اياق الىسىن سىرتتاي ءجىتى قاداعالاپ جۇرەتىن تاكەن الىمقۇلوۆ كەزىندە وتەشتىڭ «نەمەرە» اتتى العاشقى جيناعىن وقىپ شىققاننان كەيىن وڭ پىكىر بىلدىرگەن.
سودان بەرگى ۋاقىتتا وتەش قىرعىزباەۆ ۇستاز سەنىمىن اقتاي بىلگەن قالامى جۇيرىك جۋرناليست, كوركەم ويلى جازۋشى بولىپ قالىپتاستى. ادەبيەت پەن ونەر سالاسىندا بۇرىن-سوڭدى سوزاق وڭىرىنەن شىققان تارلان تالانتتار تاكەن الىمقۇلوۆتىڭ, اسقار سۇلەيمەنوۆتىڭ, تولەگەن توقبەرگەنوۆتىڭ شىعارماشىلىق ءداستۇرىن ودان ءارى جالعاستىرىپ كەلەدى.
ول قىرىق جىلعا جۋىق قالام تەربەپ, وننان استام پروزالىق كىتاپ جازدى. ولاردىڭ ىشىندە ءار جىلدارى جارىق كورگەن «سۇگىر», «اللاھۋ» روماندارى, «تارلانبوز تاكەن», «اسقارشىڭ», «قوبىزشى جاپپاس قالامباەۆ» جانە «سوزاق قاسىرەتى», « ۇلىم مەنىڭ, عۇمىرىم مەنىڭ» اتتى دەرەكتى پوۆەستەرى مەن كوركەم حيكايات, اڭگىمەلەر جيناقتارى جۇرتشىلىققا جاقسى تانىس. «اقبوكەندەر اۋعان جاز» اتتى پوۆەسى 2008 جىلى قازاقستان جازۋشىلار وداعى مەن «جەرسۋ» كورپوراتسياسى ۇيىمداستىرعان بالالار شىعارمالارىنا ارنالعان بايگەدە ەكىنشى ورىن الدى.
− شىنىمدى ايتسام, و باستا جازۋشى بولام دەپ ويلاعان جوقپىن. اكەم وتەۋلى التى جاسىمدا ومىردەن ءوتىپ, جوقشىلىق قامىتى موينىما ەرتە ءتۇستى. انام اقجان شيەتتەي ءتورت بالانى جەتكىزۋ ءۇشىن بەلىن بەكەم بۋىپ, تەر توكتى. اكەمىزدىڭ كوزى كەتكەن سوڭ قورجىن تامنىڭ ەسىگىن انامىز ءىلىپ الاتىن بولدى. العاشقىدا اكەم قايتىپ كەلەتىندەي كورىنىپ: «اپا, اپا, اپاتايىم, ىلمەشى, ىلمە ەسىكتى, كەلىپ قالار, كەلىپ قالار, اكەم نەگە كەشىكتى؟», – دەگەن شۋماق ويىما ورالدى, – دەپ وتكەن كۇندەردى ەسكە الادى ول. وسى شۋماقتى ىشتەي قايتالاپ جاتىپ, كوزىم ۇيقىعا كەتەتىن. بالا كەزىمدە سۋرەت سالۋعا دا قىزىقتىم. قارا تۋشپەن تابيعات كورىنىستەرىن, بالالار ۇعىمىنا جەڭىل سۋرەتتەر سالدىم. قولىنا قولعاپ كيگەن بالانى بۇزاۋمەن قوسىپ سالىپ: «بولامىن دەپ بوكسشى, بۇزاۋمەنەن شوقىستى. بولعانىمەن كۇشتى, نوكاۋتقا ءتۇستى» دەپ جازىپ, «قازاقستان پيونەرىنە» سالىپ جىبەرسەم, گازەتتە جارىق كورىپ تۇر. مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا سۋرەت سالۋدان بايگەگە قاتىسىپ, جۇلدە الىپ, ورىس سۋرەتشىسى ۆ.ساۆراسوۆتىڭ كىتابىن ولجالادىم.
وتەكەڭ قالامى توسەلگەن جۋرناليست رەتىندە قوعامنىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە بەلسەنە ءۇن قاتىپ وتىرادى. وتكەن جىلدار بەدەرىندە «مەملەكەتتىك ءتىل جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىندا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. الماتى قالاسىنداعى جارنامالار مەن ماڭدايشا جازۋلار, اقپاراتتىق حابارلامالارداعى قاتەلەر, شەتەل تىلىندە جارنامالانۋى, كورنەكىلىكتەرىنىڭ تالاپقا ساي بولماۋى, ساۋدا, بيزنەس ورتالىقتارىنىڭ شەت ەل تىلىندە راسىمدەلەتىنى تۋرالى جازىلعان ماقالالارى «الماتى اقشامى» گازەتىنىڭ بەتىندە ۇزبەي جاريالانىپ كەلەدى.
سوزاق وڭىرىندە جۋرناليست بولىپ قىزمەت اتقارعان جىلدارى كوپ زەرتتەگەن تاقىرىبى – سۇگىر كۇيشى مەن وتىزىنشى جىلعى سوزاق كوتەرىلىسى تۋرالى بولدى. داڭقتى كۇيشى مەن قاندى قىرعىندى كوزى كورگەن ءتىرى كۋالاردىڭ 70-80 جىلدارى كوزى بار ەدى. سول قارتتاردىڭ ەستەلىك اڭگىمەلەرى شىندىق وقيعالاردىڭ ارقاۋىنا اينالىپ, ۇزاق جىلدىق ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا جازۋشىنىڭ «سۇگىر» جانە «سوزاق قاسىرەتى» روماندارى مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن «انا ءتىلى» باسپاسىنان جارىق كوردى. ودان بۇرىن بۇل تاريحي رومانداردىڭ جۋرنالدىق نۇسقاسى «جۇلدىز» جۋرنالىندا جاريالانعان بولاتىن.
وتەش قىرعىزباەۆ «قوبىزشى جاپپاس قالامباەۆ» دەرەكتى پوۆەسى ءۇشىن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنا يە بولدى. حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك ومىرزاق ايتباي ۇلى وتەشتىڭ «ءسوز زەرگەرى ءىسلام جارىلعاپوۆ» اتتى كىتابىنا: «تەرمين ماسەلەسىمەن اينالىسىپ جۇرگەن جانداردىڭ ەسىنە سالا كەتكىم كەلىپ وتىرعان ءبىر جايت بار. اڭگىمە ءىسلامتانۋ ءىلىمىنىڭ قالىپتاسا باستاعانى تۋرالى. 2008 جىلى جۇرتشىلىق قولىنا تيگەن جازۋشى وتەش قىرعىزباەۆتىڭ «ءسوز زەرگەرى ءىسلام جارىلعاپوۆ» دەيتىن كىتابىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى. بۇل ءىسلامتانۋ ىلىمىنە قوسىلعان ۇلكەن ۇلەس بولدى. ەگەر عىلىم الەمىندەگى بۇرىنعى جۇيە ورنىندا بولعاندا, بۇل ەڭبەكتى عىلىمي اتاق بەرەتىن عىلىمي كەڭەسكە ۇسىنۋعا بولار ەدى», دەگەن پىكىرى ەسىمىزدە قالىپتى.
وتەشپەن قازاق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ العاشقى كۋرسىندا وقىپ جۇرگەن كەزىمىزدە تانىسقان ەدىم. مىنەزى بىرتوعا, جىميىپ, ك ۇلىپ قوياتىن جىگىتتىڭ جان دۇنيەسى تەرەڭ ەكەنىنە بىرتىندەپ كوزىم جەتە باستادى. جولداستىققا ادال, ەشقاشان تاستاپ كەتپەيتىنىن قيىن ساتتەردە قاسىمدا بولعانىنان جاقسى بىلەمىن. جورا-جولداستاردىڭ اراسىندا ول تۋرالى ايتىلعان بوگدە ءسوزدى ەستىگەن ەمەسپىن. ستۋدەنت كەزدىڭ وزىندە كولەمدى ماقالالارى مەن اڭگىمەلەرى گازەت-جۋرنال بەتىندە ۇزبەي جارىق كورىپ, قالامى قالىپتاسقان قالامگەر رەتىندە تانىلىپ قالعان ەدى. ءوزىنىڭ قاتارلاستارى اراسىندا العاشقى كىتاپتارىن شىعارىپ ۇلگەرگەن دە سول بولدى. بۇدان قىرىق جىل بۇرىن ەرتە تانىلعان وتەش سول باياعى قارقىنىنان ءالى تانباي جازىپ كەلەدى. ءبىر جازعانى ەكىنشىسىنە, ءبىر كوتەرگەن تاقىرىبى ەكىنشىسىنە ۇقسامايدى. كۇننەن-كۇنگە تۇرلەندىرىپ, تارتىمدى, كوركەم جازۋدى ەركىن مەڭگەرىپ العان. ول بۇگىنگى وقىرمانعا نە كەرەك ەكەنىن جاقسى بىلەدى.
ورىنبەك جولدىباي,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.
الماتى.