ءبىراز جىل بۇرىن وقىپ, سانامنىڭ ءبىر تۇكپىرىنە ساقتالىپ قالعان شىعارمانىڭ ءبىرى – «ەرگەجەيلى» ەدى. ياعىمۋستى ءوزىم شىن ومىردە كورگەن ەرگەجەيلىمەن سالىستىرام, كەرەۋەتىنە اياعىن اسىپ قويىپ, مىرزاسىپ شالقاسىنان جاتقانىن, دالپىلداپ جۇگىرىپ بارا جاتقانىن كوز الدىما ەلەستەتەم, ايتەۋىر ۇمىتا الماي ءجۇردىم. التى جاسىمدا تۇڭعىش رەت قالادان ەرگەجەيلى ايەلدى كورگەم. ازىق-ت ۇلىك ساتاتىن دۇكەننەن. ول دا بىردەڭەلەر ساتىپ الىپ جاتتى. نان الۋعا بارعان ماعان ماعىناسىز كوزىمەن تەسىرەيىپ قاراعانى, بەت-اۋزىن قۇبىلتىپ, ىرجاقتاعانى ۇرەيىمدى ۇشىرعان. بويى التى جاستاعى مەن شامالاس, باسى ۇلكەن, بەت-ءجۇزى ەرەسەك ايەلدى قۇبىجىق رەتىندە قابىلداعانىم راس-تى. كەيىننەن ونىڭ ءومىر تاريحىن ەستىگەن كەزدە كەۋدەمدە قورقىنىشىمنان اياۋشىلىعىم باسىم ءتۇسىپ, بىردەن ەسەيىپ كەتكەندەي كۇي كەشكەنىم بار.
العاش التى جاستا كورگەن ەرگەجەيلىنىڭ اۋىر تاعدىرى جازۋشى دۇكەنباي دوسجاننىڭ «ەرگەجەيلى» اڭگىمەسىن ءۇتىر-نۇكتەسىنە دەيىن قالت جىبەرمەي وقىپ, جادىمدا ماڭگى توقىپ قالۋىما جاناما اسەرى بولۋى مۇمكىن. ايتسە دە ومىرىمدەگى وسى ءبىر كىشكەنتاي فاكتىنىڭ كورنەكتى جازۋشىنىڭ «ەرگەجەيلى» اڭگىمەسىنە تۇك قاتىسى جوق. وزىمە عانا تيەسىلى بولماشى وقيعا. وسى ارقىلى جازۋشىنىڭ «ەرگەجەيلى» اڭگىمەسىنىڭ «قاقپاسىن اشقىم» كەلدى.
قازاقتا جازۋشى كوپ. ادام جانىن قوزعاپ, قوپارىپ, ساناسىندا سىلكىنىس تۋدىرىپ, كەي تۇستاردا ەگىلتىپ, ەمىرەنتىپ, ءوز كوڭىلىندەگى ەستەلىكتەرىمەن قاۋىشتىرىپ, مۇڭايتىپ, ءتۇرلى ەموتسيالىق كۇيلەردى باستان كەشۋىنە ىقپال ەتەتىندەرى كوپ ەمەس. ءوز باسىم ونى تەگەۋرىندى تالانتتان, ءبىلىم قورىنىڭ مولدىعىنان, ادەبيەتكە قاپىسىز بەرىلگەن ادالدىقتان, كاسىبيلىكتەن ىزدەمەيمىن. مول ەموتسيا تۋدىراتىن شىعارمالاردىڭ اۆتورلارى – ادام جانىن قاپىسىز تانيتىن, سونى قاعازعا ءدال بەينەلەي الاتىن جازۋشىلار. «ەرگەجەيلىنىڭ» اۆتورى دا قاپىسىز تانىپ, ءدال بەينەلەيتىندەردىڭ قاتارىنان.
ونەر ءتىلىنىڭ ارتىقشىلىعى, اقيقاتتى ءتۇرلى راكۋرستا كورسەتۋىندە. مەتافورا, سيمۆول, تۇسپالداۋ, يشارالاۋعا سۇيەنسەڭ, قيالعا قانات ءبىتىپ, جازۋشىنىڭ ەرگەجەيلىسىنە ءتۇرلى شىندىقتاردى توعىستىرۋعا ابدەن بولادى. ايتسە دە ءبىز مازمۇننىڭ, ادام جانىنىڭ, ۇجىمدىق رۋح كۋلتىنىڭ شەڭبەرىنەن اۋىتقىماۋدى ءجون كورەمىز. «ەرگەجەيلى» اڭگىمەسىندەگى ەڭ الدىمەن نازار اۋدارارلىق تۇس – اۋىل ادامدارىنىڭ بىرلىگى, ۇجىمدىق رۋحتىڭ قۋاتتىلىعى. قازاقى كەڭقولتىق مىنەز, اقجارما پەيىلمەن بۇقاردان كەلگەن پاحريددين مولدانى جاتىرقاماي, ارالارىنا ءسىڭىرىپ الىپ, وعان شاعالاداي ءۇي تۇرعىزىپ بەرەتىن اۋىل ادامدارىنىڭ تىرلىگى ناعىز ادامگەرشىلىكتىڭ ۇلگىسى ىسپەتتى. مولدانىڭ كولەڭكەسىنە ۇقساپ جانىنا ەرىپ جۇرەتىن ەرلى-زايىپتى قوس ەرگەجەيلىنىڭ كوزتۇرتكى بوپ, قيانات كورگەن جەرى جوق. مولداعا باس تارتىلسا, ەكى قۇلاعى قوس ەرگەجەيلىگە بۇيىراتىن. ءبىرى مولدانىڭ دارەت سۋىن جاڭالاپ, ءبىرى جاينامازىن جايىپ, ماڭىنان قالمايتىن قوس ەرگەجەيلىنىڭ مىنا ومىردەگى ۇستىنى, ارقا سۇيەر تىرەگى – ولاردى بۇقار كوشەلەرىنىڭ بىرىندە ولگەلى جاتقان جەرىنەن تاۋىپ الىپ, ادام قاتارىنا قوسقان پاحريددين مولدا. ال قازاقى اۋىلدىڭ ادامدارى ولاردىڭ ءتۇپ تامىرىن تەرگەمەي-اق, قاتارىنا قوسىپ الادى. مىنە, «ەرگەجەيلى» اڭگىمەسىندەگى باس كەيىپكەر ياعىمۋس سول قوس مۇڭلىقتىڭ جالعىز ۇلى.
اكە-شەشەسى ەرتە ولگەن, پاحريددين مولدا قايتىس بولارىندا دالابايدىڭ اكەسىنە اماناتتاپ كەتكەن ياعىمۋس – الىنە قاراماي شاقار بەينە. باسىنان ءسوز اسىرمايدى, ەشكىمگە مۇڭىن شاقپايدى, داۋلاسا كەتۋگە, ۇستاسا كەتۋگە بەيىل. قانداي جاعدايدا دا سىر بىلدىرمەي, «جاي انشەيىن» دەپ ۇيرەنگەن ودان بوتەن ءسوز شىقپايدى. جازۋشى ياعىمۋستىڭ وسى مىنەزىن تاسقا ۇقساتادى. «كادۋىلگى تاس. جاڭبىر شايىپ, سۋىق سورىپ, كۇن قىزدىرىپ بەتىنە بەلگىسىن سالعان. سىرت كوزگە الگى تاس سونىڭ بارىنە توزگەن سەكىلدى. ءتىپتى ءتۇسىن بەرمەگەن دەرسىڭ. تاس قالپى قالعان. ايتسە دە سول قوراش, قوجىر, مىقتىعا زەر سالىپ, ۇڭىلگەن سايىن الگى ويىمنىڭ تەرىس ەكەنىن تۇسىنەم. ونىڭ بەتىنەن قۇمىرسقا ىزىندەي ۋاقىت ءاجىمىن كورەم. جاۋىن تامشىسىنىڭ ءيىسى, كۇن قىزۋى, قار سىزى اپ-ايقىن سەزىلەدى. قازىر كۇز بولسا دا تاس جۇزىنەن قىس تابى بىلىنەدى. قادالىپ قاراعان سايىن ەشبىر كۇش قارسى تۇرا الماعان, قانشاما اقىلدى جان تاپپاعان اقىرەت دەگەن اقىرعى سوزگە, تاجالعا سىر بەرمەگەن تاس قانا». ۇزاق كۇرەسۋدى, قاسارىسۋدى, اقىرعى مەزەتكە دەيىن ەزىلىپ-ءمۇجىلىپ كەتپەۋدى, جوعالماۋدى تاستان ۇيرەنگەن ياعىمۋس ءوزىن تۇسىنبەيتىن, كەي كەزدەردە جابىرلەيتىن ۇلكەن ادامداردىڭ ورتاسىندا ءومىر سۇرەدى.
ونىڭ ماحاببات سەزىمىن باستان كەشۋى ءبىر عانيبەت. ماسكەۋدەن كەلگەن ارتىستەردىڭ ونەرىن تاماشالاعان ياعىمۋستىڭ كونتسەرتتە ءوز «تەڭىنە» سۇقتانىپ قاراۋى, شىمىلدىق جابىلعاندا سوڭىنا جالتاقتاپ, جۇرتتىڭ ەڭ سوڭىنان شىعۋى, شىققان سوڭ دالابايعا «قايدا اسىعامىز, اڭگىمەلەسەيىك», دەپ ءوتىنىش ايتۋى, ەرگەجەيلى كەلىنشەكتى «گۇل سەكىلدى سونشاما نازىك», دەپ تەبىرەنۋى – ادام جۇرەگىنە سالماق تۇسىرەتىن دەتالدار. ياعىمۋستىڭ ۇيىرىنەن اداسقان قازداي كۇي كەشىپ جۇرگەنىن انىق ۇعاسىڭ. ونىڭ جالعىزدىعىن, جان مۇڭىن, اسەمدىكتى, سۇلۋلىقتى سەزىنەتىن نازىك جۇرەگىن جازۋشى ماسكەۋدەن كەلگەن ارتىستەر ارقىلى بەينەلەپ بەرەدى.
ياعىمۋستىڭ قايماعى بۇزىلماعان قازاقى ورتانىڭ ءبىرلى-جارىم تەنتەكتەرىنەن كورەتىن قياناتى دا جاندى قوزعايدى. كۇمىس ءتىستى تەكسىز جىگىتتىڭ ءوزى جوقتا دومالانعان, كۇلەگەش ايەلىمەن امپەي-جامپەي بولۋى ءمۇساپىر جاننىڭ رۋحىن جاسىتقانىنا ءىشىڭ اشيدى. مىنە, ناعىز «ەرگەجەيلىنىڭ» كىم ەكەندىگى وسى جەردە اشىلاتىن سياقتى. تەكسىز بايعۇستىڭ پەندەشىلىك ارەكەتتەرىن اڭگىمە باستالعاننان ساناپ وتىرساڭ, پاحريددين مولدانىڭ تاربيەسىن كورگەن, بويىنا جاقسى قاسيەتتەردى سىڭىرگەن ياعىمۋستى ەرگەجەيلى دەۋگە قيماي قالاسىڭ.
جازۋشى د.دوسجان «ەرگەجەيلى» اڭگىمەسى ارقىلى ادام جانىنا تەرەڭنەن ۇڭىلەدى. ادامنىڭ پسيحولوگيالىق احۋالى مەن الەۋمەتتىك احۋالىن پاراللەل ورە وتىرىپ, كوز الدىڭا ءتىرى كەيىپكەرلەردى الىپ كەلەدى. كينو كورگەندەي بولاسىڭ جانە ەشقاشان ۇمىتپايسىڭ.