شەكارادا ءبىر قادام شەگىنبەگەن

ال بيىل وسى تاريحي ماڭىزى زور ميسسياعا اتسالىسىپ, وزدە­رى­نىڭ ­اسكەري مىندەتى مەن انتىنا اقىرىنا دەيىن ادال بولعان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ شەكارا اسكەرلەرىنە قاراستى جەكە قۇراما اتقىشتار باتالونىنىڭ تاجىك-اۋعان شەكاراسىنان شى­عا­رىل­عا­نى­نا جيىرما جىل تولىپ وتىر.

تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى ايماقتىڭ تىنىشتىعىن كۇزەتۋگە 1992-2001 جىلدار ارالىعىندا ءبىز­دىڭ ەلدەن ون مىڭعا جۋىق سارباز بەن وفيتسەر قاتىسقان دەگەن دەرەك بار. وكىنىشكە قاراي, سودىرلارمەن بولعان قاقتىعىستىڭ سالدارىنان 46 جاۋىنگەر قازا تاۋىپ, 100-گە جۋىعى ءتۇرلى جاراقات الىپتى.

بىتىمگەرشىلىك وپەراتسياسىنا قاراعاندى وبلىسىنان 400-گە جۋىق سارباز بەن وفيتسەر قا­تىس­تى. قاتارداعى جاۋىنگەر ەركە­بۇ­لان ماقاجانوۆ, كىشى سەرجانت ەۆگەني ساليۋتين جانە اعا لەي­تەنانت الەكساندر كوماروۆ اس­كە­ري مىندەتتەرىن اتقارۋ كەزىندە قازا تاپقان.

ەرلىكپەن قازا تاپقان جاڭا­ار­قا­­لىق ۇلان ەركەبۇلان ما­قاجانوۆ «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» جانە رەسەي فەدەرا­تسيا­سى­نىڭ ءى دارەجەلى «زا وتليچيە ۆ ۆوينسكوي سلۋجبە» مەدالدارىمەن ماراپاتتالىپتى. مارقۇم ەۆگەني ساليۋتينگە ەشقانداي ناگرادا بۇيىرماپتى. ال الەكساندر كوماروۆقا ەرلىگى ءۇشىن ءىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنى بەرىلگەن.

بۇگىندە تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا اسكەري بورىشىن وتەگەن قا­راعان­دىلىق ارداگەرلەر قارۋلاس­تا­رىن ۇمىتپاي, ولاردى ۇداي ەسكە الىپ تۇرادى. مىسالى, ولار ءوز كۇشتەرىمەن ەركەبۇلان ماقاجانوۆ پەن الەكساندر كوماروۆ وقىعان مەكتەپتەرگە مەموريالدىق تاقتا ورناتقان. قازا تاپقان ەرلەردىڭ وتباسىلارىنا قولدان كەلگەن كو­مەك­تەرىن بەرىپ تۇرادى.

قازىرگى ۋاقىتتا بالقاش قالا­سىن­دا تۇراتىن شورمان ابزالوۆ تا «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مە­دا­لىمەن ماراپاتتالىپتى. سو­دىر­لارمەن بولعان سوعىس كەزىندە ول اۋىر جاراقات العانىنا قارا­ماس­تان, وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى ورىنداۋدا ەرلىكپەن كوزگە تۇسكەن ەكەن.

قازىرگى تاڭدا شەكارا كۇزەتىپ, قاندى قاقتىعىستارعا قاتىسقان ەرلەردىڭ ءسوزىن سويلەپ, قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىندا قاراعاندى وبلىسى بويىنشا بىرقاتار شارۋالار قولعا الىنا باستاعان. وسى ءىستىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ازاماتتىڭ ءبىرى – تالعات يسپاەۆ. بۇگىندە ول «تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى جا­ۋىن­گەرلىك ءىس-قيمىلدارعا جانە اس­كەري قاقتىعىستارعا قاتىسۋ­شى­لاردىڭ ارداگەرلەر وداعى» رەس­پۋب­لي­كالىق قوعامدىق بىرلەس­تى­گى­نى­ڭ قاراعاندى وبلىستىق فيليالىن باسقارادى.

تالعات يسپاەۆ جاڭاارقا اۋدا­نى­نىڭ ورتالىعى – اتاسۋ كەن­تىن­دە دۇنيەگە كەلگەن. وسىن­دا­عى ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, 1996 جىل­دىڭ كوكتەمىندە شىعىس قا­زاق­ستان وبلىسىنداعى زايسان قا­لا­سىندا ورىن تەپكەن شەكارا اس­كەرلەرىنىڭ 2017 اسكەري بولى­مى­نە تۇسەدى. قاتارداعى جاۋىنگەر, پۋلەمەتشى ال­عاشقى اسكەري دايىندىقتان وتكەن­نەن كەيىن, 1997 جىلدىڭ قارا­شا ايىندا قازاقستاننىڭ جەكە اتقىشتار باتالونىنىڭ قۇرا­مىندا تاجىك-اۋعان شەكاراسىن كۇزەتۋگە قاتىسقان. شەكارا شەبىندەگى اسكەري مىندەتىن 1998 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنا دەيىن ادال اتقا­رىپ, ءبىر ايدان كەيىن تۋعان جەرگە امان-ەسەن ورالعان.

ارداگەر شەكاراشىلاردىڭ شارۋاسىمەن اينالىسىپ جۇرگەن تالعات يسپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, وت­كەن جىلى ەلىمىزدە «ارداگەرلەر تۋرا­لى» زاڭ قابىلدانعالى تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا جاۋىنگەرلىك بورىشىن وتەپ كەلگەن ازاماتتار ەڭسە تىكتەگەن ەكەن. بۇگىندە ولار اتالعان زاڭ اياسىندا مەملەكەتتەن 4,8 اەك مولشەرىندە جاردەماقى الا باستاعان. قازىر ول – 14 مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا. بۇدان بولەك, الداعى ۋاقىتتا تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا قىزمەت ەتكەن ارداگەرلەرگە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 100 مىڭ تەڭگە كولەمىندەگى ءبىر رەتتىك جاردەماقى جانە قوعامدىق كولىكتە تەگىن ءجۇرۋ سياقتى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلۋ ۇستىندە ەكەن.

«ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ شىق­قاندا قۋانعانىمىز راس, – دەي­دى تالعات يسپاەۆ. – دەگەنمەن, بۇل زاڭنىڭ شاراپاتىن ءبىز ءالى تولىق كورە قويعان جوقپىز. قازىر تەك 14 مىڭ تەڭگە جاردەماقىنى الىپ ءجۇرمىز. ال زاڭ بويىنشا ءبىز ءۇشىن قاراستىرىلعان جەڭىلدىكتەر بارشىلىق. تەك ولاردى الۋ قيىن... ال كەي وبلىستا ءبىزدىڭ قارۋلاس جولداستارىمىز ءبىر جىلدا بەرىلەتىن كۋرورتتىق-شيپاجاي جولداماسى, ەكى جىلدا ءبىر كورسەتىلەتىن ستو­ما­تولوگيالىق كومەك, ەمحانا­لار­دا كەزەكتەن تىس قابىلداۋ سياق­­­تى جەڭىلدىكتەردىڭ يگىلىگىن كورە باستاعان. ءبىز ولارعا قىزىعا قاراي­مىز».

بۇدان بولەك, تاجىك-اۋعان اردا­گەر­لەرىنىڭ جاڭا زاڭ بويىنشا تۇر­­عىن ءۇي كەزەگىنە جەڭىل­دىك­پەن تۇرۋ, باسپانا سالۋ ءۇشىن جەر الۋ سياق­تى قۇقىقتارى بەلگى­لەن­گەن. سونداي-اق ولاردىڭ كوم­مۋ­نال­­دىق شىعىندار بويىنشا دا جەڭىلدىكتەرگە يە بولۋى زاڭ اياسىندا قاراستىرىلعان. «سونىمەن قا­تار – دەيدى تالعات يسپاەۆ. – «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭدا تۇر­عىن ۇيگە كەزەككە تۇرۋ, جەر الۋ ما­سەلەلەرى ناقتى بەلگىلەنبەگەن. ماسەلەن, جەر كودەكسىندە بۇل تۋرالى مۇلدە جازىلماعان ەكەن. مىنە, وسىنداي قايشىلىقتاردىڭ زار­دابى بۇگىندە بىزگە ءتيىپ جاتىر. ياعني «ارداگەرلەر تۋرا­لى» زاڭ جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتە­دى. كەزىندە ورىمدەي جاستار بۇيرىقتى ورىنداپ, شىبىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, وزدەرىنىڭ وتان الدىنداعى ازاماتتىق بورىشىن ادال وتەدى. الايدا ءبىز سياقتى ارداگەرلەرگە كورسەتىلىپ وتىرعان قامقورلىق ءوز دارەجەسىندە بولماي تۇر».

تاجىك-اۋعان شەكاراسىن كۇزەت­كەن ارداگەرلەردىڭ شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان تاعى ءبىر ماسەلەسى بار. ول – اسكەري بورىشىن وتەۋ كەزىندە قازا تاپقان ەرلەرگە وبلىس ورتالىعىنان ەسكەرتكىش ورناتۋ. تالعات يسپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ماسەلە 2017 جىلدان بەرى كوتەرىلىپ كەلەدى ەكەن. وسى جونىندە وبلىس, قالا باسشىلىعىنىڭ اتىنا تالاي حات تا جولدانىپتى. الايدا ازىرگە ناتيجە بولماي تۇر.

تالعات يسپاەۆ باسقاراتىن ۇيىم وڭىردەگى قوعامدىق ءومىردىڭ بەل ورتاسىندا بولعاندى ماقسات ەتەدى. وبلىستاعى مەكتەپ, كوللەدج, جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى جاس­تارمەن اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە نەگىزىندە ۇگىت-ناسيحات جۇ­مىس­تارىن جۇرگىزىپ, بۇگىندە جاس ۇر­پاق­تىڭ بويىنداعى بوساڭسىپ كەتكەن رۋحتى كوتەرۋ – ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم كوزدەگەن ماقساتتىڭ ءبىرى. بىرلەستىك بولىمشەسىنىڭ جەتەكشىسى وسى ءىس-شارانىڭ ءبارى تەك قانا مەم­لە­كەتتىك تىلدە جۇرگىزىلۋگە ءتيىس دەپ سا­نايدى. بۇدان بولەك, قارا­عان­دىلىق تاجىك-اۋعان ارداگەرلەرى بىلتىرعى پاندەميا ءورشىپ تۇرعان كەزدە ء«بىز بىرگەمىز!» اكتسياسىنا بەلسەنە قاتىسىپ, ەلگە شاراپاتى تيگەن كوپتەگەن يگى شارۋالاردىڭ ۇيىتقىسى بولدى.

قورىتا ايتقاندا, تاجىك-اۋعان شەكاراسىن كۇزەتۋگە اتتانعان ساربازدارىمىز بەن وفيتسەرلەرىمىز – ەگەمەندىككە ەندى قول جەتكىزگەن ەلىمىزدىڭ بىتىمگەرشىلىك ميسسيا بو­يىنشا العاشقى قارلىعاشتارى ەدى. سول كەزەڭدەگى كۇردەلى ساياسي احۋال تۇرعىسىنان قاراعاندا, ءتۇبىت مۇرتى ەندى عانا تەبىندەگەن ورىمدەي جاستار ءولىم مەن ءومىردىڭ ورتاسىندا ءجۇردى. ولاردىڭ قاي­سار­لىعى مەن تاباندىلىعىنىڭ ارقاسىندا ورتالىق ازياداعى تۇراق­تىلىق پەن تىنىشتىق شاي­قال­ماعان ەدى. سول سەبەپتى دە ولار­دىڭ بۇگىنگى تالاپ-تىلەكتەرىنە, مۇڭ-مۇقتاجدىعىنا تۇسىنىستىكپەن قاراۋ كەرەك. ولار ارتىق دۇنيە سۇراپ وتىرعان جوق: بار بولعانى – جەرگى­لىك­تى اتقارۋشى بيلىك ءوز وكىلەت­تىلىگىنىڭ شەڭبەرىندە زاڭ تا­لاپ­تارىن ورىنداسا دەگەن تىلەك ايتادى. سايىپ كەلگەن­دە, بۇل ماسەلەگە قاتىستى شەشىم كىلتى وبلىستاعى ات­قامىنەر ازاماتتاردىڭ قولىندا ەكەندىگىن ارداگەرلەر جاقسى بىلەدى.

كەزىندە شەكارانى جان اياماي كۇزەتكەن جاۋىنگەرلەردىڭ ەرلىگىن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جوعارى باعا­­لاعان ەدى. «قازاقستاندىق با­تال­­وننىڭ ساربازدارى تاۋەلسىز مەملە­كەتتەر دوستاستىعى سىرتقى شەكارا­سىنىڭ تاجىك-اۋعان بولىگىن ەرلىكپەن كۇزەتتى. بوزداقتارىمىز مەملە­كەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساق­تاۋ جولىندا جانىن پيدا ەتتى. ولار ءبىزدىڭ بەيبىتشىلىگىمىز بەن تىنىشتىعىمىزدى قورعادى», دەگەن بولاتىن ەلباسى.

تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا ءبىر قا­دام ارتقا شەگىنبەي, بەي­بىت ومىر­دە باسىن بايگەگە تىگىپ قور­عا­عان ەرلەر قۇرمەت پەن قول­داۋ­دىڭ قاندايىنا بولسا دا لايىقتى.

قاراعاندى وبلىسى