وتپەلى كەزەڭنىڭ وكپەك جەلى تالاي شاعىن اۋىلداردىڭ شاڭىراعىن شايقاپ كەتتى. 2019 جىلى عانا سەگىز اۋىل جابىلىپتى. سوڭعى وتىز جىلدا ونداعان ەلدى مەكەننىڭ جۇرتى عانا قالدى. وسى اۋىلداردىڭ بارىندە ۇلى وتان سوعىسىندا وپات بولعان مايدانگەرلەرگە قويىلعان وبەليسكىلەر بار. قازىر سول وبەليسكىلەر جەل مەن كۇنگە توزىپ, سىرى ءوشىپ قالقايىپ تۇر.
بۇرناعى جىلى ەل اعاسى بولات كوشىمباەۆتىڭ قولقالاۋىمەن اقساقالدىڭ تۋعان جەرى زەرەندى اۋدانىنا قاراستى جاڭاتۋعان اۋىلىنا ات ءىزىن سالعان ەدىك. كوركى كوز سۇيسىندىرەتىن ۇلكەن تۇكتىنىڭ ەتەگىندەگى اۋىلدىڭ جايراعان جۇرتى عانا جاتىر. ءبىر كەزدە وسى ءبىر قۇنارلى توپىراقتى مەكەندەگەن ءبىر قاۋىم ەلدىڭ كۇن كەشكەنىن ايعاقتايتىن كونە جۇرت قانا. وڭ قاپتالىڭ مەن سول قاپتالىڭدا قابىرعاسى ىرسيعان, مۇرجاسى سورايعان, قيراعان ۇيلەردىڭ ءۇيىندىسى. بۇزىلۋدان امان قالعانى اۋىل ورتاسىنداعى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا وپات بولعان جاۋىنگەرلەردىڭ ەسىمدەرى جازىلعان ەسكەرتكىش قانا ەكەن. كوپتەن ادام اياعى باسىپ, قامقور قولى تيمەگەن سوڭ ەسكەرتكىشتىڭ ماڭايىن قاۋلاپ وسكەن ءارامشوپ قاپتاپ كەتىپتى. كىسى بويىنداي الابوتا, تۇيەجاپىراق, وشاعان. جولاۋشىنىڭ قولىندا قۇرال-سايمان قايدان بولسىن, جانتالاسىپ باكىمەن كەسىپ, قولمەن ج ۇلىپ تازالاعان بولدىق. ەسكەرتكىشتىڭ قورشاۋىنا سۇيەنىپ تۇرعان اقساقالدىڭ جانارى جاساۋراعان.
– زامانىندا قىرىق ءۇيلى جاڭاتۋعان اتانعان شوق جۇلدىزداي شاعىن عانا اۋىل ەدى, – دەگەن بولات احمەتجان ۇلى, – تىگەرگە تۇياق قالماعان اقسۇيەك اشارشىلىقتان امان وتكەن, الاپات سوعىس كەزىندە ەركەك كىندىكتىنىڭ ءبارىن كوگەندەگەندەي ءتىزىپ قان مايدانعا اتتاندىرعاندا, «ورنىندا بار وڭالار» دەمەكشى, ۋىعى سوگىلگەنىمەن, شاڭىراعى شايقالماعان. ەندى, مىنە, جۇرتى عانا جاتىر. اتا جۇرتقا ەل ادامدارى 9 مامىر مەرەكەسىندە, ورازا ايتتا ات ءىزىن سالسا سالار, باسقا ۋاقىتتا بوزداقتاردىڭ ەسىمدەرى جازىلعان قاسيەتتى ەسكەرتكىش جەتىمسىرەپ تۇرعاندىعى انىق. وسى قىرىق ۇيدەن مايدانعا 46 جاۋىنگەر اتتانعان. ونىڭ 29-ى وتان ءۇشىن وت كەشكەن ۇرىس دالاسىندا وپات بولدى, 17-ءسى امان-ەسەن ەلگە ورالدى, توپىراق تۋعان جەردەن بۇيىردى. كەيىنگى ۇرپاق جازىقسىزدان جازىقسىز شەيىت بولعان, ەل قورعاعان ەرلەردى ۇمىتپاۋى ءتيىس. سوندىقتان كوشكەن ەلدىڭ جۇرتىندا قالعان, قايران دا قايران اتالارىمىز بەن اعالارىمىزدىڭ ارداقتى ەسىمدەرى جازىلعان ەسكەرتكىشتەردى جاپان تۇزدە جالعىزسىراتىپ, جەتىمسىرەتىپ تاستاپ كەتۋگە بولماس.
جاڭاتۋعان جالعىز ەمەس, تابيعاتى تامىلجىعان زەرەندى اۋدانىنىڭ كىشى تۇكتىنىڭ يت تۇمسىعى وتپەيتىن قالىڭ ورمانىنىڭ ەتەگىن باسا ىرگە تەپكەن كرۋپسكايا, قىزىلقاينار, قارابۇلاق اۋىلدارىندا ەكى-ۇشتەن عانا وتباسى ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىر ەكەن. ولار دا ءساتىن سالعان كۇنى ىرگە كوتەرۋى ابدەن مۇمكىن. سوندا ول اۋىلداردىڭ دا قوتانىنداعى ەسكەرتكىشتەر يەسىز قالماق. وبلىستا مۇنداي ونداعان اۋىل بار. ەندىگى ءىس – كوپتەن بەرى كوپ كوڭىلىنەن قاعىس قالعان يماندى شارۋانى قولعا الۋ. ماسەلەن, جۇرتتا قالعان ەسكەرتكىشتەردەگى جاۋىنمەن ءوشىپ كەتكەن تىزىمدەردى قايتا جاڭعىرتىپ, تۇگەندەپ, اۋدان نەمەسە سەلولىق وكرۋگتەردىڭ ورتالىقتارىنا كوشىرسە. ايتپەسە, بۇگىنگى كۇننىڭ سۇرانىسىنا تولىق جاۋاپ بەرەتىن جاڭاسىن سالساق. قازىر نەبىر ساپالى قۇرىلىس ماتەريالدارى جەتكىلىكتى. كەشەگى كەڭەس زامانىندا مۇنداي وبەليسك بەلگىلەر قاڭىلتىرمەن قاپتالدى, جاۋىنگەرلەردىڭ ءتىزىمى كوپ جەردە سىرمەن جازىلدى. ارادا ءبىرتالاي ۋاقىت وتكەن سوڭ قانشا ساپالى بولسا دا, جازۋ وشە باستادى. سىرلى جازۋ كوزدەن وشكەنىمەن, وتان ءۇشىن وت كەشكەن ەرلەردىڭ ەسىمدەرى كوڭىلدەن وشپەۋى كەرەك. بۇل ەڭ الدىمەن ەت جۇرەگى ەلىم دەپ سوققان ەسىل ەرلەردىڭ ارۋاعىنا دەگەن كىسىلىك, كىشىلىك, پەرزەنتتىك پارىز بولسا, ەكىنشى جاعىنان حالىق كورەتىن, جاس ۇرپاق پاتريوتتىق ءتالىم-تاربيە الاتىن ومىرشەڭ ونەگە.
– شىنىندا دا بۇل ەسكەرىلمەگەن شارۋا ەكەن. قان مايداندا وپات بولعان ەسىل ەرلەردىڭ ءمايىتى مايدان دالاسىندا قالدى. ەندى قاسيەتتى ەسىمدەرى كوشكەن ەلدىڭ جۇرتىندا ۋاقىت تابىنان توزعان وبەليسكىلەردە تۇر, – دەيدى وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى عوسمان تولەعۇل, – ەگەر بارلىعىن جيناپ ەل ىشىندە قايتا ورناتساق, ۇلكەن تاربيەلىك ءمانى بار جۇمىس بولار ەدى. مەنىڭشە, مۇنىڭ ەشقانداي قيىندىعى جوق. سول اۋىلداردىڭ ازاماتتارى بار عوي. قاي قيىردا جۇرسە دە ەلدىڭ ەرلەرىنە قاتىستى يماندى شارۋاعا قولۇشىن بەرەدى دەپ ويلايمىن.
بىلتىر جەڭىس مەرەكەسى قارساڭىندا ءبىرجان سال اۋدانىنداعى ساۋلە اۋىلىندا ءدال وسىنداي ادامگەرشىلىك نەگىزدەرگە باعىتتالعان وڭدى وقيعا ورىن الدى. ىرگەسى بەرىك, بولاشاعى بار اۋىلعا جانىنداعى كوشىپ كەتكەن قويتاس اۋىلىنداعى ەسكەرتكىشتى اكەلىپ ورناتتى. قازىر جاڭاشا كەيىپتەلگەن, جاناشىرلىقپەن جاڭعىرتىلعان ەسكەرتكىش ساۋلەلىكتەردىڭ عانا ەمەس, توڭىرەكتەگى ءتامام ەلگە ءتاۋىر مىسال بولىپ, ەڭسەسى بيىك قالپىمەن وتكەننىڭ ونەگەلى ءىسىن ەسكە سالىپ تۇر.
– بۇل ارادا ەلمەن اقىلداسىپ العان دۇرىس بولار ەدى, – دەيدى كوكشەتاۋ قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى شياپ اليەۆ, – بالكىم كوشكەن ەلدىڭ جۇرتىندا قالعان وبەليسكىلەردى سول ەلدەگى قورىمنىڭ جانىنا ورناتقانىمىز ءجون بولار ما ەدى, ايتەۋىر, كەۋدەسىندە جانى بار مۇسىلمان قاۋىم اتا-بابالارىنىڭ باسىنا قۇران وقىتۋعا كەلەدى عوي. الدە ءبارىن جيناپ, اۋدان ورتالىعىنداعى كورنەكتى جەرگە تۇتاس ءبىر اللەيا سالۋعا بولار ما ەكەن؟ قالاي بولعان كۇندە دە ەسكەرۋسىز تاستاۋعا بولمايدى. قازىر قالتالى ازاماتتار ەل شارۋاسىنا بەلسەنە ارالاسىپ ءجۇر عوي. مىسالى, وسى زەرەندى اۋدانىنا قاراستى ءبىزدىڭ باراتاي اۋىلىندا بەلگىلى كاسىپكەر اسقار اليەۆ كوپ جەردە كەزدەسە بەرمەيتىن تاماشا ەسكەرتكىش سالىپ بەردى. مايدانگەرلەردىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارى كاسىپكەردىڭ وسى ءبىر ىسىنە ابدەن رازى. ەسكەرتكىشپەن بىرگە اۋىلداعى قورىمدى دا مال اياعى باسپايتىنداي ەتىپ تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ قورشادى. بۇل قولىنان ءىس كەلەتىن ءار ادامنىڭ ازاماتتىق, ادامگەرشىلىك پارىزى. مىنە, وسىنداي ونەگەلى ىستەردى كورگەن, ەلگە جانى اشيتىن, جاقسىلىققا ىنتىزار ءاربىر ازامات تۋعان جەرىنىڭ توپىراعىنداعى جالپاق جۇرت قاسيەتتى سانايتىن ىسكە قولعابىسىن تيگىزسە, ءدال بۇگىنگىدەي بارىمىزدى شاشىپ, جوعالتىپ جۇرمەس ەدىك.
ەن دالادا يەسىز قالعان كونە وبەليسكىلەر سامال جەل سوققان سايىن كۇڭىرەنەتىن ءتارىزدى. بالكىم, كەيىنگى ۇرپاقتىڭ ەلەۋسىز تاستاعانىنا, ەسكەرمەگەنىنە نازالانا ما ەكەن؟! كوكتەم كەلىپ, جەر اياعى كەڭىگەن سوڭ ءتورت كوزىمىز تۇگەل اقىلداسىپ, وسى ءبىر شەتىن شارۋانىڭ قيۋىن كەلتىرسەك. سوندا ەل دە ەڭسەلى, ەل ءۇشىن جانىن قيعان ەرلەردىڭ دە ارۋاعى رازى.
اقمولا وبلىسى