الماتى قالاسىنىڭ اۋاسىن لاستايتىن نەگىزگى ەكى فاكتوردىڭ ءبىرى – اۆتوكولىكتەردەن شىعاتىن ءتۇتىن. كولىكتەن بولىنەتىن كوك تۇتىنمەن كۇرەس تالايدان قولعا الىنعانىمەن, ناتيجەسى كوڭىل كونشىتپەيدى. وسىنى ەسكەرگەن شاھار بيلىگى قالانى سىرتپەن بايلانىستىراتىن بارلىق جولدىڭ كىرەبەرىس تۇستارىنا الداعى كوكتەمنەن باستاپ ەكوبەكەتتەر قويماق.
الماتى قالاسىنىڭ اۋا كەڭىستىگىن قالىپتى ۇستاۋ – بۇقارانى كوپتەن الاڭداتىپ كەلە جاتقان ماسەلە. تابيعات جاناشىرلارى بۇل تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ ءۇشىن تىم قۇرىعاندا ايىنا ءبىر رەت قالادا اۆتوكولىكسىز ءجۇرۋ اكتسياسىن وتكىزۋدى العا تارتقان ەدى. بۇعان قاتاڭ كارانتين شارالارى كەزىندەگى اۋا تازارۋى سەبەپ بولعان. ازىرگە بۇل ۇسىنىس قولداۋ تابا قويعان جوق. ەكولوگيا ماسەلەسىن ەكونوميكانى ەسەڭگىرەتپەي ەڭسەرۋدى قالايتىن جاۋاپتىلار ەسكى كولىكتەرمەن كۇرەستى كەشەندى تۇردە قولعا الماق.
قالا اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرلان قوجاعاپانوۆ قالا مەن وبلىس اۋماعىن تۇيىستىرەتىن تۇستاردا تاعى 19 ەكوبەكەت پايدا بولاتىنىن ايتتى. «تەمىر تۇلپار» يەلەرىنىڭ تاس جولداعى ءتارتىبىن قاداعالاۋمەن قاتار, قالاعا ەنگەن ءاربىر كولىكتەن شىعاتىن ءتۇتىن قۇرامىن ماماندار مۇقيات تەكسەرۋگە ءتيىس. 2020 جىلى قالادا قورشاعان ورتاعا قاۋىپتى دەپ تانىلعان شىعارىندىلاردىڭ كولەمى 140 مىڭ توننانى قۇراعان. مۇنىڭ اۋقىمدى بولىگى اۆتوكولىكتەردەن كەلەتىن زياندى قالدىقتارعا تيەسىلى. 550 مىڭ كولىك رەسمي تۇردە تىركەلگەن شاھارعا تاۋلىگىنە وزگە وڭىرلەردەن كەلىپ-كەتەتىن اۆتوكولىكتەر سانىنىڭ ءوزى 250 مىڭنان اسىپ جىعىلادى.
شاھاردا سوڭعى جىلدارى قوعامدىق كولىكتەردى گازعا جانە باسقا دا جانارمايدىڭ ەكولوگيالىق زيانسىز تۇرلەرىنە كوشىرۋ قارقىندى ءجۇرىپ جاتقان كورىنەدى. وسىعان توقتالعان ول 2020 جىلى الماتى اكىمىنىڭ قاۋلىسىمەن ديزەلدى وتىنمەن جۇرەتىن اۆتوبۋستاردى ساتىپ الۋعا تىيىم سالىنعانىن اتاپ ءوتتى.
«بۇگىندە قالادا ەلەكترمەن جۇرەتىن 17 جاڭا اۆتوبۋس بار. بيىل وسىنداي تاعى 39 اۆتوبۋس ساتىپ الۋ جوسپاردا بار. كوكتەم ايلارىندا ەكوبەكەتتەردىڭ سانىن ۇلعايتۋدى كوزدەپ وتىرمىز», دەيدى ەرلان قوجاعاپانوۆ.
وتكەن جىلى الماتىعا جۇمىس ساپارى بارىسىندا قالا اكتيۆىمەن كەڭەس وتكىزگەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ كوپتىڭ كوكەيىن كەرنەگەن ەكولوگيا ماسەلەسىنە ەرەكشە توقتالىپ, ەكولوگيا پروبلەماسىن شەشۋ ايماق باسشىلارىنىڭ جۇمىس كورسەتكىشىن كورسەتەتىن نەگىزگى تەتىكتىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتقان بولاتىن.
بىرەر اي بۇرىن ناق وسى الماتى قالاسىنىڭ ەكولوگياسىنا قاتىستى كوپتەن كۇتكەن شەشىم قابىلداندى. قالاداعى جۇمىس ىستەپ تۇرعان قازاندىق اگرەگاتتارىن جاڭعىرتا وتىرىپ, جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىن كومىردەن گازعا اۋىستىرۋ جوباسى ماقۇلداندى. جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قورشاعان ورتانى كۇكىرت وكسيدىمەن جانە كۇلمەن لاستاماۋعا مۇمكىندىك بەرە وتىرىپ, اۋاعا تارايتىن قالدىقتاردىڭ كولەمىن ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە دەيىن ازايتاتىنى ايتىلدى. جوسپار بويىنشا جوبا 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالۋعا ءتيىس. وسىنداي جوبالار جۇيەلى جۇزەگە اسار بولسا, الماتى قالاسىنىڭ اسپانىن تورلاعان ءتۇتىن تۇمانىنان ارىلاتىن كۇن الىس ەمەس سياقتى.
الماتى