جاڭا جىل باستالعالى ءبىر ايدىڭ ىشىندە ەلىمىزدە جۇزدەن استام ادام جول-كولىك اپاتىنان كوز جۇمعان. وتىز ءبىر كۇندە 900-گە جۋىق جول اپاتى بولىپ, سونىڭ سالدارىنان مىڭنان استام جولاۋشى زارداپ شەككەن. قارا جولداعى قايعىلى وقيعالاردىڭ ازايماۋىنا ەڭ الدىمەن جۇرگىزۋشىلەردىڭ جۇگەنسىزدىگى مەن جاۋاپسىزدىعى تۇرتكى بولىپ وتىر.
كۇنى كەشە الماتى-بىشكەك كۇرە جولىندا تاعى ءبىر قارالى دەرەك تىركەلدى. قاتتى جىلدامدىقپەن كەلە جاتقان جۇرگىزۋشى جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولاعىنان ءوتىپ بارا جاتقان ايەل مەن ونىڭ 8 جاسار ۇلىن قاعىپ وتكەن. سوققىنىڭ اۋىر بولعانى سونشالىق, انا مەن بالا سول جەردە ءتىل تارتپاي كەتكەن.
اقپان ايىنىڭ العاشقى كۇنى دە اقمولا وبلىسىندا بەس بىردەي ادام جول اپاتىنان قازا بولدى. جەڭىل اۆتوكولىك پەن «كاماز»-دىڭ سوقتىعىسىنان قازا بولعانداردىڭ ەكەۋى كامەلەتتىك جاسقا تولماعان جەتكىنشەك بولسا, تاعى ەكى بالا اۋىر جاراقاتتارمەن نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى №2 اۋرۋحاناعا جەتكىزىلگەن...
سوڭى اۋىر قايعىمەن اياقتالعان مۇنداي دەرەكتەردى تىزبەكتەي بەرسەك, جانىڭ تۇرشىگەدى. ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا, اۋىرماي-سىرقاماي قىرشىننان قيىلعان, مۇگەدەك ارباسىنا تاڭىلعان تاعدىرلاردىڭ تىم جيىلەپ كەتكەنى الاڭداتادى.
جىلدامدىقتى اسىرۋ مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ جاۋاپسىزدىعى. جولداعى اپاتتىڭ جيىلەۋىنە وسى ەكى فاكتور قازىرگى تاڭدا قاتتى اسەر ەتىپ وتىر. «اسىعىس ءتۇبى – قىپ-قىزىل شوق» ەكەنىن, وكىنىشكە قاراي, «تەمىر تۇلپار» تىزگىندەگەندەر تىم كەش ءتۇسىنىپ جاتادى. اسىرەسە, جەلىككەن جاستار جىلدامداتقاندى جاقسى كورەدى. ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, ەلىمىزدە جىل سايىن 6 ملن-عا جۋىق جول قاۋىپسىزدىگى ەرەجەسىن بۇزۋ دەرەگى تىركەلسە, سونىڭ 2 ملن-نان استامى جىلدامدىقتى شامادان تىس اسىرۋعا قاتىستى ەكەن.
قولدا بار دەرەكتەردى ساراپتاپ قاراساق, جول اپاتىنىڭ ءۇش ءتۇرى – جاياۋ جۇرگىنشىلەردى قاعىپ كەتۋ, كولىكتىڭ اۋدارىلۋى مەن جولدىڭ قارسى بەتىنە شىعۋ وقيعالارىنىڭ كوپ ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. ماسەلەن, 2020 جىلى 600-گە جۋىق جاياۋ جۇرگىنشى جولدا قازا بولعان. ءاربىر بەسىنشى جول-كولىك اپاتى اسىققان جۇرگىزۋشىنىڭ جۇگەنسىزدىگىنەن ەلدى مەكەندەردىڭ ىشىندە جاسالادى. ماسەلەن, وتكەن جىلى 2 مىڭ جول اپاتى بولىپ, 18 مىڭعا جۋىق جولاۋشى ءتۇرلى جاراقاتتارمەن اۋرۋحانا توسەگىنە تاڭىلعان. وسى قارالى ساندارعا قاراپ وتىرىپ, موڭكە ءبيدىڭ ءۇش عاسىر بۇرىن ايتىپ كەتكەن «تەمىردەن بولار كولىگىڭ, تەمىردەن بولار ءولىمىڭ» دەگەن ءسوزى ەرىكسىز ويعا ورالا بەرەدى.
اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرىك ءتۇسىپوۆ: «قايعىلى وقيعالاردىڭ كوبەيۋىنە جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ جولداعى مادەنيەتسىزدىگى دە تەرىس اسەرىن تيگىزىپ وتىر», دەيدى. جولدى كەز كەلگەن جەردەن قيىپ ءوتىپ, كولىك اعىنى كوپ كوشەگە جۇگىرىپ شىعۋ, باعدارشامعا باعىنباي, ارعى بەتكە وتۋگە اسىعۋ – مىنە, ارتى ورنى تولماس قايعىعا ۇلاسىپ جاتاتىن وقيعالاردىڭ استارىندا وسىنداي ءبىر قاراعاندا ۇساق-تۇيەك بولىپ كورىنەتىن جاۋاپسىزدىق جاتىر. ءىىم وكىلى ەلىمىزدە بولاتىن ءاربىر ءۇشىنشى جول-كولىك اپاتىنا جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ قاتىسى بارىن ايتادى. قارا جولدا قازا بولعانداردىڭ ءاربىر ءتورتىنشىسى – جاياۋ جولاۋشىلار.
ءجۇز مەتر جەردى جاياۋ جۇرۋگە ەرىنىپ, بەلگىلەنبەگەن جەردەن كوشەنىڭ ارعى بەتىنە ءوتۋدى ادەتكە اينالدىرعاندارعا اكىمشىلىك جازا كۇشەيتىلدى. ماسەلەن, ەگەر ءسىز كوشەنىڭ كەز كەلگەن جەرىنەن كەسىپ وتسەڭىز, «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكستىڭ 615-بابىنا سايكەس ەكى ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل تولەيسىز. ال ەگەر وسىنداي جاۋاپسىز ءىستى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ەكىنشى رەت قايتالاساڭىز, ايىپپۇل 10 ەسەگە ارتادى. ءۇشىنشى رەت جول ەرەجەسىن ورەسكەل بۇزساڭىز, 20 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل ارقالايسىز, ياعني 60 مىڭ تەڭگەدەي اقشاڭىزدان قاعىلاسىز نەمەسە ءۇش تاۋلىككە اكىمشىلىك قاماققا الىناسىز.
ماماندار اۆتوماتتاندىرىلعان بەينەباقىلاۋ كامەرالارىنىڭ كوبەيۋى جول-كولىك اپاتىنىڭ الدىن الۋعا ايتارلىقتاي وڭ اسەر ەتكەنىن ايتادى. وتكەن جىلى ەل كولەمىندە 3,5 مىڭعا جۋىق كامەرا ورناتىلىپ, وسى قۇرىلعىلاردىڭ كومەگىمەن 2,6 ملن جول قوزعالىسى ەرەجەسىن بۇزۋ دەرەگى انىقتالعان. بۇل ەلدەگى ءاربىر ەكىنشى جول اپاتىنىڭ اق-قاراسى اۆتوماتتاندىرىلعان كامەرالاردىڭ كومەگىمەن انىقتالادى دەگەندى بىلدىرەدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت, «سەرگەك» سەكىلدى باقىلاۋ كامەرالارىنىڭ كوبەيۋى جولداعى اپاتتىلىقتى ازايتىپ قانا قويماي, جاياۋ جۇرگىنشىلەردى دە تارتىپكە كەلتىرە باستاعان. جول ساقشىلارىنىڭ سوزىمەن ايتساق, باقىلاۋ كامەرالارى جۇرگىزۋشىلەر مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ ءتارتىبىن تۇزەتۋدە تيىمدىلىگىن دالەلدەپ وتىر.
جول اپاتىنىڭ تىم جيىلەپ كەتۋىنە كىم كىنالى؟ جۇرگىزۋشىنىڭ جۇگەنسىزدىگى مە؟ جولاۋشىنىڭ جاۋاپسىزدىعى ما؟ الدە جولدىڭ ساپاسىزدىعى تۇرتكى شىعار... مۇمكىن اپاتتىڭ الدىن الۋ ءىس-شارالارى ءتيىمسىز بولار...
قالاي دەسەك تە, قاۋىپسىزدىكتىڭ ەڭ باستى قاعيداتى – جولداعى جاۋاپكەرشىلىكتى ەستەن شىعارماعان ءجون. سەبەبى, تاقتايداي جول دا, توبەڭنەن تونگەن باقىلاۋ كامەرالارى دا, ءتىپتى, سۋ جاڭا «تەمىر تۇلپار» دا ادامنىڭ ءوز ءومىرى مەن وزگەنىڭ تاعدىرى الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالاي المايدى. جاۋاپتى – ءسىزسىز ءھام جولداعى ارقايسىسىمىز!