قىسى ۇزاق ءبىزدىڭ وڭىردە ءتورت ت ۇلىك باسىنىڭ كوبەيۋى ەڭ الدىمەن مال ازىعىنا بايلانىستى. بيىل وبلىستا مال شارۋاشىلىقتارىنا سۋبسيدياعا 4,6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. نەگىزىندە شارۋالار قامقورلىقتان ءبىرجولا قاعىس قالىپ وتىر دەۋگە بولمايدى. بىلتىر ءارتۇرلى قاجەتتىلىكتەرگە 9,4 ملرد تەڭگە كومەك كورسەتىلىپتى. تەك ءبىر تۇيتكىلدى جايت – قاراستىرىلماعان دا باعىت بار.
مالساق قاۋىمنىڭ ۋايىمى – مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن قولداۋعا قولىنىڭ جەتپەي قالۋى. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مول ۇلەس قوساتىن ءوڭىردىڭ شارۋاشىلىق باسشىلارى كەي-كەيدە وكپە-ناز دا ايتىپ قويادى.
– بىلاي قاراعاندا, قولداۋدان قۇر قالدىق دەپ وكپەلەۋگە دە بولمايدى. شىن مانىسىندە مەملەكەت تاراپىنان وتە جاقسى كومەك كورسەتىلىپ جاتىر. بىراق بارلىعىن تارازىلاپ, ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ دە قاجەت ءتارىزدى. ماسەلەن, بىلتىر وبلىس شارۋالارىنا 9,4 ملرد تەڭگە بەرىلدى. وسى مول قارجى مال باعىپ وتىرعان قاۋىمداستىقتاردىڭ بارىنە بىردەي جەتپەدى. ونىڭ سەبەبى, سۋبسيديا الۋ ءۇشىن بەرىلەتىن ءوتىنىش وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىندا اقشا بولعاندا عانا قابىلدانادى. نەگىزىنەن, سۋبسيديانىڭ نەگىزگى تۇرلەرى ماۋسىمعا بايلانىستى عوي, – دەيدى «قۇلان» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى قۇلان باتىروۆ, – ۋاقىتى ءوتىپ كەتكەننەن كەيىن كەيبىرەۋدىڭ قولى جەتپەيتىنى دە شىندىق.
شارۋاشىلىق باسشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مال باسىن كوبەيتۋدىڭ ازابى از ەمەس. ەڭ ءبىرىنشى, شابىندىق جەردىڭ ازدىعى. قۇرعاقشىلىق جىلدارى بەينەلەپ ايتقاندا, توقىمداي عانا شابىندىقتان جينالعان مال ازىعى باعىمداعى مالدىڭ كولەمىنە شاققاندا الدەقايدا جەتىمسىز بولادى. ونداي جىلى ەگىستىك باسىنان جينايتىن سابان دا ماردىمسىز, ەگىن ناشار شىققان سوڭ جەم دە قارا كۇزدە قىمباتتاپ كەتەدى. دەمەك, مال ازىعىنا بولىنەتىن سۋبسيديا كولەمىن ءار جىلدىڭ ەرەكشەلىگىنە وراي ەسەپتەگەن دۇرىس شىعار. ايتپەسە, ءتورت ت ۇلىكتىڭ باسىن كوبەيتۋگە ىنتالىلار از ەمەس.
– قازىر مال ازىعى قىمباتتاپ كەتتى, – دەيدى جەكە كاسىپكەر مانات كوشكەنوۆ, – قار تۇسكەلى ءبىر قاپ جەمنىڭ قۇنى 2,5-3,5 مىڭ تەڭگەگە جەتىپ قالدى. ماعان كۇنىنە 8 قاپ جەم ازىعى كەرەك. ەندى ەسەپتەي بەرىڭىز, التى اي قىستا تەك جەمگە قانشا قاراجات جۇمسايتىندىعىمىزدى.
بيىل ءبىزدىڭ وڭىردە ەت قىمبات دەيتىن وكپە ءجيى ايتىلادى. ونىڭ قىمبات بولاتىن سەبەبى, شارۋالاردىڭ مال ازىعىن قىمباتقا الۋىنان. ەگەر مەملەكەت مال ازىعىن دايىنداۋعا قارجىلاي كومەكتەسسە, ەت-ءسۇت ونىمدەرىنىڭ قۇنى دا ارزانداۋى ابدەن مۇمكىن. ءبىر تۇسىنىكسىزى, وزگە وڭىرلەردە مال ازىعىنا سۋبسيديا بولىنەدى ەكەن. نەگىزگى تابىسى مال سۇمەسى بولىپ وتىرعان ءبىزدىڭ وڭىردە بۇل ماسەلە نەگە شەشىلمەگەن؟ شارۋالار بۇل ماسەلەنى ءجيى كوتەرىپ ءجۇر. ايتۋداي-اق ايتىپ كەلەدى. وسى تاقىرىپتى قاۋزاعان 33 شارۋاشىلىقتىڭ ۇجىمدىق ارىزى وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا جاتىر.
– نەگىزىندە, مالدىڭ جەم-شوبىنە كومەك جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنۋگە ءتيىستى,– دەيدى وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسشىسى جۇلدىزاي اۋباكىروۆا, – وبلىستا مال ازىعىنا قارجى بولىنبەيدى. وسى جايدىڭ مال باسىن كوبەيتىپ, ءونىم باعاسىن تومەندەتۋگە اسەرىن تيگىزىپ وتىرۋى دا ابدەن مۇمكىن.
قارجى تاپشىلىعى, ارينە, بيۋدجەتكە بايلانىستى. مامانداردىڭ تاراتىپ, ءتۇسىندىرىپ ايتۋىنا قاراعاندا, بىرنەشە جىل بۇرىن بەكىتىلگەن قارجى كولەمى وزگەرىسسىز قالعان.
– 2014 جىلدان بەرى سۋبسيديا كولەمى وزگەرگەن جوق, – دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قاسىم يتقۇسوۆ, – ال مال باسى جىل سايىن ءوسىپ كەلە جاتىر عوي. سوندىقتان بۇل – نازار اۋداراتىن ۇلكەن ماسەلە. بىلتىرعى قاجەتتىلىك ۇكىمەتتەن قارجى ءبولۋ ارقىلى شەشىلدى. بيىل دا سۇراۋ قاجەت. ءار جىل سايىن الاقان جايىپ سۇراعانشا, ءبىرجولا شەشىپ تاستاعانىمىز دۇرىس بولار ەدى. بۇل ماسەلە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە دە بەلگىلى.
ءتورت ت ۇلىكتىڭ تاعدىرى مال ازىعىن مولايتۋعا, قات-قابات شىعىننان باسىن كوتەرە الماي جاتقان مالساق قاۋىمدى دەمەۋگە بايلانىستى. وسى ءبىر جايدى قۇلاققاعىس ەتۋ ارقىلى قيىن ءتۇيىننىڭ شەشىمىن تابۋعا سەپتىگىمىزدى تيگىزسەك, ابىروي بولار ەدى.
اقمولا وبلىسى