بالا كەزىمىزدەن ءسۇيىپ تىڭداپ, وقىپ وسكەن حالىق ەرتەگىلەرىنىڭ كوپشىلىگىندە «جەتى باستى ايداھار», «جەتى باستى جالماۋىز» دەگەن جاعىمسىز ءارى قورقىنىشتى كەيىپكەرلەر بولعان. قاراپايىم حالىقتىڭ قانىن سوراتىن وسىنداي قۇبىجىقتارمەن الىسقان باتىرلار الگى تاجالدىڭ ءبىر باسىن شاۋىپ ءتۇسىرىپ, ەندى ءبىر باسىمەن الىسىپ جاتقاندا انا شابىلعان باستىڭ ورنىنا جاڭا ءبىر باس ءوسىپ شىعادى ەكەن دەلىنەتىن.
بۇگىندە قازاقستان ەكونوميكاسى مەن قارجى سالاسىن جەگى قۇرتتاي جايلاعان سىبايلاس جەمقورلىق دەرتى دە جەتى باستى اجداھا سياقتى. ءبىرىن اشكەرەلەپ, سوتتاپ, تۇرمەگە قاماپ جاتسا, ەندى ءبىرى قايتا باس كوتەرەدى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى قانشاما قاجىر-قايرات تانىتقانىمەن, ەل ەكونوميكاسىن مايشەلپەك ەتكەن ازعىندىق ارەكەتتەر تىيىلار ەمەس.
كۇنى كەشە وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ كولەڭكەلى ەكونوميكامەن كۇرەسۋ ءۇشىن جاڭا اگەنتتىك قۇرۋدى تاپسىردى. ىلە مەملەكەت باسشىسى قازاقستانداعى «كولەڭكەلى ەكونوميكاعا» قارسى ءىس-قيمىلدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. بۇل جاڭا اگەنتتىككە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋ جانە قارجىلىق قىلمىستار مەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ, ولاردى انىقتاۋ, جولىن كەسۋ, اشۋ جانە تەرگەپ-تەكسەرۋ بويىنشا فۋنكتسيالار مەن وكىلەتتىكتەر بەرىلىپ وتىر.
وسىلايشا مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن كولەڭكەلى ەكونوميكا مەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەسكە ايرىقشا نازار اۋدارىلعاندىعىن بايقاپ وتىرمىز. ەندى وسى يگى باستامالاردىڭ جەمىستى بولۋىن تىلەپ, كۇللى حالىق ۇكىمەتكە ۇمىتتەنە كوز تىگىپ وتىر.
جاڭا اگەنتتىكتىڭ قارجى سالاسىنداعى سىبايلاس جەمقورلىقپەن بىتىسپەس كۇرەسى ناتيجەسىندە الداعى 4 جىلدا كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ ۇلەسى 15 پايىزعا ازايۋى ءتيىس دەگەن بولجام جاسالىنۋدا.
دۇنيەجۇزىلىك بانك وكىلدەرىنىڭ مالىمەتىنشە, قازاقستانداعى كاسىپورىنداردىڭ 40 پايىزى ءوز تابىستارىن جاسىرىپ قالادى ەكەن. مەملەكەت بيۋدجەتىنە تۇسۋگە ءتيىس الىم-سالىقتىڭ قانشاماسى جەكە قالتالارعا كەتىپ جاتقانىن وسى كورسەتكىشتەن-اق اڭعارۋعا بولادى.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى Transparency International جاھاندىق قوزعالىسى جاريالاعان سىبايلاس جەمقورلىقتى قابىلداۋ يندەكسىندە قازاقستان العاش رەت 38 بالل جيناپ, 180 مەملەكەتتىڭ ىشىنەن 94-ورىنعا يە بولدى. سيريا, سومالي, وڭتۇستىك سۋدان سياقتى مەملەكەتتەردىڭ تيىسىنشە 14, 12 ۇپايدان ەنشىلەگەنىن ەسكەرسەك, قازاقستان كورسەتكىشى اسا ماقتانارلىق ەمەس ەكەنىن باعامدايمىز.
ءوز ونىمدەرىمىزدى شىعارۋعا اسا باس قاتىرماي, دايىن دۇنيەلەردى شەتەلدەن تاسۋعا ابدەن اككىلەنىپ بارا جاتقانىمىز دا پرەزيدەنت نازارىنان تىس قالمادى. ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بۇل جونىندە مەملەكەت باسشىسى قاتاڭ ەسكەرتە كەلىپ: «بيۋدجەتتىڭ تريلليونداعان قارجىسىن يمپورتقا جۇمساۋعا قاقىمىز جوق. سوندىقتان بيۋدجەتتىڭ اكىمشىلەرى تىكەلەي جاۋاپ بەرەدى. بۇل ورايدا بىزگە «سەمىز» تسيفرلار قاجەت ەمەس. ماڭىزدىسى – دۇرىس ەسەپتەۋ. قازاقستاندا تىركەلگەن زاڭدى تۇلعانىڭ كەز كەلگەن ءونىمى ءجيى ەسەپكە الىناتىنى تۋرالى اقپارات بار. ول ءوزىنىڭ تاۋارىن جەتكىزە مە, الدە يمپورتتان اكەلە مە – ونى باقىلاپ وتىرعان ەششكىم جوق. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە بەرىلگەن تسيفرلاردى بەكىتىلگەن ادىستەمەگە سايكەس قايتا تەكسەرۋدى تاپسىرامىن», دەدى.
كەڭەيتىلگەن وتىرىس بارىسىندا بۇدان باسقا دا كوپتەگەن شەشۋى جەتكەن ماڭىزدى ماسەلەلەر كوتەرىلىپ, ۇكىمەتكە ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەلگەندىگى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا سونى سەرپىن بەرۋگە ءتيىستى.
كادىربەك قۇنىپيا ۇلى,
اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى «قوعامدىق كەلىسىم» رمم اقپاراتتىق جۇمىس جانە جۇرتشىلىقپەن بايلانىس باسقارماسىنىڭ جەتەكشى ساراپشىسى