اپىرىم-اي, جان بالاسى اياق باسپايتىن جەردىڭ استىنا قايدان عانا ءتۇستىم دەسەڭشى. توبەدەن تونگەن تاس مىڭ جىلدان بەرى ءمىز باقپاي تۇرىپ, مىنە-مىنە وپىرىلىپ تۇسسە, بىتكەن جەرىمىز سول. ۇستىمىزدەن باسىپ قالماي-اق قويسىن, كىرگەن جولىمىزعا كەسە-كولدەنەڭ ساۋ ەتىپ قۇلاسا, مىناۋ تاۋدىڭ تابانىنان يتپەن ىزدەپ تاپپايدى ءبىزدى.
ساناعا ساق ەتە قالعان سۋماقى ويدان ۇيقى شايداي اشىلىپ, جۇدىرىقتاي جۇرەك اۋىزعا تىعىلدى. ء«اۋ, ءبىسمىللا» دەپ ورنىمنان تۇرىپ, تەرەزەنىڭ پەردەسىن ءتۇردىم. تاڭ سىز بەرىپ كەلەدى. انەۋگۇننەن بەرى دايىندالىپ جۇرگەن ساپارعا بۇگىن شىعامىز. قايدا دەيسىز عوي. توقسانىنشى جىلدارى تەحنيكاسىنىڭ گۇرسىلى كۇرت توقتاپ, تۇرعىندارى ۇدەرە كوشكەن اقتاۋ كەنتىنە. كەنتتىڭ وزىنە دە ەمەس, وتىز جىلدان بەرى قاڭىراپ قالعان شاحتانىڭ ە-ە-ەڭ تومەنگى گوريزونتىنا ءتۇسىپ كورۋگە نار تاۋەكەل دەگەنبىز.
كەڭەس وكىمەتى ىدىراپ, كولحوز-سوۆحوزدار تاراي باستاعان ۋاقىتتا اقتاۋ مەن اسۋبۇلاقتىڭ كەنشىلەرى دە قايلا-كۇرەكتەرىن سۇيەپ قويعان. كەن بايىتۋ فابريكاسىنىڭ جۇمىسى توقتاي سالا, جارقىراپ تۇرعان قوس قالانىڭ جارىعى ءبىر-اق كۇندە ءسوندى. كۇندەرى كەنىشكە قاراپ وتىرعان ەلدىڭ كوبى جۇمىس ىزدەپ, جان-جاققا شاشىلدى. شاحتالار قاراۋسىز, قاداعالاۋسىز قالدى. بازبىرەۋلەر قولدارى جەتكەن ءتۇستى مەتالدان باستاپ, قارا تەمىرگە دەيىن تاسىپ اكەتىپتى.
قاڭتاردىڭ باسى ما ەكەن, بەلدى بەكەم بۋىپ, يەسىز قالعان شاحتالارعا ساپارلاپ جۇرەتىن وسكەمەندىك سپەلەولوگ – نيكولاي نيكولاەۆيچ پەتروۆقا تەلەفون شالعانمىن. ءبىزدىڭ جاقتا ودان باسقا سپەلەولوگيالىق تۋريزممەن اينالىساتىندار ءاي جوق-اۋ دەيمىن.
دايىندىقتىڭ بۇگە-شىگەسىن سۇراپ, نيكولاي نيكولاەۆيچكە ءجيى حابارلاسىپ تۇردىم. ەڭ قاجەتى – سۋ وتكىزبەيتىن «ل1» دەيتۇعىن كوستيۋم مەن جارىعى ۇزاققا شىدايتىن شام دەگەن. ەكەۋىن دە تاپتىم. شامدى كاسكانىڭ ماڭدايىنا مىقتاپ بەكىتتىك. ءبىر كۇن بۇرىن جول باستاۋشىعا تاعى قوڭىراۋ شالىپ, دايىندىقتى پىسىقتاپ الدىق.
– شاحتادا قانداي شىتىرمان وقيعا كۇتىپ تۇرعانىن بىلمەيمىن, مايشامدى ۇمىتپا. جىلى كيىن, ءب ۇلىنىپ كەتپەيتىندەي اس-سۋىڭدى دا قامداپ قوي, – دەپ بۇيىرا سويلەدى.
ايتقانىن ەكى ەتپەي ورىندادىم. قاعازعا كەرەك-جاراقتىڭ ءتىزىمىن جازىپ قويىپ, العان زاتتارىمدى سىزىپ تاستاپ وتىردىم. سودان كەيىن جولدورباعا رەت-رەتىمەن سالدىم. قوسىمشا فونار, فوتواپپارات سياقتى ەلەكتروندى دۇنيەلەردى سۋ وتپەيتىندەي پاكەتكە سۇڭگىتىپ جىبەردىم. نيكولاەۆيچتىڭ «كەۋدەدەن سۋ كەشىپ, جەراستى سۋ قۇلاماسىنان وتەمىز» دەگەنى ەستە.
...تاڭعى استى اپىل-عۇپىل ءىشىپ, ۋاعدالاسقان جەرگە تارتتىم. كەشىگىپ كەشىرىم سۇراسقانشا, ەرتە جەتىپ, كۇتىپ تۇرعان ءجون. ۋاقتىلى جينالدىق تورتەۋىمىز دە. «كومانديرىمىز» نيكولاي پەتروۆ پەن دميتري حۋدياكوۆ كولىكتىڭ الدىڭعى ورنىنا جايعاستى. تاۋكەزبە فوتوگراف – ەۆگەني دوماشەۆ ەكەۋمىز ارتقى ورىندامىز. جول – وسكەمەننەن ۇزاسا, 80-90 شاقىرىم. الدىنداعى ەكەۋى شاحتانىڭ قاي اۋىزىنان ءتۇسۋدى اقىلداسىپ كەلەدى. ايتۋلارىنشا, بەس ۇڭگىردىڭ ەشقايسىسىنا كوبىك قاردا كولىك جەتە المايتىن كورىنەدى. جاياۋ-جالپىلايتىن سياقتىمىز. قار تۇنىمەن قاپالاقتاعان.
ۇڭىرەيگەن ءۇي
ءبىز مەجەلەپ جۇرگەن كەنىشكە ەڭ العاش 1934 جىلدارى گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزىلە باستاعان. ال 1941 جىلدارى شىنداپ كىرىسكەن گەولوگتار ون جىلدان كەيىن سيرەك كەزدەسەتىن مەتالل – تانتال مەن قالايىنىڭ وزەگىن تاپقان. جەر استىنداعى مۇنداي بايلىقتى بايقاعان باسشىلىق 1950-1953 جىلدارى بايمىرزانىڭ (تاۋ اتاۋى) ەتەگىندە اسىر-گۇسىر قۇرىلىسقا كىرىسكەن. اينالدىرعان ءۇش جىلدىڭ ىشىندە كەن بايىتۋ فابريكاسى بوي كوتەرىپ, جۇمىسشى ماماندار تارتىلعان. ءسويتىپ, 1955 جىلى اسۋبۇلاق پەن اقتاۋ اۋىلى قالا تيپتەس كەنت بولىپ شىعا كەلەدى. كەيىن ورتالىقتاندىرىلعان گاز قۇبىرىنا دەيىن جۇرگىزىلىپتى.
قارى كۇرەلە قويماعان سەرپانتين جولمەن تاۋدىڭ بيىگىنە شىققاندا, ءار-ءار ءۇيدىڭ مۇرجاسىنان شىققان ءتۇتىن تىرشىلىكتەن حابار بەرگەندەي ەدى. بىلۋىمشە, مۇندا قازىر 56 اۋلا عانا بار. تەرەزەلەرى ۇڭىرەيگەن قابات-قابات ۇيلەردىڭ قاڭقاسى عانا قالعان. كەشەگىدەي ۋلاپ-شۋلاپ جۇگىرگەن بالا دا جوق. اقتاۋدىڭ (رەسمي اتاۋى بەلايا گورا) مەكتەبىندە قوڭىراۋ ءۇنى سوڭعى رەت 2015 جىلى سوعىلدى-اۋ دەيمىن. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە ءومىرى قازانداي قايناعان كەنتتىڭ بۇگىنگى كورىنىسى تىم جۇپىنى.
ءبىر ۋاقىتتا اعىنداتىپ كەلە جاتقان ءدجيپتىڭ باۋىرىنا قار كەپتەلىپ, ورنىندا تۇردى دا قالدى. ءارى-بەرى ىرعالىپ, جولعا شىققانىمەن, بۇدان ءارى ءجۇرۋى مۇڭ ەدى.
– كەلگەن جەرىمىز وسى, شاحتانىڭ اۋىزىنا دەيىن جاياۋ بارامىز, – دەدى نيكولاەۆيچ اناۋ قىردىڭ باسىندا شوشايىپ تۇرعان قىزىل كىرپىشتى عيماراتتى يەگىمەن نۇسقاپ. ول وسى كەنىشتەگى جەر استى جولدارىن, قۋىس-قۋىسىن بەس ساۋساعىنداي بىلمەسە دە, ءبىراز جەرىنە اياعى جەتكەن.
– ال ەندى, تىڭداڭدار! قالاي دەگەنمەن قاۋىپتى جەرگە كەتىپ بارامىز. ءبىرىنشى مەن جۇرەمىن, مەنەن كەيىن سەن جۇرەسىڭ, – دەپ قولىما زىلدەي جولدوربانى ۇستاتتى. – مەرەيدەن سوڭ, ەۆگەني, سەن. سوڭىنان دميتري ءجۇرىپ وتىرادى. اياقتىڭ استىنا عانا ەمەس, توبەگە دە قاراڭدار. ەكى مەتردەي ارا قاشىقتىق ساقتاۋدى ۇمىتپاڭدار, – دەپ جەر استىنداعى قوزعالىستىڭ ەرەجەسىن ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىردى.
كەنشىلەرشە كيىنىپ, اساي-مۇسەيىمىزدى ارقالاپ, شەتكەرى كوشەمەن باس جاققا قاراي بەتتەگەنىمىزدە, قورا-قوپسىسىن اينالشىقتاپ جۇرگەن اۋىلدىقتار سىرتىمىزدان قىزىقتاي قاراپ تۇرعان. الدىمىزدان تالتىرەكتەپ شىققان الپىستار شاماسىنداعى ەر ادام عانا اڭگىمەگە تارتقىسى كەلدى. بالكىم, ءبىزدى كەنىشتى قايتا ىسكە قوسقالى جۇرگەن عالىمدار دەپ ويلادى ما, كىم ءبىلسىن, جاسقانا ەسەندەستى دە:
– تەكسەرىپ جۇرسىزدەر مە؟ – دەدى ءۇمىتتى كوزبەن جاۋتاڭداي قاراپ. ەندى قايتسىن؟! ەكى قولعا كۇرەك تاپپاسا دا تۋعان اۋىلىنان كىندىك ۇزگىسى كەلمەي وتىرعان شىعار. «بولاشاعى جوق» دەپ كارتادان سىزىپ تاستايتىنداي اۋىل ەمەس, تامىلجىعان تابيعات اياسى. تاۋ بەتكەيلەرىنە شاڭعى جولىن سالىپ قويسا, ءتۇتىن تۇنعان قالانىڭ تۇرعىندارى وسى جاققا شىعىپ كەتەر مە ەدى؟! مىناۋ فابريكالاردىڭ قيراندى قابىرعالارى, يەسىز قالعان ۇيلەر, سوناۋ زاماننان بەلگى بولىپ تۇرعانداي تەمىر-تەرسەك تۋريستەردى دە قىزىقتىرار ەدى. جويقىن جارىلىس بولعان ۋكراينانىڭ پريپيات قالاسىن ايتامىن, تۋريستىك ايماققا اينالىپ بارا جاتقان جوق پا؟! بۇگىندە الەمنىڭ ءتورت بۇرىشىنان چەرنوبىل اپاتىنىڭ ورنىن كورۋگە ۇمتىلاتىن تۋريستەر كوپ. رادياتسياسى ءالى كۇنگە تارقاي قويماعاننىڭ وزىندە ارنايى مامانداردىڭ جەتەكشىلىگىمەن تۋريستىك ساپارلار ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى. سول سەكىلدى يندۋستريالىق ءتۋريزمدى ءبىزدىڭ وڭىردە دە قولعا الۋعا بولادى.
قابىرعادان شىققان داۋىس
تۇنىمەن تۇسكەن قاردى ومبىلاپ, اۋىلدىڭ جەلكە تۇسىنداعى قىزىل كىرپىشتى عيماراتقا ءىلىنىپ, ەنتىگىمىزدى باستىق. كەنىشتىڭ ءبىرىنشى گوريزونتىنا تۇسەتىن جەر دە وسىنىڭ ىشكى جاعى ەكەن. تىگىنەن ورنالاسقان تەمىر باسپالداق. نيكولاەۆيچ ءبىرىنشى ءتۇستى دە «كەلەسى» دەپ ايعاي سالدى. اياعىمدى نىعىزداي باسىپ ءتۇستىم. ارعى جاعى قاپ-قارا تۇنەك. كوزگە تۇرتكىسىز قاراڭعى. ماڭدايداعى شامدى جاعىپ, جان-جاعىما كوز سالدىم.
– تىشقان, جارقانات دەگەن بالەلەر جوق پا؟ – دەدىم داۋىستاي.
– ءتىرى جان جوق مۇندا, – دەدى جول باستاۋشىمىز.
قازداي ءتىزىلىپ ىلديعا قاراي اياڭدادىق. اياقتىڭ استى جىپ-جىلتىر مۇز. بارعان سايىن جول تارىلىپ, مۇزدى قابات قالىڭداي بەردى. قالىڭداعان سايىن بۇكشەڭ قاعىپ كەلەمىز. ءجۇز مەتردەي جۇرەلەپ جۇردىك. ودان ءارى ءىسىنىپ, كەي تۇستارى جارىلىپ كەتكەن مۇز بەتىمەن باۋىرلاي جورعالادىق. جورعالادىق دەگەن اتى. مىقشىڭدادىق. ماڭدايعا ءتۇسىپ كەتكەن كاسكانى جوندەۋگە مۇرشا جوق. باۋىرلاعان كۇيى تومەنگە سىرعاناپ بارامىز. بۇل جەردە مۇز جۇقالاۋ ما, استىنان جىلت-جىلت ەتىپ بۇلاق اعىپ جاتىر. ءجۇرىسىمىزدى ودان ءارى جالعاستىردىق. اياق استى سىتىر-سىتىر ەتەدى. توبەگە قاز-قاتار قاعىلعان تەمىرلەرگە ويۋلانا قىراۋ قاتىپتى. قابىرعالارعا دا بىزگە بەلگىسىز تاڭبالار باسىلىپتى. شاحتانىڭ اۋىزىنان الىستاعان سايىن باعاناعىداي ەمەس, جىلى اۋا سەزىلە باستادى. تىزەدەن سۋ كەشتىك. بارعان سايىن تەرەڭدەي بەردى. استىندا نە جاتقانىن قۇداي ءبىلسىن, بەتىندە قالقىپ رەلستىڭ شپالدارى ءجۇر. ءبىر-ەكى جەردە ءىلۋلى تۇرعان قولاربا كوردىك. كەزىندەگى كەنشىلەردىكى بولسا كەرەك. وڭعا, سولعا ءدالىز كوپ. جول بىلمەسەڭ, اداسىپ كەتۋىڭ وپ-وڭاي. وزەننەن ءوتىپ, الىپ تەحنيكالار تۇرعان ءبىر ۇڭگىرگە كىردىك. توقسانىنشى جىلى توقتاعاننان قوزعالماعان-اۋ. توت باسىپتى. تەگى كەندى وسى تۇستان جەر بەتىنە شىعارعان بولۋى كەرەك دەپ توپشىلادىم.
– قازىر وسى تۇرعان جەردىڭ تۋرا استىنا بارامىز, تىزە بۇگىپ, دەمالىپ الىڭدار, – دەدى نيكولاەۆيچ.
ەت ۇيرەنىپ كەتتى مە, الگىندەگىدەي قورقىنىش جوق. جەر بەتىندەگىدەي ادىمداي باسامىز. بىراق ارقانى كەڭگە سالۋعا بولمايدى. قاۋىپ اياق استىندا. ۇڭگىپ قازىلعان جەرلەردى الاقانمەن سيپاپ قويامىن. تانتال تاۋىپ الام با دەگەن پەندەۋي وي عوي. ەستۋىمشە, 99 پايىز تانتالدىڭ كەلىسى 3 500 دوللاردىڭ ماڭايىندا ەكەن. قىمبات بولاتىن سەبەبى, ونى زەرگەرلىك بۇيىمدار جاساۋدا پايدالانادى. قالايى دا قىمبات مەتالل.
جۋىقتا گەولوگيا-مينەرولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى بوريس دياچكوۆپەن اڭگىمەلەسكەنىمىزدە, اسۋبۇلاق پەن اقتاۋداعى كەن ورنى ءتيىمسىز بولعان سوڭ جابىلدى دەگەن. ال توقسانىنشى جىلدارعا دەيىن ءونىم ءوز-ءوزىن اقتاماسا دا مەملەكەتتىڭ كۇشىمەن كەن ورنى, تاۋ-كەن بايىتۋ فابريكالارى ىستەپ تۇرعان.
– 1994 جىلدارى بىرنەشە كەن ورنى ءوز جۇمىستارىن توقتاتتى. كەن ورنى جابىلدى دەپ كەسىپ ايتا المايمىز. پايدالى قازبا تومەنگى گوريزونتتاردا از مولشەردە بولۋى دا مۇمكىن. قازىر جەكەلەگەن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار اسۋبۇلاقتىڭ ماڭايىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كورىنەدى. ەگەر تاعى دا باعالى مەتالداردىڭ وزەگى تابىلسا, كەنىشتىڭ جۇمىسى جاندانۋى دا مۇمكىن شىعار, – دەگەن ەدى د.سەرىكباەۆ اتىنداعى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى بوريس الەكساندروۆيچ.
ايقىش-ۇيقىش تەمىر-تەرسەككە تولى بولمەگە ەندىك. بولمە ەمەس, ۇڭگىر ىشىندەگى ۇڭگىر. قايدان كەلىپ, قايدان تۇرعانىمىز تۇسىنىكسىز. قانشاما لابيرينتتى ارتقا تاستادىق. تومەنگە قاراي تۇسەتىن تىك باسپالداقتىڭ باسى شىعىپ تۇر. جانىندا ويىلىپ تۇسكەندەي ءليفتىنىڭ ورنى. قابىرعالارى بەتوننان قۇيىلعان. تومەننەن سۋدىڭ گۇرىلى ەستىلەدى. دميتري تەمىردىڭ قيقىمىن الىپ تومەنگە تاستاپ جىبەرىپ ەدى, نە زاماندا كۇمپ ەتتى.
– قازىر تىك ساتىمەن تومەنگە تۇسەمىز. اياقتى نىعىزداپ قويىپ الماي, قولدى جىبەرمەڭدەر. باسپالداقتىڭ كەيبىر تەمىرلەرى جوق. ءوزى دە قاۋساپ تۇر, بايقاڭدار, – دەپ نيكولاەۆيچ ەرەجەنى تاعى ءبىر ەسكە سالدى دا, تومەنگى گوريزونتقا جول باستادى.
ءبىز دە ىلەستىك. ءتۇسىپ كەلەمىز, باسپالداق بىتەر ەمەس. سۋدىڭ گۇرىلى جاقىنداي بەردى. جاقىنداعان سايىن بويدى قورقىنىش سەزىمى بيلەدى. نە تومەندە, نە جوعارىدان جارىق بايقالمايدى. جانىمداعىلار جەر جۇتقانداي جوق بولىپ كەتتى. اۋپىرىمدەپ, تومەنگى گوريزونتقا دا جەتتىم. جول باستاۋشىمىز جارىعىن ءسوندىرىپ قويىپ, اككۋمۋلياتورىن ۇنەمدەپ وتىر ەكەن. مەنەن سوڭ ەۆەني دوماشەۆ پەن ارتەم حۋدياكوۆ ءتۇستى. تىك باسپالداقتىڭ جانىندا قاباتتى ءۇيدىڭ جاداعاي باسپالداعىمەن ءتۇسىپ-شىعۋ ويىن ەكەن عوي.
– تسسسس, بىرەۋلەردىڭ داۋىسى سەندەرگە دە ەستىلە مە؟ – دەدى نيكولاي سۇق ساۋساعىن شوشايتىپ.
– ءيا, – دەستىك ءبىر ساتتە.
ماعان عانا ەستىلىپ تۇرعان شىعار دەپ ءمان بەرمەگەن ەدىم, ءبارى ەستىدى. تورتەۋىمىز دە اڭگىمەنى تىيا قويىپ, قۇلاق تۇردىك. قابىرعانىڭ ارعى جاعىندا ەكى-ءۇش ەر ادام سويلەسىپ وتىرعان سياقتى. سۋدىڭ گۇرىلىمەن جاعالاسا شىققان سوزدەرى ۇعىنىقسىزداۋ...
– ۇرىستا تۇرىس جوق. كەتتىك تومەنگىسىنە, – دەپ نيكولاي باسپالداققا قاراي جاقىندادى.
– جۇك قىلماي سومكەلەردى وسى جەرگە تاستاپ كەتسەك قايتەدى؟ – دەدىم.
– قازىر 50-60 مەتردەي جەر استىندامىز. تومەنگى گوريزونت ەندى 45 مەتر. جەردىڭ بەتىنەن 100 مەتردەي تومەنگە ءتۇسىپ بارامىز. ول دەگەنىڭ 16-17 قابات ۇيگە پارا-پار. ايتايىن دەگەنىم, ەڭ تومەنگى گوريزونتقا ءتۇسىپ-شىعاتىن جالعىز جول – وسى. سومكەلەرىڭدى تاستاماڭدار, – دەپ تاعى دا ەرەجەنى ەسكە سالدى.
«شەشىنگەن سۋدان تايىنباس». ءبىتىپ بەرمەيتىن باسپالداقتارعا قايتا اياق باستىق. تومەنگە ءبىر كوز تاستاپ ەدىم, ماڭدايداعى شامعا شاعىلىسىپ, ءتۇپ جاقتان كول جىلت ەتتى. بەتى بۋلانىپ جاتىر. ءبىز جەتكەن ەڭ تومەنگى گوريزونت – وسى. سۋ تولىپ كەتىپتى. بۇدان سوڭ تاعى ءبىر ءدالىز بار ەكەن. جەر استىن ۇڭگىپ جول سالۋ – ادامنىڭ شەبەرلىگى مە, قۇدىرەتى مە؟! نەسى بولسا دا عاجاپ-اق! مۇندا كوپ ايالداعان جوقپىز. دەمالىسىمىز اۋىرلاپ بارا جاتقان سوڭ كەرى قايتتىق. اسىپ العان سومكە جوعارى كوتەرىلگەندە كوپ-كورىم جۇك. يىقتان باسادى. ءدميتريدىڭ «سپەلەولوگيا – سپورت» دەگەنى دە راس ەكەن. باعاناعى داۋىس شىققان گوريزونتقا شىققان سوڭ, نيكولاەۆيچ جولدى كەرى باعىتقا باستادى.
– وسى گوريزونتتىڭ باس جاعى دا شاحتانىڭ اۋىزى. ەگەر مۇز الىپ قالماسا, ەكى شاقىرىمنان سوڭ شىعامىز, – دەپ قۋانتتى.
كوڭىل جايلانىپ سالا بەرگەنى سول, الدىمىزدا عانا قۇلاعان ءۇيىندى تاستاردى كورىپ, جيناقتالا قالدىق. شىعا بەرىسكە جاقىنداعان سايىن سالقىنداي باستادى. ءار-ءار تۇستان سويديىپ شىعىپ تۇرعان سۇڭگى مۇزدار كەزدەستى. كريستالل سياقتى. جان-جاعىنان جاتا قالىپ, سۋرەتكە تۇسىردىك. ونداي ادەمىلىكتى كورگەندە قاۋىپتىڭ بارىن ءبىر ءسات ەستەن شىعارىپ الار ەدىڭ.
ۇڭگىردىڭ شىعا بەرىسىنە جاقىنداعان سايىن جەل ىسقىرىپ سوقتى. بەت قاراتپايدى. نيكولاەۆيچتىڭ ايتقانىنداي, ۇڭگىردىڭ اۋىزىن مۇز جاۋىپ بارادى ەكەن. تاڭەرتەڭگىدەي باۋىرلاپ, ءوتىپ كەتۋگە بولاتىن سياقتى. بىراق ورتا جولدا كەپتەلىپ قالساڭ نە بولدى؟ كەرى قايتاتىن بولساق, تاڭ اتادى.
– ارامىزدا قارىندىلار جوق. ءوتىپ كورەيىك, – دەپ ازىلدەگەن «كومانديرىمىز» ادەتتەگىدەي ءوزى باستادى, ءبىز ىلەستىك. «تاۋەكەل ءتۇبى – جەل قايىق...» ارقاداعى جولدوربانى جەتەككە العانداي, سۇيرەتىپ وتىردىق. جون ارقامىز تىرنالىپ كەلەدى. كاسكامىزبەن توبەنى تاقىر-تۇقىر ءسۇزىپ كەلەمىز. باس كوتەرىپ, الدىمىزعا قاراۋعا دا ىڭعايسىز. اياق استى مۇز ءىسىنىپ كەتپەسە يگى. ءسويتىپ, كەلە جاتقاندا شامنىڭ ءبىر سىمى ءۇزىلىپ كەتتى مە, ماڭدايداعى جارىق جالپ ەتىپ, ءوشتى دە قالدى. قاپ-قاراڭعى. توقتاعام جوق. سۇيرەتىلىپ, باۋىرلاي بەردىم. انە-مىنە دەگەندە تاس ءدالىزدىڭ باس جاعىنان كوگەرىپ, اقتاۋدىڭ اسپانى كورىندى. مىڭ دا ءبىر شۇكىر دەدىم. امان-ەسەن شىققانىمىزعا ءتاۋبا! تاۋدىڭ اناۋ باسىنان كىرىپ, ءبۇيىرىن تەسىپ شىعۋ – وڭاي ەمەس ەدى.
كوكسايدىڭ كۇنشىعىس جاعىنداعى قيراعان اۋىلعا قايتا بەتتەدىك. جۇزدەن استام تۇرعىنى بولسا دا, قازاقستاننىڭ ءبىر پۇشپاعىنا يە بولىپ وتىرعان ازاماتتار. سولاردىڭ ەڭسەسىن تىكتەسە شىركىن. قاراۋسىز قالعان شاحتالاردى كادەگە جاراتۋدىڭ امالى قاراستىرىلسا ابزال بولار ەدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار ناپاقا تاباتىنداي جاعداي جاسالىپ, تاۋلى ولكەنىڭ تابيعاتىنا ساي تىرلىكتى جانداندىرۋعا دا بولار ەدى. يەن جاتقان تاۋ بەتكەيلەرىنە شاڭعى بازاسىن سالىپ تاستاسا, بوس قالعان قالانى ارالاۋعا باعىتتالعان يندۋستريالىق ءتۋريزمدى دامىتسا, مۇمكىندىك جوق ەمەس, بار. نيەت كەرەك. كەيبىر ەل جوق جەردەن كاسىپ اشىپ, قارجى كوزىن تاپقان. ءبىز شە, بارىمىزدى پايدالانا كەلە الماي جاتقان جوقپىز با؟!
سوناۋ زامانداعى جۇمىستان قايتقان كەنشىلەردەي اۋىلدىڭ كوشەسىمەن تارپ-تارپ باسىپ, كەرى باسىپ كەلەمىز. ايانىشتى كۇيدە قالعان اۋىلعا شىنايى جانىمىز اشىپ كەلەدى. قىبىر ەتكەن تىرشىلىگى جوق ءۇنسىز ۇڭگىر ارتىمىزدا قالا بەردى...
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
ۇلان اۋدانى