زاماناۋي زاڭدار دامۋعا سەرپىن بەرەدى

وسى كەزەڭدە قازاقستانداعى كىشى جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىندى. ءوندىرىستى قولداۋدا بىرقاتار زاڭنامالىق, ءنورماتيۆتى-قۇقىقتىق اكتىلەر قابىلداندى. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى, ونەركاسىپتەگى جەكە­مەنشىك – نارىقتىق جولعا تۇسكەن ەلىمىز ءۇشىن تىڭ ءۇردىس بولدى. العاشقى ۋاقىتتا ەكونوميكادا قارجىلىق رەسۋرستىڭ جەتىسپەۋشىلىگى وتكىر سەزىلدى. وندىرىستە اينالىم قاراجاتىنىڭ ۇلەسى تومەندىگىنە قاراماستان, كوپتەگەن پروبلەمانىڭ شەشىمىن بىردەن تابۋعا تۋرا كەلدى.

ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قابىل­دانعان سول كەزدەگى رەفورمالار ناتيجەسىن بەردى. ەكونوميكانى دامىتۋ, الەۋمەتتىك سالانى قولداۋ, قوعامداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ماقساتىندا كوپتەگەن ماڭىزدى شارالار ۋاقتىلى ۇيىمداستىرىلدى. كاسىپكەرلىكتىڭ قالىپتاسۋى وڭايعا سوققان جوق: ءار جاسالعان قادام مەملەكەتتىڭ باقىلاۋىندا بولدى. كىشى جانە ورتا كاسىپ ءۇشىن بۇل اۋىر كەز ەدى. وسىعان وراي, ەلباسىمىز كىشى جانە ورتا كاسىپتى تەكسەرۋگە موراتوري جاريالادى. بۇل شەشىم پارلامەنتتەن قولداۋ تاپتى جانە ەكونوميكالىق رەفورمانى ىسكە اسى­رۋدىڭ كوپتەگەن جاڭا تەتىكتەرى قالىپ­تاس­تىرىلدى. سولاردىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – «بيزنەس-2020» مەملەكەتتىك باعدار­لاماسى پارلامەنت ەنگىزگەن زاڭنامالىق وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە تابىستى ىسكە اسىرىلدى. اتالعان باعدارلامادا كىشى جانە ورتا كاسىپتىڭ, كاسىپكەرلىك پەن ميكروبيزنەستىڭ دامۋىنا قاجەتتى قۇرال­دار قاراستىرىلدى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن كەزىمدە مەن كورشىلەس رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ تيۋ­مەن وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ۆ.ياكۋشەۆتىڭ شاقىرۋىمەن «كىشى جانە ورتا كاسىپتى قولداۋ» تاقىرىبىنداعى دوڭ­گەلەك ۇستەل وتىرىسىنا قاتىستىم. ونىڭ مودەراتورى رەتىندە رەسەي فەدە­را­تسياسى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ تور­اعاسى ە.نارىشكين ءسوز سويلەدى. ەكى جۇزگە جۋىق ادام جينالعان كەزدەسۋدە تيۋمەن وبلىسىنىڭ ينۆەستورلارى­نان بولەك, شەتەلدىك ازاماتتار دا جي­نال­عان ساليقالى اۋديتوريا بولدى. گۋبەر­ناتوردىڭ كىرىسپە سوزىنەن كەيىن, كەلەسى ءسوز كەزەگى ماعان بەرىلدى.

مەن رەسەيلىكتەرگە قازاقستاندا شا­عىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋگە موراتوري جاريالانعانىن ايتتىم. دامۋ قورىنىڭ نەسيە الۋ ءۇشىن 50-85 پايىزعا دەيىن كەپىلدىك مۇ­لىكتى سۋبسيديالاۋعا قۇقىعى جانە ينۆەس­تي­تسيا­لىق جوبالارعا 5-7 پايىزدىق نەسيە بەرۋى تۋرالى اقپاراتتارمەن ءبولىس­تىم. ءسوزىمنىڭ بارىسىندا اۋديتوريا جان­دانىپ كەتتى. ءتىپتى دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتى­سۋ­شى­لاردىڭ ءبىرى رەسەي فەدەراتسياسىندا مەنىڭ ايتقانىما ۇقساس باعدارلاما ەنگى­زۋدى ۇسىندى.

ءوز باسىم اۆتوموبيل جولدارى ينجەنەر-قۇرىلىسشى مامانى رەتىندە ءبىزدىڭ پارلامەنت اۆتوموبيل جولدارىن دامىتۋعا قاجەتتى زاڭنامالىق بازا جاسادى دەپ سەنىممەن ايتا الامىن. ويتكەنى وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىندا ەلىمىزدەگى اۆتوموبيل جولدارىن جوندەۋگە 10 جىلداي ۋاقىت قارجى بولىنبەي قالعانى ەسىمىزدە. سونىڭ سالدارىنان جولداردىڭ جاعدايى ناشارلاپ كەتتى. وسىعان وراي 2001 جىلى پارلامەنت «اۆتوموبيل جولدارى تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى. پرەزيدەنت جارلىعىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۆتوجول سالاسىن دامىتۋدىڭ 2001-2005 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى» قابىلدانىپ, مەملەكەتتىك جەلىلىك اۋقىمدى جول جوندەۋ جۇمىستارى باس­تالدى. وسى كەزەڭ ارالىعىندا ەلىمىزدە العاشقى ساپالى ءارى قاۋىپسىز اۆتوباندار پايدا بولىپ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ 80 پايىزى قالپىنا كەلتىرىلدى. بۇرىن قازاقستاندىقتاردىڭ سۇيىكتى دەمالىس ورنى بۋراباي كۋرورتىنا بارۋ دا قيىن بولعانى جادىمىزدا. قازىر ونى ەڭ جاقسى جول رەتىندە ۇلگى ەتەمىز. جول جوندەۋ استانا-الماتى باعىتىنان باستالىپ, پاۆلودار, كوكشەتاۋ, قوستاناي جولدارىن جاڭعىرتۋعا جالعاستى. كەيىنگى جىلدارى دا ەلىمىزدىڭ اۆتوموبيل جولدارىن جاقسارتۋ ءىسى زاڭنامالىق تۇرعىدان ۋاقتىلى دا ساپالى قامتاماسىز ەتىلىپ, بىرقاتار رەفورما جۇزەگە استى. سوڭعى كەزەڭدە قولدانىستاعى زاڭناماعا كوپتەگەن وزگەرىستەر ەنگىزىلدى.

قازاق جەرى ۇلان-عايىر. جەتپىس مىڭ شاقىرىمعا جۋىق جەرگىلىكتى اۆتوموبيل جولدارىن جوندەۋ قازىرگى تاڭدا قولعا الىنىپ, پارلامەنت الىستاعى ەلدى مەكەندەرگە اپاراتىن جولداردى قالپىنا كەلتىرۋگە بارىنشا جاعداي جاسادى.

شيرەك عاسىر ىشىندە پارلامەنت اۋقىمدى زاڭنامالىق بازا جاساپ, ەلى­مىزدىڭ ىلگەرى دامۋىنا اسا قاجەتتى زاڭ­داردى قابىلدادى. ولاردىڭ ىشىندە قىلمىستىق, قىلمىستىق-ءىس جۇرگىزۋ, اكىمشىلىك, سالىق, كەدەن كودەكستەرىن اتاپ وتكەن ءجون. جالپى, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىنىڭ جاقسارۋىنا پارلامەنتتىڭ قوسقان ۇلەسى زور.

بۇل تۋرالى ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ ءوزىنىڭ «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» جولداۋىندا «ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ءومىرىن جاڭعىرتپاي, تابىستى ەكونوميكالىق رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل – ءبىزدىڭ ۇستاناتىن باستى قاعيداتىمىز», دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. جولداۋدا ەلى­مىزدىڭ ساياسي جۇيەسىن دامىتۋدا «كۇشتى پرە­زيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسى ۇسىنى­لىپ, وسى باعىتتاعى جۇمىسقا بار كۇش-جى­گە­رى­مىزدى سالۋىمىز قاجەت ەكەنى ايتىلعان بولاتىن. بۇل ساياسي جۇيە فورمۋلاسى – مەملەكەت تۇراقتىلىعىنىڭ نەگىزى سانالادى.

بۇگىنگى پارلامەنتتە مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنا, ەلىمىزدىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق وركەندەۋىنە اسا قاجەتتى ساپالى زاڭدار قا­بىلدانىپ كەلەدى. تەك وتكەن جىلدىڭ وزىن­دە ەلىمىزدىڭ زاڭنامالىق بازاسى نى­عايا تۇسكەنى كامىل. ول تۋرالى سەنات تور­اعاسى م.اشىمباەۆ: «پارلامەنت جىل بويى مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەفور­ما­لارىن جانە ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق سايا­ساتىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس اتقاردى. جال­پى, بيىل پارلامەنت 110 زاڭ قا­بىل­دادى. ونىڭ 30-عا جۋىعىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشى بولدى», دەگەن بولاتىن.

مۇنىڭ ءوزى دەپۋتاتتاردىڭ قارقىندى قىزمەتىنىڭ كورىنىسى ەكەنى داۋسىز. ەكو­نوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ, بيزنەستى قول­داۋ جانە ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قور­عاۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كوپ­تەگەن زاڭ قابىلداندى. بۇل تۋرالى سە­نات باسشىسى «جۇمىسىمىزدىڭ نەگىزگى باسىمدىعى – ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋ جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ» دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. سونداي-اق پار­لا­مەنتتە دەموكراتيالىق پروتسەستەردى نىعاي­تۋدى, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدى جانە قور­شاعان ورتانى قورعاۋدى كوز­دەي­تىن بىر­قاتار قۇجات قابىلداندى. اري­نە, اۋىل­دىق جەرلەردى دامىتۋ, شاعىن جانە ورتا بيز­نەسكە قولداۋ كورسەتۋ جا­نە ۇلت­تىق قۇن­دىلىقتاردى دارىپتەۋ ماسە­لەلەرى دە كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. وتكەن جى­­لى سەناتتا ۇيىمداستىرىلعان بىر­نە­شە پار­لامەنتتىك تىڭداۋ وسى ماڭىز­دى باعىت­تار بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇ­مىس­­تاردىڭ ناقتى كورىنىسى بولىپ تابىلادى.

تاياۋدا عانا سەناتورلار ەلىمىزدىڭ ايماق­تارىندا جۇمىس بابىنداعى ساپاردا بولىپ, جەرگىلىكتى جەرلەردە زاڭ­دار­­دىڭ ورىندالۋ, رەفورمالاردىڭ جۇزە­گە اسىرىلۋ بارىسىمەن, حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن تانىسىپ قايتتى. وڭىر­لەردەگى تۇرعىنداردىڭ ايتقان تالاپ-تىلەكتەرى مەن ۇسىنىستارى زاڭ جوبالارىن تالقىلاۋ بارىسىندا ەسكەرىلەتىن بولادى. مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋ قارقىنى مەن ەكونوميكانىڭ وركەندەۋىنە ساي قولدا­نىستاعى زاڭناماعا دا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, جەتىلدىرىلىپ وتىرادى. زاڭدار زامان تالابىنا ساي بولۋى كەرەك. بۇل – ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز.

ەرىك سۇلتانوۆ,

پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى