بالاعا ات قويۋ – ومىردە ءبىر-اق رەت بولاتىن ءراسىم ءارى سۇننەت امالدىڭ ەڭ مۇكاممال بەرىگى. قازاق حالقى بۇل راسىمگە اسا قۇرمەتپەن, بىراق ساقتىقپەن قاراعان. ون ويلانىپ, مىڭ تولعانىپ, ءبىر ۇيىقتاپ, ءبىر ءتۇس كورىپ, ءتىپتى ايانمەن بالاعا ەسىم بەرگەن.
ات قويۋدا حالقىمىزدىڭ دانالىعى ءبىرىنشى ورىندا بولعان. قازىققا بايلانعان ات ىسپەتتەس, بالاعا ارناعان ەسىمگە ونىڭ تاعدىرىن, كەلەشەگىن, بولاشاعىن بولجاممەن بايلاعان. البەتتە, ەرتەدە اتا-اجەلەردىڭ قويعان اق باتالى يماني ەسىمدەرى ەش قارسىلىقسىز قۇپتالعان. قازىر ول زاڭدىلىق ارتتا قالىپ, ات قويۋ ءراسىمى زاماناۋي اكە مەن اناعا وتكەن. بوگدەگە ەلىكتەۋدەن بولار, كەيدە قويعان ەسىمىنىڭ ماعىناسىن وزگە تۇگىل, وزدەرى دە تۇسىنبەي جاتادى.
بۇگىندە ازان شاقىرىلىپ قويىلعان ەسىمدى اۋىستىرۋ سانگە اينالدى. الايدا ەسىم وزگەرتۋدى ادام ومىرىندەگى قۇبىلىستى بۇرىلىس دەپ ساناۋعا بولادى, ياعني بۇل –تاعدىردى باسقا ارناعا بۇرۋ ارەكەتى ىسپەتتى. ارينە, بالاعا كەزىندە دۇرىس ەسىم بەرىلمەسە نەمەسە ودان ۇيالۋ ىڭعايسىزدىعى تۋىنداسا, ات وزگەرتۋ دۇرىس. ماسەلەن, مۇسىلمان بالاعا ءوز داۋىرىندە قانداي دا ءبىر حالىققا ز ۇلىمدىعى وتكەن ءدىنسىزدىڭ ەسىمى بىلمەستىكپەن بەرىلگەن بولسا, وندا ەسىمدى وزگەرتۋ مىندەت بولىپ تابىلادى. ال قازىرگى قازاقي ەسىمدەردى وزگەرتۋ نەمەسە شەتەل تىلىنە ىڭعايلاۋ – قۇر اۋرەشىلىك.
عاسىرلار بۇرىن اتا-بابالارىمىز بالاعا ەسىم بەرۋدە ەكى نارسەگە ءمان بەرگەن. ماسەلەن, قاي رۋعا تيەسىلى ەكەندىگىن بىلدىرەتىن, ياعني جالايىر بولسا, جالايىري نەمەسە نايماني, قىپشاقي دەگەن جالعاۋلاردى قوسقان. ەكىنشىدەن, تۋعان جەرىنە قاراي, مىسالى تۇركىستاندى مەكەندەسە – تۇركىستاني دەگەن. بۇگىندە ءدال وسى «ي» دەگەندى تىركەۋ ءجونسىز. سەبەبى, بۇل – ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەن, تاريحقا ەسىمدەرى ويىلىپ جازىلعان, وزدەرى باتىل, سۇيەكتەرى اسىل, سوزدەرى اقىل, ەسىمىنە لايىقتى عۇمىر كەشكەن, اتىنا زاتى ساي, حات قالدىرعان اتالارىمىزدىڭ ءۇردىسى. ال بۇگىنگى قازاقي ءاپ-ادەمى ەسىمىن قاناعات تۇتپاعان ەلىكتەۋشىلەر وسى ءۇردىستى جالعاستىرۋعا ەڭ بولماسا رۋحاني دايىن با؟ ەلىكتەمەسىن دەمەيمىن, ەلىكتەسىن. الايدا ءدىني تۇرعىدا مۇحاممەد (س.ع.س) پايعامباردىڭ كوزىن كورگەن, ياعني جانىندا ءبىر كۇنىن وتكەرگەن رۋحى مىقتى ساحابالارعا, ءتىپتى پايعامبارعا, ودان بەرگى قازاقتىڭ نەبىر عۇلامالارىنا ەلىكتەگىسى كەلسە, الدىمەن ولاردىڭ ومىرىمەن تانىسسىن, سوسىن يمانعا كەلسىن, ودان كەيىن بىلىمگە ۇمتىلسىن, قالا بەردى مىنەزىن تۇزەسىن, اراسىندا اعايىنمەن تاتۋ بولسىن, بارىنشا قوعامعا سىيلى بولسىن. مىنە, سوندا عانا بۇگىنگىنىڭ ءمۇمىنى, ءدىندارى, عالىمى, اقىنى, گۋمانيسى بولا الادى. ال ء«وزىم بىلەمىن» مەن ء«وز ەركىمگە» سالىنىپ, ۇلىلاردىڭ ەسىمىن جامىلىپ, ىستەيتىنى – كۇنا, ايتاتىنى – جامان ءسوز, باراتىنى – تۇنگى كلۋب بولسا, وندا ەسىمىن وزگەرتكەنىنەن نە قايىر؟!
ەسىمنىڭ تاعدىرعا تيگىزەر وزىندىك ىقپالى بار. سوندىقتان بابالارىمىز ۇرپاعىن ۇلىلاردىڭ جولىنا سالۋ ءۇشىن, ولارعا كيەلى كىتاپقا قاراپ, پايعامبارلار ەسىمىن, تاريحقا قاراپ, باتىرلار, جىراۋلار, اقىندار ەسىمدەرىن بەرگەن. مۇحاممەد (س.ع.س) پايعامباردىڭ ءوزى «بالاعا ات قويۋدا مۇقيات بولىڭدار, كوركەم ەسىم بەرىڭدەر» دەمەدى مە؟ بۇل بەكەردەن-بەكەر ەمەس. كەرەك دەسەڭىز, ەسىم زەرتتەيتىن انتروپونيميكا عىلىمى دا وسى ۇلى سوزگە سۇيەنەدى. ادام ەسىمى نەعۇرلىم كوركەم بولعان سايىن, ادامنىڭ ءوزى دە كورىكتى, ءومىرى دە ماعىنالى بولادى دەلىنەدى.
ەل ىشىندە پايعامبارلار ەسىمى بالاعا اۋىر بولادى دەگەن ءسال قاتە ۇعىم دا بار. نەگىزىندە, پايعامبارلار ەسىمىمەن اتالعان بالاعا ۇرسىپ, جەكۋدە اتا-اناعا اۋىر تيمەس ءۇشىن, شاريعات تىركەمە ءسوزدى قاراستىرادى. ماسەلەن, يبراھيم ەسىمىن اباي دەپ العان. دانىشپان اتامىز وسى ەسىممەن تاريحقا ەندى. بۇدان باسقا, ون ساحابانىڭ ءبىرى – ساعد يبن ءابي ۋاققاستىڭ ەسىمىن اتالارىمىز سادۋاقاس دەپ انا تىلىمىزگە ىڭعايلاعان. مۇحاممەدتى ماحامبەت, ءيبراھيمدى ىبىراحىم, حاسان مەن حۋسەيندى اسان مەن ۇسەن, ايشانى قايشا, فاتيمانى ءباتيما دەپ اتاعان. نەگىزىندە, ات قويۋدا مەن وسى ەكى نۇسقانى ۇسىنار ەدىم. ال ەندى وسىنداي تىركەمەسىز بالاعا مۇحاممەد ەسىمى بەرىلسە, مۋحا دەپ, ءيبراھيمدى يبو دەپ ويناپ تا, قالجىڭسىز دا قىسقارتۋعا بولمايدى.
جالپى, قازاق بولىپ تۋىپ, مۇسىلمان بولىپ قايتامىن دەگەن نيەتتەگىلەرگە ايتارىم, جاقسىلاپ ۇعىنىڭىزدار: قازاقى ەسىمدەرىڭىز وزدەرىڭىزگە قۇداي بەرگەن قۇت. مۇسىلماندىق – ەسىمدە ەمەس, جۇرەكتە, يماندا, مىنەزدە. قازاقتىڭ كوزدەن, سوزدەن, تىلدەن قورعانىش ەسەبىندە قويعان قيقىم, يتاياق, جامانبالا, ساسىقباي سياقتى, ءتىپتى ولاردان دا گورى قۇلاققا تۇرپىدەي تيەتىن ەسىمدەردى ەنشىلەگەن ازاماتتار دا بۇل دۇنيەدەن ءوز اتىنان جيرەنبەي, ابىرويمەن, يمانمەن وتكەن. وسىنى ەستەن شىعارمايىق.
نۇرلان قاجى بايجىگىت ۇلى
ءدىنتانۋشى, يمام