قىتاي اقش ەكونوميكاسىن باسىپ وزا ما؟

قىتاي وزىندە پايدا بولعان كوروناۆيرۋس ىندەتىمەن لايىقتى دەڭگەيدە كۇرەسىپ, ۆيرۋستىڭ ءورشۋىن جىلدام باقىلاۋعا الىپ, قاتاڭ لوكداۋن مەن تەمىردەي ءتار­تىپ­تىڭ ناتيجەسىندە جاع­دايدى تەز ارادا رەتتەي الدى. ءسوي­تىپ, ەل ەكونوميكاسى اسا اۋىر سوق­قىدان امان قالعانداي. ال جىل قورى­تىندىسى بويىنشا قىتاي ەكو­نومي­كا­لىق قۇلدىراۋعا ۇشىراماي, كە­رى­سىنشە 2 پايىزدىق ءوسىم كورسەتكەن. بۇل رەتتە اقش ەكونوميكاسى اۋىر وزگە­رىس­تەردىڭ قىسپاعىندا قالدى. قۇراما شتات­تار­داعى ەپيدەميالىق احۋال دا كوڭىل قۋانتارلىق دەڭگەيدە ەمەس.

CEBR بولجامىنشا, امەريكا ەكونو­ميكاسى 2022-2024 جىلدارى 1,9 پايىزعا دەيىن ءوسىم كورسەتىپ, سوسىن قايتادان 1,6 پايىزعا دەيىن قۇل­دى­­راپ كەتەدى. ال قىتاي ەكونوميكا­سى 2025 جىلعا دەيىن جىل سا­يىن 5,7 پايىزدىق ءوسىم مەجەسىن ۇستاپ تۇرۋعا قاۋقارلى. سودان كەيىن بارىپ 2026-2030 جىلدار ارالىعىندا 4,5 پايىزعا قايتا تومەندەۋى مۇمكىن. باياندامادا كەلتىرىلگەن دەرەك بويىن­شا 2000 جىلى قىتايدىڭ الەمدىك ەكونو­مي­كا­داعى ۇلەسى 3,6 پايىز بولسا, اتالعان كورسەتكىش 2020 جىلى 17,8 پايىزعا دەيىن جەت­كەن. ەندى ولار بۇل كورسەتكىشتى ۇدايى وسىرە تۇسۋگە جانە الەمدىك كوشباسشىلىق تىز­گىندى ۇستاۋعا ءۇمىتتى بولىپ وتىر.

«2020 جىلى الەمدىك ءىجو-دەگى اقش-تىڭ ۇلەسى 24,6-دان 25,0 پا­يىزعا دەيىن ءوستى. اقشا-نەسيە سايا­ساتى ەسەبىنەن جانە ءىرى سالىقتىق جەڭىل­­­دىكتەر ارقىلى ەكو­نو­ميكالىق شى­عىن­دار وتەلىپ وتىردى. الايدا سايا­سي كوزقاراستاردىڭ ۇيلەسپەۋى سال­دا­رىنان جاڭا جىل قارساڭىندا 14 ملن امەريكالىق جۇمىسسىز جانە جار­دە­ما­قى­سىز قالدى. اقش پەن قىتاي ارا­­سىن­داعى ەكونوميكالىق باسەكەلەستىك جانە جۇمساق كۇشتەردىڭ كۇرەسى ەرتەدەن الەم­دىك ەكونوميكانىڭ باستى ەرەكشەلىگى بولىپ كەلەدى. دەگەنمەن Covid-19 جانە ونىڭ ەكونوميكالىق سالدارى تەپە-تەڭدىكتى قىتايدىڭ پايداسىنا قاراي وزگەرت­كەنى راس» دەلىنگەن CEBR بايان­دا­ما­­سىندا.

ورتالىقتىڭ بولجاۋىنشا, 2021 جىلى اقش-تاعى ءىجو كورسەتكىشى جان باسى­نا شاققاندا (قازىرگى باعا بويىنشا) 22,118 ملرد دوللاردان كەلەدى. 2025 جىلى – 25,621, 2030 جىلى – 30,466, 2035 جىلى – 36,233 ملرد دوللار بولماق.

قىتاي بولسا, الپاۋىت ەلدەر اراسىندا جاپونيا, گەرمانيا, ۇلى­بري­تا­­نيا, ءۇندىستان, فرانتسيا سەكىلدى دەر­جا­­ۆا­­لاردىڭ ءوزىن ارتقا تاستاپ تۇر. قحر توراعاسى سي تسزينپين بىل­تىر قاراشا ايىندا «2035 جىلعا تامان ەل ەكونوميكاسى ەكى ەسە تا­بىس­قا كەنەلەدى» دەپ مالىمدەگەن بو­لا­تىن. 2020 جىلى حالىق سانى 1 439,3 ملن ادامعا جەتكەن الپاۋىت ەل­دىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدا مىقتى بول­ماس­­قا شاراسى دا جوق سەكىلدى. بۇل دەگەنىڭىز الەم حالقىنىڭ 18,5 پايىزى.

«قىتاي ءوزىنىڭ 14-ءشى بەسجىلدىق جوسپارىن باستايدى (2021 – 2025). سي مىرزا سىرتقى جانە ىشكى سۇرانىس­تار­مەن قا­ت­ار جۇمىس ىستە­گىسى كەلەدى. بۇل اقش-پەن جانە قىتايدىڭ ساۋ­دا پوزيتسياسىنا اسەر ەتە الاتىن وزگە ەلدەرمەن ساۋدا داۋ-دامايىنا اسەرىن تيگىزەدى. ولار قىتايعا سىرتقى سۇرانىستى ازايتىپ تاس­تاساق, ولار (قىتاي – رەد.) ىشكى سۇرا­نىس­­تىڭ وسۋىنە تاۋەلدى بولىپ قالادى دەپ ەسەپتەيدى. قىتاي 2025 جىلى 14-ءشى بەس­جىلدىقتىڭ اياقتالار ساتىندە جوعارى دەڭ­گەيلى تابىستى ەل اتانعىسى كەلەدى» دە­لىنگەن ساراپتامادا.

CEBR قىتايدى 2030­ جىل­دان باس­تاپ الەمدىك ەكونوميكالىق رەيتينگتەگى 1-ورىنعا تولىعىمەن شىعادى دەپ بولجايدى. بۇل رەتتە 2030 جىلى قى­تاي­دىڭ جان باسىنا شاققانداعى ءىجو كورسەتكىشى 33,718 ملرد دوللاردى قۇراسا, كورسەتكىش 2035 جىلى 49,108 ملرد دوللارعا ءبىر-اق كو­تەرىلمەك.

The Wall Street Journal جازۋىنشا, 2020 جىلى قىتايدىڭ قور نارىعى 27 پايىزعا ءوسىپ, پاندەمياعا قاراماستان كوپجىلدىق ماكسيمۋمعا قول جەتكىزگەن. قازىردىڭ وزىندە شەتەلدىك ينۆەستورلار قىتايلىق كومپانيا اكتسيالارىن ساتىپ الۋعا دامەلەنىپ وتىرعان كورىنەدى. ەلدىڭ ىندەتتەن كەيىن جىلدام ەڭسە تىكتەۋى, IPO سەريالارى جانە قىتايلىق كومپانيا اكتسيالارى باعاسىنىڭ ءوسۋى جيىنتىق كاپيتالدىڭ 16,7 ترلن دول­لارعا (4,9 ترلن دوللارعا ءوسىپ) جەتۋىنە اسەر ەتكەن. ءوسىم ديناميكاسى بويىنشا قىتايلىق كومپانيالار امەريكالىق باسەكەلەستەرىنەن 21 پايىز العا كەتكەن.

ەكونوميكالىق جانە ىسكەرلىك زەرت­­تەۋ ورتالىعىنىڭ بولجامىنان, ارينە, قا­­­زاق­ستان دا تىس قال­ما­عان. باياندامادا سوڭ­­عى ءتورت جىلدا قازاقستاننىڭ قور­شا­­عان ورتا ماسە­لە­لەرىن رەتتەۋ تۇرعى­سى­نان با­­سە­كەگە قابىلەتتى بولا تۇسكەنىن جا­نە 2020 جىلى بيزنەستى جۇرگىزۋ بو­­يىنشا دۇنيەجۇزىلىك بانك رەيتينگىندە 25-ورىنعا يە بولعانى ايتىلادى.

«قازاقستان وزگە ەلدەر سەكىلدى Covid-19 اسەرىنەن تۋىنداعان ەكو­نو­­­مي­­كالىق جانە الەۋ­مەت­تىك اۋىر قيىن­دىقتارعا تاپ بول­دى. 2020 جىلى قازاق­ستان ەكونومي­كا­سى 2,7 پايىزعا قىس­­قاردى. ءىجو-دەگى مەملەكەتتىك قا­رىز­دىڭ ۇلەسى 2020 جىلى 23,4 پا­يىز­عا دەيىن وسكەنىنە قارا­ماس­تان, مەم­لە­كەت­تىك قارجىلىق جاعدايى قا­لىپ­تى» دە­لى­نەدى زەرتتەۋدە.

CEBR بولجاۋىنشا, 2021-2025 جىلدار ارا­لى­عىندا ءىجو-ءنىڭ جىل­دىق ءوسىمى ورتا­شا 3,9 پايىزدى قۇ­رايدى. ەكونو­مي­كالىق ءوسىم دە جوعا­رىلايدى. سونىڭ ناتي­جە­سىن­دە قا­زاق­ستان قازىرگى 54-ورىننان 2035 جىلى 48-ورىنعا كوتەرىلمەك.