كۋرسانت ولىمىنە كىم كىنالى؟

اي مەن كۇننىڭ امانىندا بوتاسىنان ايىرىلىپ بوزداپ قالعان  انا كوڭىلىندەگى الاي-دۇلەي سەزىمدى ايتۋدىڭ ءوزى قيىن. الماتىعا ءبىلىم قۋىپ, ارمان ارقالاپ اتتانعان  ۇلىمىزدى ورالعا تابىتپەن ورالسىن دەپ جىبەرگەن جوق ەدىك دەپ دال.  قايعىلى وقيعا ورىن العانعا دەيىن ۇلىنىڭ اقشا سۇراۋى جيىلەپ كەتكەنىن ايتقان ول, وقۋعا كەرەك بولدى دەگەن جەلەۋمەن جىلدام قارىز جۇيەسى بو­يىنشا نەسيە العانىن دا العا تارتتى.  ءتىپتى جانتۇرشىكتىرەر سۋىق حابار كەلەردەن  ءبىر كۇن بۇرىن سالامات  اعاسىنا WhatsApp جەلىسى ارقىلى حات جازىپ: «ساعات 17:00-گە دەيىن ءۇش ءجۇز مىڭ تەڭگە تاۋىپ بەرمەسەڭدەر مەنى كورمەيسىڭدەر» دەگەن سارىندا  حابارلاما جولداعان.  اۋىلدىق جەردە ينتەرنەت بايلانىسى ناشار بولعاندىقتان, باۋىرى بۇل حابارلامانى كەشكە جاقىن ءبىر-اق وقىپتى.  ول 16:31-دە «مەن كەتتىم» دەپ سوڭعى رەت حات جازعان. كۋرسانتتىڭ دەنەسى 13 جەلتوقسان كۇنى اكادەميا اسحاناسىنىڭ قوسالقى بولمەسىنەن تابىلعان. وقيعا ورنىنا جەتكەن جەدەل-جاردەم قىزمەتى ونى قۇتقارا العان جوق.

16 جەلتوقساندا باتىس قازاقستان وبلىسى, اقجايىق اۋدانىنداعى شاب­دار­جاپ اۋىلىنا جەرلەنگەن سالامات وتەگە­نوۆتىڭ جۇمباق ءولىمى «جابۋلى قازان جابۋلى كۇيىندە قالار» ما ەدى؟.. بەكزات يمانعاليەۆانىڭ جەرگىلىكتى باسىلىم ارقىلى جاساعان مالىمدەمەسىنەن كەيىن  وقۋ وشاعىنىڭ شەڭبەرىندە قالعان توسىن وقيعا  اقپارات كەڭىستىگىنە تاراپ, قۇزىرلى ورىندار قايعىلى جاعدايدىڭ اق-قاراسىن انىقتاۋعا  كىرىسىپ كەتتى.

اكادەمياداعىلار بەرگەن اقپاراتقا سايكەس وقيعاعا قاتىستى الماتى قالا­سىنىڭ پوليتسيا دەپارتامەنتى سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ باستاعانىن, ءىس قىلمىستىق كودەكستىڭ 105-بابىنىڭ  1-بولىگى بويىنشا ء(وز وزىنە قول جۇمساۋعا يتەرمەلەۋ) تەرگەلىپ جاتقانى ايتىلعان. دەگەنمەن مەكەمەدەگىلەر «تەكسەرىس بارىسىندا اكادەميا قىزمەتكەرلەرى مەن كۋرسانتتارى تاراپىنان زاڭسىز ارەكەت انىقتالعان جوق» دەپ اكادەمياعا شاڭ جۋىتپاعان بولاتىن.

الەۋمەتتىك جەلىلەردە اتال­عان جاعدايعا بايلانىستى قىزۋ پىكىرتالاس تۋىنداپ, ماسەلە ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ نازارىنا ىلىككەننەن كەيىن وقۋ ورنىنا ۆەدومستۆونىڭ كادر ساياسا­تى جانە وزىندىك قاۋىپسىزدىك دەپار­تا­مەنتتەرىنىڭ باسشىلىعى مەن جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرىنەن قۇ­رىل­عان ارنايى توپ جىبەرىلىپ, بىرقاتار لاۋازىمدى تۇلعا قىز­مە­تىنەن شەتتەتىلدى.

ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى تاراتقان مالىمەتكە سايكەس, وزىنە سەنىپ تاپ­سىرىلعان بولىمشەدە جۇ­مىس­تى ۇيىمداستىرۋعا ءتيىستى باقىلاۋ جۇرگىزبەگەندىكتەن ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ بۇيرى­عى­مەن اكادەميا باستىعى و.ح.سمايىلوۆ اتقارىپ وتىر­عان لاۋازىمىنان بوساتىلدى. سونداي-اق ونىڭ يدەولوگيالىق تاربيە جانە كادر جۇمىسىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن ورىنباسا­رىن دا قىزمەتىنەن بوساتۋ ۇسى­نىلدى. سونىمەن قاتار اكا­دەميا­نىڭ تاعى 16 جاۋاپتى قىزمەتكەرى قاتاڭ تارتىپتىك جا­ۋاپ­كەرشىلىككە تارتىلدى, ولار­دىڭ بەسەۋى اتقارىپ وتىر­عان لاۋازىمدارىنان بوساتىلدى.

ء بىردى-ەكىلى باسشىلاردى جىلى ورنىنان جىلىستاتۋمەن ما­سەلە شەشىلە مە؟ قوعامدا رەزونانس تۋدىرىپ, ءبىر وتباسىن قان قاقساتقان قايعىلى جاعدايدىڭ كۇنى ەرتەڭ قاي­تالانباسىنا كىم كەپىل؟! جال­پى, بولاشاق وفيتسەرلەردى اسكەري ومىرگە باۋليتىن مەكە­مەلەردەگى الىمجەتتىك, زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەر بۇگىن عانا ايتىلىپ جۇرگەن ماسەلە ەمەس. كۋرسانتتارعا تاعىلىمدى تاربيە بەرىپ, تەگەۋرىندى ءتوزىم مەن تەمىردەي ءتارتىپتى تالاپ ەتەتىن وقۋ وردالارىندا تالىم­گەرلەردىڭ تاتۋلىعى تۋ بيىك­تە تۇرۋعا ءتيىس ەمەس پە؟ بۇل كەلەڭ­سىز جاعداي ورىن العاندا عانا ەمەس, ۇنەمى ۇزدىكسىز باقى­لاۋ­دى قاجەت ەتەتىن شارۋا.

اتالعان جاعدايدان كەيىن اكادەميانىڭ وقۋ پروتسەسىنە, تۇر­مىستىق جاعدايلارىنا, مورال­دىق-پسيحولوگيالىق اح­ۋا­­لىنا, قارجى-شارۋاشىلىق قىزمەتىنە كەشەندى تەكسەرۋ تاعايىندالدى. مينيستر ەرلان تۇرعىمباەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا وسىنداي تەكسەرۋلەر 2021 جىلدىڭ 1 توقسانىندا ءىىم-ءنىڭ بارلىق وقۋ ورىندارىندا جۇرگىزىلمەك.

«سوڭعى ۋاقىتتارى تىم كوپ اقشا سۇرايتىن بولدى. ءبىر جولى شاعىن قارجىلىق ۇيىمنان نەسيە دە الىپتى. بىل­گەننەن كەيىن ءبىز ول نەسيەنى جاۋىپ, ودان نە ءۇشىن اقشا الاتىنىن سۇرادىق. ول بىزگە: «ماما, مەن عانا ەمەس – بۇل «جىلدام نەسيەدەن» بارلىق بالالار اقشا الدى», دەپ جاۋاپ بەردى. ول اقىرى اقشانى نە ءۇشىن العانىن تۇسىندىرگەن جوق. «اپا, ءسىز تۇسىنبەيسىز. بۇل كازارمالىق جۇيەدە ءبىز ۇنەمى ءبىر نارسە ءۇشىن تولەۋگە ءماجبۇر بولامىز» دەدى. دوستارىنا اكادەميادا وقىعىسى كەلمەيتىنىن, باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ فيزيكا-ماتە­ما­­تيكا فاكۋلتەتىنە اۋى­سۋ­عا تىرىسقانىن ­ايتىپتى. ء«وزى­نىڭ دە اكادەميادا وقۋعا قۇلشىنىسى جوق ەكەنىن بايقاعانىممەن, جاي عانا بىزگە دەگەن قيماستىق سە­زىمى بولار دەپ ويلادىم», دەي­دى مارقۇمنىڭ اناسى بەكزات يمانعاليەۆا.

اقشا سۇراۋ فاكتىلەرى جيى­لەپ كەتكەن سوڭ ءبىر جولى ول ۇلىنان «ەگەر مۇنشالىقتى اقشا نە ءۇشىن قاجەت ەكەنىن ايت­پا­ساڭ, كۋرس باستىعىنا تەلەفون شالىپ سۇرايمىن» دەپتى. سالامات بولسا اناسىنا: «ەگەر سەن بۇل تاقىرىپتى كوتەرسەڭ, مەنى جوق دەپ ەسەپتە» دەگەن كورىنەدى. بەكزات يمانعاليەۆا تىلگە تيەك ەتكەندەي, ۇلى وقۋعا تۇس­كەلى مۇن­داي وقيعانىڭ نەشە اتاسى ورىن العان. بىراق سالا­مات, ءۇي-ىشىنە كوڭىلىندەگى الاڭىن اقتارىپ ايتا الماعان...

پسيحولوگ دينا حاسەنوۆا, وكىنىشتىسى جاسوسپىرىمدەر اراسىندا مۇنداي جاعدايلاردىڭ جيىلەپ كەتكەنىن, بۇعان بىردەن-ءبىر سەبەپ اتا-انا با­لا­نىڭ تالاپ-تىلەگىنە قۇلاق اسىپ سىرلاسپاعانى مەن وقۋ ورىن­دا­رىنداعى پسيحولوگ مامان­داردىڭ تاربيە­لەنۋ­­­شىلەرمەن جەكەلەي جۇ­مىس ىستەمەۋىندە دەپ سانايدى. «وڭ-سولىن تانىماعان بالا تۇ­يىقتالىپ قالادى. بۇل قا­بىر­­عانىڭ ار جاعىندا ءومىر جوقتاي سەزىنەدى. ەگەر, جاقىن­دا­رىنىڭ بىرىنە ويىنداعىسىن اشىق ايتسا, سىرلاسسا مۇنداي جاعدايدىڭ الدىن الۋعا بولار ەدى. سوندىقتان ءاربىر اتا-انا بالاسىمەن دوسىنداي سىر­لاس­قا­نى ءجون» دەيدى ول.

ادىلەت ورىندارى ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن انىقتاي جاتار. بىراق قازىردىڭ وزىندە بۇل وقيعا وقۋ ورنىن سىبايلاس جەمقورلىق جايلاعان با دەگەن كۇدىك تۋدىرادى. ال جەمقورلىق جايلاعان جەردە ادىلدىك تە, ءتارتىپ تە بولمايتىنى بەلگىلى. قا­لاي بولعاندا دا ورتا جولدا ءومىرى ۇزىلگەن كۋرسانتتىڭ اعا­سىنا تەلەفون ارقىلى: «اقشا جىبەرمەسەڭ اياعىمنان نە قو­لىمنان ايى­­­­رى­لامىن» دەپ جازۋى تەگىن ەمەس. اتا زاڭى­مىزدا ايشىقتاپ كورسە­تىل­گەندەي, مەملەكەت ءۇشىن ازا­مات­تاردىڭ اماندىعىنان اسقان بايلىق جوق. اسىرەسە اس­كەري وقۋ ورىندارىنداعى ۇلكەن كۋرستاردىڭ وزىنەن تو­مەن­­گى كۋرستاعىلارعا قوقان-لوقى كورسەتۋ جاعدايلارىن اش­­كە­رەلەپ, مۇنداي نەگىزسىز جۇيە­نى ءتۇپ-تامىرىمەن جويۋ جايى قولعا الىنىپ, تاربيە جۇمىستارى قاتاڭ قاداعا­لان­سا يگى. ءسوز باسىندا ايتقا­نى­مىز­داي, مۇنداي وقيعا ورىن الا قال­عان جاعدايدا ءبىردى-ەكىلى باسشى­لار­دى جۇمساق ورنىنان جىلىستاتۋمەن ماسەلە شەشىلمەسى انىق.