باعا ماسەلەسى باقىلاۋدا بولادى

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ قاراستىرىلىپ وتىرعان كەزەڭ­دەگى ەكونوميكا دامۋىنىڭ وڭ قار­قىنىن اتاپ ءوتتى. قۇرىلىس يندۋس­تريا­سى مەن وڭدەۋ ونەركاسىبى جاقسى دامىپ كەلەدى. سونداي-اق قىزمەت كور­سەتۋ سەكتورىنداعى ىسكەرلىك بەل­سەندىلىك جاق­سارۋدا, ۇزاق مەرزىمدى تاۋارلارعا سۇرانىس قالپىنا كەلتىرىلۋدە. «ناقتى سەكتوردىڭ ءوسۋى 2%-عا دەيىن جەدەلدەدى. قىز­مەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ ءوسۋ قار­قىنى مينۋس 5,9%-عا دەيىن جاقساردى. وسى جاعداي ىقپا­لىمەن ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋى مينۋس 2,8% دەڭگەيىندە قالىپ­تاستى», دەدى ر.دالەنوۆ.

جاعدايدىڭ جاقسارۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى – ءوندىرۋشى ەمەس سەكتورلارعا تارتىلعان ينۆەستيتسيالار, ەكونوميكانى كرەديتتەۋ, ناقتى سەكتوردىڭ ءوسۋى جانە قىزمەتتەر سالاسىنىڭ جاندانۋى, سونداي-اق ەكونوميكانى قولداۋ بو­يىنشا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان شارالار. تاۋ-كەن ءوندىرىسى ونەركاسىبىن ەسەپكە الماعاندا, ينۆەستيتسيالار 17,3%-عا ءوستى.

قاراشانىڭ كورسەتكىشتەرى قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىنىڭ جاندان­عانىن كورسەتتى. ءمينيستر­دىڭ ايتۋىنشا, ساۋ­دا 17,1%-عا, ونەر, ويىن-ساۋىق جانە دەما­لىس 17%-عا, تەحنيكالىق قىز­­مەت 15,9%-عا, تۇرۋ جانە تاماق­تانۋ بو­يىنشا قىزمەتتەر 10,5%-عا, ءبىلىم بەرۋ 7,6%-عا, باي­لانىس 4,5%-عا, تەحنيكا مەن بۇ­يىم­داردى جوندەۋ 3,5%-عا ۇل­عايدى. وسىلايشا, قىزمەت كور­سەتۋ سالا­سى­نىڭ قالپىنا كەلۋى جالعاسۋدا. 10 ايدا سىرتقى ساۋ­دا اينالىمى 70,5 ملرد دول­لار­دى قۇرادى. ەكسپورت 39,2 ملرد, يم­پورت 31,3 ملرد بولدى. وسىلايشا, 7,9 ملرد دوللار دەڭ­­گ­ەيىندە ساۋدا تەڭگەرىمىنىڭ وڭ سال­دوسى ساقتالدى. «وڭدەۋ ونەر­كاسىبىندە 3,3% دەڭگەيىندە ءوسىم ساق­تالۋدا. بۇل رەتتە تاۋ-كەن ءون­دىرىسى ونەركاسىبى 3,4%-عا تومەن­دەدى. سونىڭ سالدارىنان ونەر­كاسىپتىڭ ناقتى كولەم يندەكسى 99,2%-دى قۇرادى», دەدى ر.دالەنوۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قۇ­رىلىس سەكتورى وتە جوعا­رى ءوسىمدى كورسەتىپ وتىر. ورىن­دال­عان جۇمىستاردىڭ كو­لەمى 12,1%-عا ءوستى. بەلسەندى قۇرى­لىس جۇ­­مىستارى تۇركىستان جانە جامبىل وب­لىس­­­تارىندا, سونداي-اق شىمكەنت قالا­­سىن­دا بايقالادى. «12,1 ملن شار­شى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋ­عا بەرىلدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىس­تىرعاندا 9,3%-عا جوعارى», دەدى ر.دالەنوۆ.

ۆەدومستۆو باسشىسى ىسكەرلىك بەلسەن­دىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا قا­بىلدانىپ جاتقان شارالاردى ەسكەرە وتىرىپ, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى ات­قارۋشى ورگاندار كەلەسى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى: وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىن پايدالانۋ ارقىلى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ ماۋ­سىمدىق وسۋىنە جول بەرمەۋ. وڭ­دەۋ ونەركاسىبى مەن قۇرىلىستا قول جەت­كىزىلگەن ءوسۋ قارقىنىن تومەندەتپەۋ. جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار­دىڭ ينۆەس­تيتسيالىق جوبالار پۋلىن ساپالى ىسكە اسىرۋ. داعدارىسقا قارسى شارا­لار بو­يىنشا قاراجاتتىڭ ءتيىم­دى يگەرىلۋىن جانە جىل قورى­تىن­دىسى بويىنشا ءوسۋدىڭ نىسا­نالى ينديكاتورلارىنا قول جەت­­كىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ. جۇ­مىس­­پەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى شەڭ­بەرىندە تۇراقتى جۇمىس ورىن­دارى­نىڭ ۇلەسىن ۇلعايتۋ. قارجى جىلىن تولىققاندى اياقتاۋ جانە ەكونوميكاعا قاراجاتتى جىلدام ەنگىزۋ ءۇشىن كەلەسى جىلعا ارنالعان راسىمدەردى دايىنداۋ.

ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسى ءوستى

ۇلتتىق بانك توراعاسى ەر­بولات دوساەۆ قازاقستاندا بيىل قاراشادا ىسكەرلىك بەلسەن­دى­لىك يندەكسى 48,8-دەن 49,4-كە دەيىن وسكەنىن, بۇل قۇرىلىستىڭ وڭ كورسەتكىشكە جەتۋىمەن تۇسىن­دى­رى­لەتىنىن, كورسەتكىش 52,5 تار­ماققا دەيىن, ياعني 4,9 تارماققا وس­كەنىن ايتتى. ونەركاسىپتە جانە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا جاع­داي وزگەرگەن جوق, يندەكستەر تيىسىنشە 49,6 جانە 48,7 بولدى. قاراشادا جىلدىق ينفلياتسيا ءبىر اي بۇرىنعى 7,1%-بەن سا­لىستىرعاندا 7,3%-عا دەيىن جىل­دامدادى. ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسيا­سى باعانىڭ جالپى وسۋىنە ەڭ كوپ ۇلەس قوسىپ, 10,8%-عا دەيىن ۇل­ع­ايدى. ازىق-ت ۇلىككە جاتپاي­تىن ينفلياتسيا كيىم باعاسى ءوسۋى­نىڭ 5,6%-دان 5,7%-عا دەيىن ۇدە­دى. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­رۋا­­شىلىق رەتتەلەتىن قىزمەت جانە مادە­نيەت پەن دەمالىس سا­لاسىنداعى قىزمەت باعاسىنىڭ وسۋىنەن اقىلى قىز­مەت ينفلياتسياسى 3,7%-دان 4,1%-عا دەيىن ءوستى.

بيزنەستىڭ كرەديتتىك پورت­فەلى جىل باسىنان بەرى 7,3 ترلن تەڭگەگە دەيىن 1,1%-عا ۇلعاي­دى. جىل باسىنان جەكە كاسىپ­كەر­لىك سۋبەك­تىلەرىن قوسا العاندا حا­لىق­تىڭ كرەديتى 7,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن 7,5%-عا ۇلعايدى. ونىڭ قۇرى­لىمىندا تۇتىنۋشىلىق قارىز­دار 4,3 ترلن تەڭگەگە دەيىن, 1,4%-عا, مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن يپوتەكالىق قارىزدار 2,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن, 22,6%-عا ءوستى.

بيىلعى 11 ايدىڭ قورى­تىندىسى بويىن­شا مەم­لەكەتتىك بيۋد­جەتتىڭ اتقا­رى­­لۋ كورسەتكىشتەرى تۋرالى بايان­­داعان قارجى ءمينيسترى ە.جا­ماۋباەۆ اتالعان كەزەڭدە مەم­­لە­­­كەت­تىك بيۋدجەتكە 8 ترلن تەڭگە كىرىس كىرىپ, جوسپار 104,7%-عا ات­قارىلعانىن ايت­تى. سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتكە 5 ترلن 224 ملرد تەڭگە كىرىس ءتۇستى, جوسپار 101,4%-عا ورىن­دالدى. مەملەكەتتىك بيۋد­جەت­تىڭ شىعىستارى 97,8%-عا, رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ شى­عىس­تارى 98,9%-عا, جەرگىلىكتى بيۋد­جەت­تەردىڭ شىعىستارى 97,2%-عا ات­­قارىلدى. رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىڭ شى­عىستارى 12 ترلن 503 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. 137 ملرد تەڭگە اتقارىلماعان. ونىڭ ىشىندە ۇنەمدەۋ – 15 ملرد تەڭگە, يگەرىلمەگەنى – 122 ملرد تەڭگە.

يندۋستريا جانە ينفراقۇ­رى­لىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ 2020 جىلدىڭ 11 ايى­نىڭ قورىتىندىسىندا وڭ­دەۋ ونەركاسىبىندە وڭ ءۇردىس ساق­تال­عانىن, سالانىڭ بارلىق سەكتورىندا ءوسىم بار ەكەنىن, سونىڭ ىشىندە جەڭىل ونەركاسىپ ءوندىرىسى 15,5% وسكەنىن ايتتى. بۇل توقىما بۇيىمدارى ءوندىرىسى, كيىم جانە بىلعارى ونىمدەردىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى بولدى. قاعاز جانە قاعاز ونىمدەرى ءوندىرىس كولەمىنىڭ ءوسىمى 14,6%-ىن قۇرادى. اعاش جانە تىعىن بۇيىم­دارى ءوندىرىسى كولە­مىنىڭ ءوسىمى 47,3%-دى قۇرادى.

ەنەرگەتيكا ءمينيسترى نۇرلان نو­عاەۆ­تىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى 11 ايدىڭ قورىتىندىسىندا مۇناي جانە كوندەنسات ءوندىرۋ كولەمى 78,5 ملن تونناعا جەتىپ (جوسپارعا 101%), 62,9 ملن توننا مۇناي ەكسپورتتالدى, جوسپار 100% ورىندالعان.

نەگىزگى سالالاردا ءوسىم بار

ماسەلەنى ۇكىمەت باسشىسى قورى­تىندىلادى. ونىڭ ايتۋىن­شا, بيىلعى 11 ايدىڭ قورىتىن­دىسى بويىنشا ەكونوميكانىڭ بازالىق سالالارىندا وڭ ءوسىم باي­قالادى. «ەلدەگى ەپيدەميالىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ, سونداي-اق ونى ودان ءارى ساقتاۋ ەكونوميكانىڭ ءوسۋىن جاقسارتۋعا ايتارلىقتاي ىقپال ەتەدى», دەدى ا.مامين.

ۇكىمەت باسشىسى پاۆلودار, تۇر­كىستان, اقتوبە وبلىس­تارىن­داعى الەۋ­مەت­تىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لارى باعاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ ارت­قانىنا نازار اۋداردى. باعانىڭ ەڭ تومەن ءوسىمى اقمولا, قىزىلوردا, سول­تۇس­تىك قازاقستان, شىعىس قازاق­ستان, ماڭعىستاۋ وبلىس­تارىندا جانە نۇر-سۇلتان قالاسىندا تىر­كەلگەن. ء«وڭىر اكىمدەرى الەۋ­مەت­تىك ماڭىزى بار تاۋارلار مەن تاريفتەردىڭ باعاسىن تۇراقت­ان­دىرۋ بويىنشا شارالار قابىلد­اۋى ءتيىس. بۇل جۇمىسقا قاجەتتى قۇ­رالدار بار. باعا ماسەلەسى تۇ­راقتى باقىلاۋدا بولعانى ءجون», دەدى ا.مامين.

ۇكىمەت باسشىسى بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن قامتاماسىز ەتۋ جو­نىندەگى جوس­پاردى 100% ورىنداۋ, سونداي-اق قار­جى جىلىنىڭ سوڭىنا دەيىن بيۋدجەت قاراجاتىن تولىق ءارى ءتيىمدى يگەرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

اعاشتاردى زاڭسىز كەسكەندەرگە جازا كۇشەيتىلەدى

سونداي-اق ۇكىمەت وتىرىسىندا ورمان رەسۋرستارىن قورعاۋ جانە قال­پى­نا كەلتىرۋ ماسەلەلەرى قارالدى. ەكو­لوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار ءمينيسترى م.مىرزاعاليەۆ, قىزىل­وردا وبلىسىنىڭ اكىمى گ.ابدى­قا­لىقوۆا, اقمولا وبلىسى­نىڭ اكىمى ە.مارجىقپاەۆ, اتىراۋ وب­لىسىنىڭ اكىمى م.دوسمۇ­حام­بەتوۆ بايان­داما جاسادى.

مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ جالپى اۋدانى ەل اۋماعىنىڭ 11%-ىن قۇرايدى (30 ملن گەكتاردان استام). رەسپۋب­ليكا­نىڭ ور­ماندىلىق كور­سەت­كىشى – 4,8%. مەملەكەت باسشىسى بەس جىل ىشىندە ورمان قورىندا 2 ملرد اعاش جانە ەلدى مەكەندەردە 15 ملن اعاش وتىرعىزۋ مىندەتىن قويدى. بۇل قازاق­ستان 2018 جىلى قو­سىلعان «بونن شاقىرۋى» جا­ھان­دىق باستاماسى اياسىندا ور­ماندىلىق دەڭگەيىن ارتتىرۋعا جانە ەلدەگى ەكولوگيالىق جاع­­داي­دى جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«جاسىل» قوردىڭ ايتارلىقتاي ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جەل­توقسان ايىندا ۇكىمەت وسىم­دىك الەمى وبەكتىلەرىن ساق­تاۋ جانە ۇتىمدى پايدالانۋ ماسە­لە­لەرى جونىندەگى زاڭ جوباسىن پارلامەنت­­كە ەنگىزەدى. بۇل جاسىل جەلەكتەردى پا­ي­دالا­نۋ كەزىندە زاڭدىلىق پەن قۇقىق­تىق ءتارتىپتى نىعايتۋعا, سون­داي-اق قاتىناستاردى رەتتەۋگە باعىتتالعان. اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق كودەكس­تەرگە اعاش­تاردى زاڭسىز كەسكەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتەتىن تۇزەتۋ­لەر ازىرلەندى. سونىمەن بىرگە كەسىل­گەن اعاشتاردىڭ ورنىنا وتەمدىك اعاش وتىرعىزۋ نورمالارىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن.

پرەمەر-مينيستر ەكولوگيا, اۋىل شارۋاشىلىعى, يندۋستريا, قارجى مينيسترلىكتەرىنە ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, ەكى اي مەرزىمدە ورمانداردى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ جانە اعاش ءوسىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. ءوڭىر اكىمدىكتەرىنە ەلدى مەكەندەر مەن مەملەكەتتىك ورمان قورىنداعى جاسىل جەلەكتەردى مونيتورينگىلەۋ, تۇگەندەۋ, جاي-كۇيى مەن پايدالانى­لۋىن باقىلاۋ, ورمان قورعاۋ قىزمەتتەرىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جانە كادرلىق جاراقتاندىرۋدى نىعايتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋ تاپسىرىلدى.