تەمىر اۋدانىنداعى تاسقوپا ەلدى مەكەنى ىرگەسىندەگى ەجەلگى قورعاننان تابىلعان سارمات كوسەمىنىڭ بۇيىمدارىن زەرتتەپ, قالپىنا كەلتىرۋدىڭ ء بىرىنشى كەزەڭى اياقتالدى. ءا.ح. مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى باۋىرجان بايتاناەۆ تاسقوپانىڭ «التىن ادامىن» زەرتتەۋ جۇمىستارى كەلەسى جىلدىڭ ورتاسىندا تولىق اياقتالاتىنىن مالىمدەدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
ءا.ح. مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى وتكەن جىلدىڭ تامىز ايىندا تاسقوپا ەلدىمەكەنىنەن ەكى شاقىرىم قاشىقتىقتاعى ۇلكەن قورعانعا قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى باستاپ, ەكى ايدان سوڭ 5 مەتر 70 سم تەرەڭدىكتەن ەجەلگى ءداۋىردىڭ تونالماعان قىمبات وباسىن تاپتى. ارحەولوگتار تايپا كوسەمى جەرلەنگەن ورىن بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ايتتى. ويتكەنى مۇردەدەن التىندالعان بەلدىك, دۋلىعانىڭ قالدىعى, ءتۇرلى جاپسىرمالار مەن اشەكەي بۇيىمدارىنىڭ سىنىقتارى تابىلدى. ماماندار ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى ءۇ عاسىردىڭ وباسى دەگەن جورامال جاسادى. قازبا جۇمىستارى كەزىندە وسى قورعاننىڭ بەتكى قاباتتارىنداعى وبانىڭ ەرتە زاماندا توناۋشىلىققا ۇشىراعانى انىقتالدى. ال, التىن ادام قورعاننىڭ تەرەڭ قاباتتارىندا كومىلگەندىكتەن عانا ەجەلگى زاماننىڭ توناۋشىلارىنىنڭ كوزىنە تۇسپەي, ب ۇلىنبەي ساقتالعان. وسىلايشا, بيىكتەتە ۇيىلگەن ءبىر قورعاندا بىرنەشە ءداۋىر ادامدارى جەرلەنگەن ەكەن. سوعان قاراعاندا قازىردە ەلسىز دالالىقتا ء جيى ۇشىراساتىن بيىك توبەشىكتەر تۇرىندە ساقتالعان قورعاندار ءوز زامانىندا عۇرىپ-جورالعىلار وتكىزەتىن قاسيەتتى ورىندار بولعان سياقتى.
باۋىرجان بايتاناەۆ تاسقوپاداعى قورعاننان تابىلعان قۇندى دۇنيەلەردى ۇعا ەكى اكادەميگى, 4 عىلىم دوكتورى مەن 7 عىلىم كانديداتى زەرتتەۋگە الىپ, وبادان تابىلعان جاۋىنگەر بۇيىمدارىن رەستاۆراتسيالاۋ الداعى جىلدىڭ كوكتەمىندە اياقتالاتىنىن ايتتى.
باتىرلار جىرىندا ايتىلاتىن «بەس قارۋى بەلىندە» دەگەن ءسوزدىڭ تۇپكى ءمانى تەرەڭدە, باستاۋىن ەجەلگى سارمات زامانىنان الادى. تاريحتا سارمات جاۋىنگەرىنىڭ بەس قارۋىن اسىنىپ جۇرەتىنى جازىلعان. ال, تاسقوپاداعى وبادان بەس قارۋدىڭ ءبىرى عانا تابىلدى. ول –ۇشى سىنعان, ءشىرىپ كەتكەن قىلىشتىڭ قالدىعى. ەكىنشى جاعىنان, التىن جاپسىرمالارىنىڭ كوپتەپ تابىلۋىنا قاراعاندا, ايەل جەرلەنۋى دە مۇمكىن دەگەن بولجام بار. ويتكەنى, ەجەلگى سارمات ايەلدەرى سوعىسۋ ونەرىن تاماشا مەڭگەرگەن, ءارى تايپانىڭ بيلىگىن قولىندا ۇستاپ, شارۋاشىلىقتى جاقسى جۇرگىزگەن. ويتكەنى, سول زاماننىڭ ەرلەرى كوبىنەسە جالدامالى اسكەر رەتىندە ريم مەن ۆيزانتياعا دەيىن ەكى دوڭعالاقتى ارباسىمەن جورىققا اتتانىپ كەتكەندە, ءۇي-جايدى باسقارۋ, مال شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋ, جايىلىمدار تابۋ, ساۋدا ىسىمەن ايەلدەر اينالىسقان. بۇل داۋىردە قۇل ساۋداسى دا قاتتى قىزعان ەكەن.
تاسقوپا جاۋىنگەر سارمات تايپالارىنىڭ جورىق جولى نە مەكەن ەتكەن تۇراعى بولۋى دا مۇمكىن. تاريحتان بەلگىلى, باي سارمات تايپالارى ب.ز.ب. II عاسىردان باستاپ ءىرى ساياسي وداققا بىرىگىپ, وڭتۇستىك ورال, ەدىل بويىنا, قازاقستاننىڭ باتىس اۋماعىنا, توبىل مەن دۋناي اۋماعىنا دەيىن شاشىراي ورنالاسقان. ولار ب.ز. IV ع. عۇنداردان جەڭىلىپ, باتىسقا قاراي قونىس اۋدارادى. سارماتتاردىڭ ساياسي وداعىنىڭ باتىس توبى سولتۇستىك كاۆكاز, سولتۇستىك قارا تەڭىز جاعالاۋى ەلدەرىندە بيلىگىن جۇرگىزدى. بۇلار اۋەلگىدە يرانتىلدەس بولعانىمەن, كەيىن ەجەلگى تۇركى تىلىنە اۋىسقان. ولاردان قالعان ەسكەرتكىشتەر قىرىم مەن سولتۇستىك كاۆكازدا وسى كۇنى دە كەزدەسەدى. جاۋىنگەر سارماتتاردىڭ تۋىسى–ماسساگەت تايپالارى. سونداي-اق سارماتتاردىڭ قۇرامىندا روكسولان, الان, اورس, سيراق تايپالارى دا بولعان. كوبىنەسە اسكەري جورىقتار, سوعىس ونەرىنە ماشىقتانعان سارماتتاردىڭ ىزىنەن عۇندار وكشەلەپ ءجۇرىپ, اقىرى تاريح ساحناسىنان كەتىرىپ تىندى.