«قازاقتىڭ قۋانىشى – مەنىڭ قۋانىشىم» دەپ وتكەن قابىرعالى قالامگەر, كورنەكتى اۋدارماشى گەرولد بەلگەر اقتىق دەمى قالعانشا ادەبيەتكە دەگەن ادالدىعىنان تانعان جوق. «ۇلتىم نەمىس بولسا دا, قازاقتىڭ جانىن ءبىر كىسىدەي تۇسىنەم» دەيتىن جازۋشىنى قازاق حالقى دا جۇرەگىندە الديلەدى. ومىردەن كوشسە دە كوڭىلدەن وشپەيتىن ءىز قالدىرعان تۇعىرلى تۇلعانىڭ الماتىداعى 40 جىل بويى تۇرعان ءۇيىنىڭ قابىرعاسىنا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى. بىلتىر ارمانىنا قانات بىتىرگەن ارۋ قالادا دارىن اتىنا كوشە بەرىلگەن ەدى.
جازۋشىنىڭ ەسىمى تاسقا باسىلعان تاقتايشا بەلگەر تۇرعان ءۇيدىڭ بەلگىسى عانا ەمەس, ءارلى-بەرلى وتكەندەرگە گەراعانىڭ ءومىر وتكەلدەرىنەن سىر اڭداتىپ تۇرعانداي. سەبەبى ءدال وسى قابىرعادا جازۋشى شىعارماشىلىعىنداعى ەڭ ءبىر شۋاقتى جىلدار ءوتتى. ەلۋدەن استام پروزالىق, ادەبي-سىن كىتاپتاردىڭ اۆتورى 200-گە تارتا قازاق قالامگەرىنىڭ وتتى شىعارمالارىن ورىس جانە نەمىس تىلدەرىندە سويلەتتى. رۋحاني تۇتاستىق پەن ۇلتارالىق تاتۋلىقتى تۋ ەتكەن تۋىندىگەر قوعامداعى ءتۇيىندى ماسەلەلەرگە دە ازاماتتىق ءۇن قوستى. ىزگىلىك شامى سونبەسە دەپ تىلەدى. مەموريالدىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا كەلگەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى گەرولد بەلگەر سالعان سوقپاق الىپ داڭعىلعا اينالعانىن ايتادى.
سالتاناتتى شارانى اشىپ بەرگەن اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆ, قالامگەردىڭ ءومىر ورنەگىنە توقتالا كەلىپ: «قانداي ادام قازاقستاننىڭ سيمۆولىنا اينالا الادى؟» دەگەن ساۋالعا ەش بوگەلمەستەن گەرولد بەلگەر دەپ جاۋاپ بەرگەن بولار ەدىم. ناعىز ينتەرناتسيونالدى تۇلعا ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ بارلىق ەتنوستىق شىعۋ تەگى مەن مادەني شىعۋ پرينتسيپتەرىن بىرىكتىردى. قاي تىلگە بولسا دا قامشى سالدىرمايتىن, العان بەتىنەن قايتپايتىن گەرولد بەلگەر سەكىلدى جازۋشى الەمدە كەمدە-كەم. ول قازاق حالقىنىڭ ۇلى دوسى. ءبىز وعان ماڭگىلىك قارىزدارمىز», دەپ يگى باسقوسۋدىڭ ءمان-ماڭىزىن, دارىننىڭ ادەبيەتتەگى اۋىر سالماعىن سارالاپ بەردى.
شىعارمالارى وقىرمان جۇرەگىنە جول تاپقان تالانت يەسىنىڭ رۋحىن اسپانداتقان باسقوسۋدا گەرولد بەلگەردىڭ جازۋشىلىق قىرى مەن ازاماتتىق سىرى دا ايتىلماي قالعان جوق. قالامگەردىڭ قاناتتاس-قالامداستارىمەن قاتار, ادەبيەتتەگى ءىزىن باسقان ىنىلەرى دە ىزگىشۋاق لەبىزدەرىن جولدادى.
– قازاق ادەبيەتىنىڭ بىرنەشە اۆتورىن ورىس تىلىنە اۋدارعان گەرولد بەلگەر اباي الەمىنە دە تەرەڭ بويلاپ, گەتە مەن اباي تۋىندىلارىنىڭ ءوزارا ۇندەستىگىن زەرتتەدى. قازاق ءۇشىن ونىڭ ورنى بولەك. ويتكەنى ول ءومىر بويى قازاقتىڭ مادەنيەتى مەن ادبيەتىنە, قازاقتىڭ تىلىنە قىزمەت ەتتى. قازاق جازۋشىلارىنىڭ ىشىندە ءوزىنىڭ بيبليوگرافياسىن جاساپ كەتكەن, ءوزىنىڭ ءومىربايانىن ءتۇزىپ, شىعارماسىن تىزىمدەپ, قاتتاپ-شوتتاپ كەتكەن ءبىر ادام بولسا, ول – گەرولد بەلگەر. ونىڭ «قازاق داپتەرى» دەگەن كىتابى بار. وندا حالقىمىزدىڭ مادەنيەتىن, ءتىلىن, جان دۇنيەسىن كەرەمەت اشىپ كورسەتكەن. قازاقتىڭ جۇرەگىن قازاقتان ارتىق تۇسىنگەن ءبىر ادام بولسا, ول تاعى دا بەلگەر دەپ ويلايمىن, – دەيدى قازاقستان جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مەرەكە قۇلكەنوۆ.
شىنىندا دا سانالى عۇمىرىنىڭ ساۋلەلى ساتتەرىن ادەبيەت الەمىنە باعىشتاعان بەلگەردىڭ قازاق حالقىنا دەگەن ماحابباتى شىعارمالارى ارقىلى كوپتەپ كورىنىس تابادى. وعان جازۋشىنىڭ «اباي ي گەتە» زەرتتەۋ ەڭبەگىندەگى: «مەنىڭ ابايدى تانۋىم گەتەنى تۇسىنۋدەن باستالۋعا ءتيىس سىقىلدى ەدى. قانشاما قازاقشا وقىپ, قازاق اۋىلىندا ءوستىم دەگەنمەن, نەمىس ەمەسپىن بە؟ بىراق ءبارى كەرىسىنشە بولىپ شىقتى. مەن اۋەلى اباي ارقىلى گەتەنى تاپتىم. بۇل انشەيىن ايتىلا سالعان جىلتىراق ءسوز ەمەس. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, گەتەنىڭ ايگىلى «جولاۋشىنىڭ تۇنگى جىرى» اتتى ولەڭىن مەن اۋەلى ابايدىڭ «قاراڭعى تۇندە تاۋ قالعىپ» دەگەن ولەڭىن وقىپ بارىپ, لەرمونتوۆتىڭ «تاۋ شىڭدارى» ارقىلى بويىما ءسىڭىرىپپىن», دەگەن جولدارى دالەل.
«گەرولد 2015 جىلدىڭ 7 اقپانىندا ماڭگىلىك مەكەنىنە اتتاندى. سول كەزدە ونىڭ جانازاسىنا سونشاما جۇرت جينالادى دەپ ويلاعان جوق ەدىم. ول وتە قاراپايىم ادام بولاتىن. ءوزىن ەشقاشان جوعارى باعالامايتىن. ءتىپتى ماعان بىردە: «و دۇنيەگە كەتسەم ءبىر-ەكى جىلدان سوڭ-اق ۇمىتىلامىن» دەپ ايتقانى بار. بىراق ولاي ەمەس ەكەن. ەڭبەگى ەلەنىپ, حالىقتىڭ, قوعامنىڭ ەسىندە ەكەنىنە مىنە, بۇگىن كۋا بولىپ وتىرمىن», دەيدى جازۋشىنىڭ جارى رايسا حيسماتۋلينا.
گ.بەلگەر 1934 جىلى 28 قازاندا ساراتوۆ وبلىسىنداعى ەنگەلس قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1941 جىلى ول اتا-اناسىمەن بىرگە نەمىس ۇلتىنىڭ وكىلى رەتىندە قازاقستانعا جەر اۋدارىلعان. ول وسىدان باستاپ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى قازاق اۋىلىندا ءوستى. وسىندا قازاق ءتىلىن جەتىك مەڭگەرىپ شىقتى. اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ, ەڭبەك جولىن جامبىل وبلىسىندا ورتا مەكتەپتە ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ساباق بەرۋدەن باستادى. 1971 جىلى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنا مۇشەلىككە قابىلدانىپ, ۇلت ادەبيەتىنىڭ تاسىن ورگە دوڭگەلەتۋگە سۇبەلى ۇلەس قوستى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى, نەمىس مادەني قوعامى الماتى قالاسىنداعى بولىمشەسىنىڭ توراعاسى, قازاقستان نەمىستەرى كەڭەسىنىڭ مۇشەسى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستىڭ مۇشەسى سەكىلدى جاۋاپتى قىزمەتتەردى دە العاۋسىز اتقاردى. وسىدان بەس جىل بۇرىن جازۋشىنى اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالاردا سويلەگەن سوزىندە ءابىش كەكىلباەۆ: «قازاق ادەبيەتىندەگى بەلگەر سوقپاعى دا ۋاقىت وتە كەلە, كۇنى-ءتۇنى ءجۇرىسى توقتامايتىن ناعىز كۇرە جولعا اينالعانىن كورىپ وتىرمىز. حالىقتار, قوعامدار, مادەنيەتتەر اراسىنداعى جىلدان-جىلعا جيىلەي تۇسكەن ۇنقاتىسۋلارعا ۇزبەي اتسالىسىپ كەلە جاتقان, قايسارلانا العا ۇمتىلىپ, قايراتتانا وي تولعاعان ايتۋلى ازاماتتىڭ, كەمەل تۇلعانىڭ اسقاق داۋسى بارعان سايىن ساڭقىلداي تۇسەرى انىق. ەندەشە, ول ولمەيدى. ءوزى بولماسا, ءسوزى ماڭگى وشپەس ومىرمەن بىرگە جاساي بەرمەك», دەپ تەبىرەنىپ ەدى.
بەلگەر الەمىنىڭ ءبىر بەلگىسىندەي بولعان ەسكەرتكىش تاقتايشا دانا ءابىش تىلگە تيەك ەتكەندەي, رۋحاني تۇلعانىڭ ەل جۇرەگىندەگى ەكىنشى ءومىرىنىڭ باستالعانىن ايعاقتاي تۇسەدى.
الماتى