اباي بەينەسى – قانشاما قىلقالام شەبەرىن تەرەڭ تولعانىسقا تۇسىرگەن تاقىرىپ. بىردە بەلگىلى سۋرەتشى جۇماقىن قايرامبايمەن اڭگىمەلەسكەنىمىزدە: «ابايدىڭ بولمىس-ءبىتىمىن, دانالىق كەلبەتىن كەنەپكە سىيدىرۋ قيىننىڭ قيىنى. بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن سۋرەتشىگە اسقاق رۋح كەرەك», دەگەن ەدى. ادامدىقتىڭ اسىل مۇراتىن ارقاۋ ەتكەن اقىننىڭ ارمان-تىلەگىن راسىندا دا ءبىر كارتيناعا سىيدىرۋ مۇمكىن ەمەس.
وتاندىق بەينەلەۋ ونەرىندە بۇگىنگە دەيىن جۇزدەگەن سۋرەتشى اباي كەيپىن سومداۋعا حال-قادەرىنشە ءۇن قوسىپتى. سولاردىڭ كوش باسىندا قازاقتىڭ تۇڭعىش كاسىبي سۋرەتشىسى ءابىلحان قاستەەۆ تۇر. ول العاش بولىپ 1945 جىلى «جاس ابايدىڭ پورترەتىن» اكۆارەلدىك مانەردە ورىنداپ شىقتى. «جاستىقتىڭ وتى جالىنداپ, جاس جۇرەكتە جانعان شاق. تالاپتىڭ اتى ارىنداپ, ءار قيىنعا سالعان شاق» دەپ جىرلاعان حاكىمنىڭ جاستىق جالىنىن, كوڭىل كۇي ىرعاقتارىن ءدال بەرۋگە تالپىنعان تۋىندى بۇل كۇنى قاستەەۆ مۇراجايىنىڭ تورىندە تۇر. ال ونەر يەسىنىڭ 1971 جىلى سالعان «جايلاۋداعى اباي» شىعارماسىندا قازاق اۋىلىنىڭ ماڭىندا وتىرعان ەگدە ابايدىڭ ويلى بەينەسى سۋرەتتەلەدى. داڭقتى سۋرەتشىنىڭ اباي پورترەتىن سومداۋ ءۇشىن اقىن تۋعان توپىراققا ارنايى ات باسىن بۇرۋى تەگىن ەمەس. دالا رۋحىن سەزىنىپ, عازيز الەمگە اباي كوزىمەن ۇڭىلگىسى كەلگەن شەبەر سول ساپارىندا «شىڭعىستاۋداعى جاز», «قاراۋىلتوبە» شىعارمالارىن ءساتتى ورىنداپ شىقتى.
1960-1967 جىلدارى «اباي اندەرى» فيلمىنە «ايتىس», «اجار مەن ايدار», «بيلەر سوتى» سەكىلدى توپتامالىق نوبايلار جازعان ايشا عالىمباەۆا ۇلى ويشىل زامانىنىڭ شۋاعى مەن كولەڭكەسىن قاز-قالپىندا بەدەرلەۋگە تىرىستى. عالىمباەۆا قالامىنداعى اباي الاتاۋداي ايبىندى تاقىرىپقا اينالدى. سول سەكىلدى ناعىمبەك نۇرمۇحاممەدوۆتىڭ 1971 جىلعى «اباي پورترەتىندە» حاكىمنىڭ مونۋمەنتالدى دەنەسى شىعارما شەگىنە سىيماي تۇرعانداي. ول وسى ارقىلى ابايدىڭ رۋحاني قۋاتىن جەتكىزگىسى كەلدى. تالانتتى شەبەر توقبولات توعىسباەۆ بولسا ءوزىنىڭ «ويشىل ابايىن» جەر شارىنىڭ جارتىسىنا ورنالاستىرىپ, اقىن بەينەسىن ءبىزدىڭ پلانەتامىزدىڭ ۇلكەندىگىمەن تەڭەستىردى. سول ارقىلى اباي تۇلعاسىن عالامدىق دەڭگەيدەگى كەمەل بيىكتەن كورسەتكىسى كەلدى.
رەسەي جانە قازاقستان سۋرەتشىسى ەۆگەني سيدوركيندى دە اباي تاقىرىبى ەرەكشە ىنتىزار ەتتى. شەبەردىڭ م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانىنا ەكى رەت توقتالىپ, 1960 جىلى «اباي مەن اجەسى», «توعجان», «انالار», «قۇنانباي», «بايگە» سىندى توپتامالى يلليۋستراتسيالار سومداۋى بۇعان دالەل. ايتۋلى دارىن يەسى يساتاي يساباەۆ 1970 جىلدارى اۆتوليتوگرافيا تەحنيكاسىندا ابايدىڭ «قالامقاس», «ەسكەندىر», سونداي-اق جىل مەزگىلدەرىنە ارنالعان ولەڭدەرىنىڭ جەلىسى بويىنشا يلليۋستراتسيالارىن كوركەم تۇردە ومىرگە اكەلدى. اباي ولەڭدەرىندەگى ليريكا ءتىلىن تەرەڭ تۇيسىنگەن قادىربەك كامەتوۆ 1986 جىلى «التىباقان», «كوش», «بارىمتا» اتتى ليتوگرافيالاردى جازدى. گرافيك ولەڭ جولدارىن وزدىگىنشە ەلەستەتىپ, وتكەن تاريحتىڭ ب ۇلىڭعىر ەستەلىگى سەكىلدى بەدەرلەدى. مۇسىنشىلەر ەسكەن سەرگەباەۆ پەن ۆاگيف راحمانوۆ تا اباي وبرازىن اقىن-فيلوسوف رەتىندە سومدادى.
جوعارىدا ءبىز تىلگە تيەك ەتكەن شىعارمالاردىڭ ءبارى دە الماتىداعى ءا.قاستەەۆ مۇراجايىنىڭ ەڭ ءبىر قۇندى جادىگەرلەرىنە اينالعان. كۇنى كەشە كورەرمەنگە جول تارتقان «اباي – حالىق دانالىعى» اتتى ايرىقشا كورمە كەنەپتەگى اباي بەينەسىنە تەرەڭنەن ۇڭىلۋگە شاقىرادى. «اباي بەينەسى – قازاقستان سۋرەتشىلەرىنىڭ كوزىمەن» توپتاماسى مۋزەي قورىنداعى اقىن ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا قاتىستى شوقتىعى بيىك شىعارمالاردى قامتىعان. مۇنداعى ارميان ءمۇسىنشىسى ە.گودجاباشياننىڭ مۋزەي قورىنا سىيعا تارتقان اباي ءبيۋستى دە كورەرمەندى بەيجاي قالدىرمايدى.
– كورمە قازاق حالقىنىڭ ۇلى اقىنى, اعارتۋشى-فيلوسوفى, كومپوزيتورى, كوركەمسوز شەبەرى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋىنا ورايلاستىرىلىپ وتىر. ويشىل قاراپايىم حالقىنىڭ جوعىن جوقتاپ, اۋىرتپالىعىنا بىرگە قايعىرا ءبىلدى, حالىق ءومىرىن وتە جاقسى تۇسىنە الدى. ونەر مۋزەيى قورىنان الىنعان بۇل شىعارمالاردا تەك ابايدىڭ ءومىر جولى قاراستىرىلماي, ءحىح عاسىرداعى حالىقتىڭ ۇلتتىق مىنەزىن, تاعدىر-تالكەگىن, تۇرمىس-تىرشىلىگىن, كەڭدىگى مەن سۇلۋلىعىن, جالپى كوشپەلى جانە وتىرىقشى دالا ءومىرىنىڭ تۇگەلدەي كورىنىسىن باياندايدى. كورمەگە جەتپىستەن استام اباي بەينەسى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان ءار كەزەڭدەگى سۋرەتشىلەردىڭ كەسكىندەمەلىك, گرافيكالىق, مۇسىندىك شىعارمالارى قويىلعان, – دەيدى ونەرتانۋشى اقبوتا اليمحوجينا.
الماتى