ءتىل – قۇدىرەت. بويلاعان سايىن تۇڭعيىعىنا تارتىپ, يىرىمىمەن ءۇيىرىپ اكەتۋى دە ابدەن ىقتيمال. قازاق ءتىلىن جورگەگىنەن مەڭگەرگەن كەيىپكەرىمىز وسىلاي دەيدى.
اۋەلى قازاق تىلىندەگى تاڭعاجايىپ ەرتەگىلەردى ۇلكەندەردىڭ ايتۋىنان تىڭداعان. كەيىن ءوزى وقىپ, سيقىرلى الەمنىڭ ىشىندە ءجۇردى. تىلگە دەگەن قۇمارلىق, بىلۋگە دەگەن بەيىم وسى كەزدە قالىپتاستى. كوزى ىلىنگەنشە قيال الەمىندە, ەستە جوق ەسكى كەزەڭدە ءوزى ءسۇيىپ وقيتىن ەرتەگى كەيىپكەرلەرىمەن بىرگە جۇرەتىن. ءبىر عاجابى, قازاق تىلىندەگى ەرتەگىلەردىڭ ءبارى جاقسى اياقتالادى. كەيىپكەرلەرى دە مەيىربان, پەيىلدەرى دارحان دالانىڭ كەڭدىگىندەي. اڭقاۋ, ادال. ءتىرى جانعا جاماندىق ويلامايدى. تالاي ەرتەگىنى ەلىتە وقىعانىنان تۇيگەنى وسى. بۇگىندە وزگە ۇلت وكىلدەرى اراسىندا وتكىزىلەتىن سان الۋان بايقاۋدا جۇلدە الىپ جۇرگەن, جەرگىلىكتى ۇلت ءتىلىنىڭ بىلگىرى, اتباسار قالاسىنىڭ تۋماسى تاميلا مارتازانوۆا ەرتەگى الەمىمەن ەرجەتكەندەردىڭ ءبىرى.
اتباسار قالاسىنداعى №2 كوپسالالى ورتا مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزىندە ءتىلدى تولايىم مەڭگەرۋگە ۇستازى التىناي قاجەنوۆا كوپ ىقپال ەتكەن ەكەن.
– ەڭ الدىمەن ءتىلىمدى قالىپتاستىرىپ, وسى دەڭگەيگە جەتكىزگەن ۇستازىما ايتار العىسىم كوپ, – دەيدى تاميلا ماگامەتقىزى, – الدىمەن قالالىق, سوسىن اۋداندىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق وزگە ۇلت وكىلدەرى اراسىندا وتكىزىلەتىن سان الۋان بايقاۋلارعا قاتىستىم. جۇلدەسىز قالعان جەرىم جوق. وسى بايقاۋلارعا تىڭعىلىقتى دايىندىق كەرەك بولدى. سول كەزدە ۇستازىمنىڭ جانىنان شىقپايتىنمىن. التىناي قاسىمقىزى بايقاۋعا ءوزى ەرتىپ اپاراتىن. مەن قانشا قوبالجىپ, ۋايىمداسام, ول كىسى مەنىمەن بىرگە, بالكىم مەنەن دە كوپ ۋايىمدايتىن. بۇگىندە قازاق ءتىلىن قاپىسىز مەڭگەرىپ, تابىسقا جەتەتۇعىن بولسام, ول ەڭ الدىمەن ۇستازىمنىڭ ارقاسى. ءتىلدى عانا ەمەس, ەلدى, وتاندى ءسۇيۋدى ۇيرەتتى. سالت-ءداستۇردىڭ, ادەت-عۇرىپتىڭ ءمانىن ۇقتىردى. ۇلت ءتىلىن, ونىڭ قيلى-قيلى تاريحىن, سوقتىقپالى-سوقپاقتى جولىنان وتكەن تاعدىرىن تەرەڭىرەك بىلگەن سايىن مەنىڭ جان-دۇنيەم قازاقى الەممەن تابىسا تۇسەدى. وڭىمە قاراپ جۇرت ءناسىلىم باسقا ەكەندىگىن تانىعانىمەن, تىلدەسە كەلە قازاقتىڭ بويجەتكەندەرىنەن ايىرماشىلىعىمنىڭ جوق ەكەندىگىن ۇعار ەدى. ويتكەنى, مەن دە وسى ەلدىڭ قىزىمىن.
ءبىرشاما شەشەن سويلەيتىن, ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن تاميلا ماگامەتقىزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءتىل ءبىلۋ ءومىر جولىنداعى جۇكتى دە جەڭىلدەتكەن. وبلىس ورتالىعىنداعى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن ويداعىداي اياقتاعاننان كەيىن ەڭبەك جولىن باستاعاندا كوپ-كورىم كومەك بولىپتى. اسىرەسە ءىس قاعازدارىن جۇرگىزگەندە. تالاپ بويىنشا قوس ءتىلدى قاتار ءبىلۋ كەرەك. ورىس تىلىندە دە ەركىن سويلەيتىن جاس قىز ءتىل ماسەلەسىنە كەلگەندە ءتىپتى قامشى سالدىرمايدى.
ء–تىلدى ەركىن مەڭگەرۋ ءۇشىن قورشاعان ورتانىڭ اسەرى كوپ بولاتىندىعى بەلگىلى, – دەيدى كەيىپكەرىمىز, – مەنىڭ اكەم ماگامەت باماتگير ۇلى, انام ماداش ماگامەتقىزى مەنىڭ قازاق ءتىلىن ۇيرەنگەنىمە ەشبىر قارسىلىق بىلدىرگەن جوق. قايتا وسى قادامىڭ وتە دۇرىس دەپ قاناتتاندىرىپ وتىردى. اتا-انامنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءبىزدىڭ اتا-بابامىزدى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە قازاق حالقى قۇشاق جايا قارسى العان. ءبىر ۋىس بيدايمەن بولىسكەن, ءبىر ءۇزىم ناندى ءبولىپ جەگەن. سول قامقورلىقتارىنىڭ ارقاسىندا ەل قاتارىنا قوسىلىپپىز. ەندى سول جاقسىلىقتىڭ وتەۋىن قالاي قايتارامىن دەپ كوپ ويلاندىم. مەنىڭ قولىمنان نە كەلەدى؟ ەگەر ءتىلىن مەڭگەرسەم, ءداستۇرىن قادىرلەسەم, وسى دالانىڭ پەرزەنتى بولسام, ەلگە ادال قىزمەت ەتسەم اتالارىما سىڭىرگەن ەڭبەكتىڭ ءبارىن بولماسا دا, ءبىر شوكىمىن اقتار ەدىم عوي.
قازاق دالاسىندا تۋىپ, حالقىنىڭ قاسيەتىن قادىرلەگەن قارشاداي قىزدىڭ پەيىلىنە, الدىنا قويعان ماقسات-مۇراتىنا بەك رازى بولدىق. بارلىعى ادام ساناسىندا عوي. ساناسىنا ساۋلەلى, ىزگى وي ۇيالاتقان, بۇگىندە وبلىس ورتالىعىنداعى قۇقىقتىق كەڭەس بەرۋ ورتالىعىندا زاڭگەر بولىپ جۇمىس ىستەيتىن تاميلانىڭ تۇجىرىمى دۇرىس-اۋ, شىركىن!
كوكشەتاۋ