ءادىل شەشىم – ادىلەتتى قوعامنىڭ باستاۋى

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساق­تاۋ ۇيىمىنىڭ شەشىمىمەن جا­ريا­لانعان پاندەمياعا قار­سى ءاربىر مەملەكەت وزىنشە كۇرە­سىپ باعۋدا. وسى ورايدا, ءوزىن تاۋەل­سىز, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە دەموكراتيالىق ەل رەتىندە ورنىق­تىرۋدى جاريالاعان مەملەكەتىمىز حالقىنىڭ اماندىعى مەن ءاربىر ازاماتىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا جەدەل شەشىمدەر قابىلداپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, حالىقارالىق قارىم-قاتىناستار بايلانىسى مەن ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىنا قاتىستى بار­لىق زاڭدار مەن قۇقىقتىق اكتى­لەرگە تيىسىنشە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىپ, ونىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋدە.

وسىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدەگى پاندەميالىق جاعداي ءبىرشاما تۇراقتاندى. وسى جەتىستىك حال­قى­مىزدىڭ بويىنداعى ۇلت­تىق بولمىسىمىزعا ءتان اسىل قاسيەت­تەرىمىزگە جاتاتىن سابىرلىلىق پەن شىدامدىلىقتىڭ, ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ ارقاسىندا دەۋگە نەگىز بولىپ وتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە ءالى دە بولسا حالقىمىزدىڭ قۇقىق­تىق ساناسى مەن قۇقىقتىق مادەنيەتىنىڭ جوعارى ەكەندىگىن بىلدىرەدى. ونى ءبىز ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارىپ قاجەتتى ءدارى-دارمەكتەر مەن قۇرال جاب­دىقتاردى ءتيىستى ورىندارعا جەتكىزگەندىگىن بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارىنان كورىپ, ءبىلىپ وتىردىق. ءوز كەزەگىندە بۇل ازاماتتارىمىزدىڭ ادامگەرشىلىك ساناسىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ەكەندىگىن تانىتتى. سونىمەن قاتار ىندەتپەن كۇرەس كەزىندە ءبى­رىنشى كەزەكتە دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ءوز قىزمەتتەرىنە ادال قاراۋى ەلى­مىزدىڭ بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتۋ­گە بولاتىندىعىن ءبىلدىردى. ونى ءبىز مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قي­مىل كەزەڭى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دارىگەرلەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە قاۋىپتى ىندەتپەن كۇرەسۋ بارىسىندا كورسەتكەن ەرلىكتەرى مەن ازاماتتىق ۇستانىم­دارىنا ەرەكشە العىسىن ءبىلدىرىپ, الەۋمەتتىك قورعالۋىنا ايرىقشا ءمان بەرەتىندىگىنە ارناعانىنان بايقاۋعا بولادى.

قازىرگى ۋاقىتتا دا الەم ابىگەرگە سالىپ وتىرعان پاندەميا ماسەلەسى قازاقستان حالقى­نا دا ءوز قاۋپىن سەيىلتتى دەۋگە كەلمەيدى. وسىنداي كۇردەلى كەزەڭ­دە مەملەكەت الدىندا تۇر­عان ءبىرىنشى مىندەت ەلىمىزدىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن تۇراقتى ەتۋ, حالىقتىڭ تابىسى مەن جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قالۋ وتە ماڭىزدى. بۇ­گىن­گى كۇنى الەم ەلدەرى ءبىر عا­سىر­دا بولماعان وتە كۇردەلى ەكو­­نو­ميكالىق داعدارىسپەن بەت­پە-بەت كەلۋدە. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا بۇگىنگى كۇنى تىعىرىققا تىرەلگەن ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ بىرنەشە جىلعا سوزىلۋى مۇمكىن. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا قاراستىرىلعان باعىت-باعدارلار ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان نەگىزگى ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالىپ وتىر دەگىمىز كەلەدى.

الداعى ۋاقىتتا قازاقستان حالق­ىنا قىزمەت جاسايتىن مەملەكەتتىڭ جاڭا ستاندارتتارىن دايىنداۋ ماقساتىندا قىرۋار جۇمىستار اتقارۋ قاجەت. وسى ورايدا, قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەسىنە رەفورما جا­ساۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. بۇل رەتتە, مەملەكەت باسشىسى ءوز جول­داۋىندا پرەزيدەنت اكىم­شىلىگى جانىنان قۇقىق قورعاۋ مەن سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋدى جۇزەگە اسىراتىن ارنايى كوميسسيا قۇ­رى­لاتىندىعىن ايتقان بولاتىن.

قازىرگى قوعامدا ىندەتكە اينال­عان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جۇيەلى جۇمىستى قاجەت ەتەدى. ول ءۇشىن ءاربىر ازاماتتىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرىپ, سىبايلاس جەمقورلىققا مۇلدەم توزبەۋشىلىك قاعيدات­تارىن ۇستانۋدى قالىپتاستىرۋ اسا ماڭىزدى. بۇل جەردە سىباي­لاس­ جەمقورلىققا قارسى كۇ­رەسۋ ەمەس, ونىڭ پايدا بولۋ سەبەپ­تەرىن انىقتاۋ, الدىن الۋ شا­رالارىن قابىلداۋ قا­جەت. جەم­قورلىقتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بارلىق مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن قۇزىرلى ورگاندار باستاماشىلىق تانىتىپ نور­ماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى وز­گەرتۋ, جاڭادان قابىلداۋ باعى­تىندا جەدەل شەشىمدەر شىعا­رۋ­عا, بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋگە دا­يىن بولۋى كەرەك. سونداي-اق قا­زىر­گى كەزدە قوعامدا ورىن الىپ وتىرعان كورىنىستەر سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستىڭ جاڭاشا تاسىلدەرىن ەنگىزۋدى تالاپ ەتىپ وتىر.

بۇگىنگى كۇنى سىبايلاس جەم­قور­لىقتى مەملەكەت تاراپىنان قاداعالاۋعا قوسىمشا رەتىن­دە قوعامدىق باقىلاۋ ينستي­تۋت­تارىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ, ونىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپ­تاستىرۋ قاجەتتىگى قارالۋدا. ول ءۇشىن بارلىق مەملەكەتتىك ور­گانداردىڭ قوعام الدىنداعى اشىق­تىعىن, ءاربىر ازاماتتىڭ قوعام­دىق جاۋاپكەرشىلىگىن ارت­تىرۋعا نەگىز بولاتىن «قوعام­دىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ قا­بىل­داناتىندىعى پرەزيدەنت جول­داۋىندا ناقتى كورىنىس تاپتى. سوندىقتان بىرنەشە جىلدان بەرى وڭىرلەردە جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان قوعامدىق كەڭەستەردىڭ ءرولىن ارتتىرىپ, جۇمىسىن قايتا قاراپ, جانداندىرۋ كەرەك. بۇل ءۇشىن, قازىرگى قوعامدىق كەڭەستىڭ قۇرامىنا الەۋمەتتىك توپ وكىل­دەرىن ونىڭ ىشىندە مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى ازاماتتاردى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم وكىلدەرىن قوسىپ, ولار­دىڭ ءوز ۇسىنىستارىن جەتكىزۋ­گە مۇم­كىندىك جاساۋ قاجەتتىگى ماڭىزدى.

جولداۋدا ايرىقشا ءمان بەرىل­گەن تاعى ءبىر سالا بۇل عىلىم سالاسىن دامىتۋ باعىتى. عىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن الەمدىك دەڭگەيدە مويىندالعان جاڭالىقتار مەن تاجىريبەلەردى قاي سالاعا بولسا دا ەنگىزۋ ءۇشىن جاڭا قوزقاراس, جاڭا تاسىلدەر مەن جاڭاشا ويلاي الاتىن ءبىلىمدى دە بىلىكتى كادرلار كەرەك. اتالعان ماڭىزدى ما­سە­لەگە ناقتى قول جەتكىزۋ ءۇشىن الداعى جىلدان باستاپ دۇ­نيە ءجۇزىنىڭ ۇزدىك, جەتەكشى عىلى­مي ورتالىقتارىندا 500 عالىم­نىڭ ءىس-تاجىريبەدەن وتۋىنە جانە «جاس عالىم» جوباسى ارقىلى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ماق­ساتىندا 1000 گرانت ءبولۋ جوس­پار­لانىپ وتىر. بۇل جوبانى قارجىلاندىرۋ, ياعني عىلىم سالاسىن دامىتۋ تىكەلەي ءىرى كاسىپ­ورىنداردىڭ قاراجاتى ەسەبى­نەن جۇزەگە اسىرىلاتىن بولدى. سونى­مەن بىرگە ايماقتارداعى ۋني­ۆەرسيتەتتەردىڭ عىلىمي قىز­مەت­تەرىن, ونىڭ ىشىندە يننوۆا­تسيا­لىق عىلىمي جوبالارىن قار­جىلاندىرۋ مەن ىسكە اسىرىلۋىنا ءىرى بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ول ءۇشىن عىلىمي-تەحنولوگيانى تۇراقتى دامىتۋ باعىتىندا ارنايى باعدارلامالىق قۇجات قا­بىلدانىپ, ونىڭ نەگىزگى مىن­دەتى ۇلتتىق دەڭگەيدەگى ناقتى ماسەلەلەردى شەشۋدە عىلىم سالاسىنىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ بولىپ وتىر.

جولداۋداعى «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» – شىن مانىسىندە «ادىلەتتى مەملەكەت» قۇرۋ تۇجىرىمداماسى. ازا­مات­تاردىڭ ماسەلەلەرىن تىڭداپ, كورىپ قانا قويۋ جەتكىلىكسىز. ەڭ باس­تىسى – دۇرىس جانە ءادىل شەشىم شىعارۋ قاجەت. بۇل – مەملەكەت باسشىسىنىڭ پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ الدىنا قويعان, ناقتى شەشىمىن تابۋى قاجەت باستى ما­سەلە. وسى جولدا ەڭبەك ەتۋ قازاق­ستاندىق ءاربىر ازاماتتىڭ پارىزى, مىندەتى ءارى بورىشى بولماق.

جوعارىدا ايتىلعاندار نەگىزىندە جولداۋدا ايتىلعان باستى ماسەلەلەردىڭ بارلىعى دەرلىك حالىقتىڭ تىكەلەي قاتى­سۋى­مەن جۇزەگە اسىرىلاتىن شا­را­لار بولعاندىقتان ءبىرىنشى كەزەك­تە حالىقتىڭ ساناسىن, ونىڭ ىشىندە قۇقىقتىق ساناسى مەن قۇقىقتىق مادەنيەتىن جەتىلدىرۋ بولىپ تانىلادى. سەبەبى العا قويىلىپ وتىرعان ماقساتتار مەن مىندەتتەردى ورىنداۋدا سانانىڭ دۇرىس بولۋى ماڭىزدى. ءاربىر قازاق­ستاندىق ءوز ءىس ارەكەتتەرىنە سانالى تۇردە قاراپ, سانالى شە­شىمدەر قابىلداعان جاعدايدا عانا ءبىز بيىك ماقساتتارعا جەتەمىز.

گۇلنار ارعىنبەكوۆا,

زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

قىزىلوردا