ويسىلقارانىڭ بويىن ءتورت ت ۇلىككە تولتىرعان

اۋەلى قارابۇتاق, كەيىن حرومتاۋ اۋداندىق اۋرۋحانالارىندا ورتا مەديتسينا قىزمەتكەرى بولىپ ۇزاق جىل قىزمەت اتقارعان قاتيرا اپاي ەرى قايتىس بولعان سوڭ ەرجەتكەن بالالارىنىڭ اقىلىمەن ورعا قۇياتىن ويسىلقارا وزەنىنىڭ بو­يىندا قوي وسىرۋگە شەشىم قابىلدايدى. قۇدىقساي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ءۇش اۋىلى – قۇدىقساي, ويسىلقارا, كەڭويدىڭ ورتاسىنداعى وزەن وزەگىنە قاتيرا اپاي وسىدان 20 جىل بۇرىن قونىسىن  تىكتى. ءۇش اۋىلدىڭ اراسى وتە جاقىن, جيىرما شاقىرىمنان اسپايدى. باتىستان شىعىسقا سوزىلىپ جاتقان كارى مۇعالجار قىراتىنىڭ وسى شەتكى تۇسىندا ەرەكشە اتموسفەرالىق اۋا اعىنى وتەتىندىكتەن, اۋا رايى اسىرەسە قىس كەزىندە وتە قۇبىلمالى بولىپ كەلەدى. اپتالاپ بوران سوققاندا, جانىڭدا تۇرعان ادام كورىنبەيدى. قىسىنىڭ قىتىمىر ايازى, ءتىپتى قيىن.

العاشقى قوجالىقتىڭ اشىلۋىنان جابىلۋى تەز بولدى. ويتكەنى تاجىريبە دە, مۇمكىندىك تە جوق, ال قيىندىق كوپ كەزدەستى. ءۇش جىلدان سوڭ قاتيرا اپاي شارۋانى قايتادان باستادى. «باستاپقىدا ءتۇڭىلىپ كەتكەن كەزدەرىم كوپ بولدى. ويتكەنى قىسى-جازى مالدىڭ سوڭىندا ءجۇرۋ وڭاي ەمەس», دەيدى ول.

بۇرىنعى «جامبىل» اتىنداعى كەڭشاردىڭ استىق ەگىپ, ءتورت ت ۇلىك وسىرگەن بەرەكەلى اۋىلدارىنىڭ جۇرتى جان-جاققا تاراپ كەتتى. كەڭويدا ادام قالمادى, ويسىلقارادا دا اۋىل ءۇيدىڭ شامدارى جاعىلمادى. مال كەتكەن سوڭ جەر دە جەتىمسىرەپ قالدى. ادامى كەتسە دە, يسلام ءدىنىن تاراتىپ جۇرگەندە وسى جەردە قايتىس بولعان ساحابالاردىڭ ءبىرى – ويسىلقارا اۋليەنىڭ قىرات باسىنداعى مۇك باسقان ەسكى تاس قورىمى بۇل جەردىڭ شىراقشىسىنداي بولىپ قالا بەردى. وسى توڭىرەكتە جەر استىنان قيىرشىق تاس­تار كوتەرىلىپ جاتىر دەيدى تۇرعىلىقتى جۇرت. كىشكەنتاي تومپەشىك بولىپ جاتقان ويسىلقارا زيراتى دا جىل وتكەن سايىن ءوز-وزىنەن بيىكتەپ بارادى. تاسپەن باستالىپ, تاسپەن اياقتالاتىن جەر اتاۋلارى ءجيى ۇشىراسادى ەكەن.

بەتكە ۇستار شارۋاشىلىق قالاي قالىپتاستى؟

قوي باعۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ۋاقتىلى قىرقىمى, توعىتۋى, تولدەتۋى بار, جازداي قۇرت تۇسپەۋىن قاداعالاۋ كەرەك. مال باسى ارتسا, جۇمىسى دا كوبەيەدى. «العاشقى جىلدارى ءشوپتى قول وراقپەن, شالعىمەن شاپتىق. ويتكەنى ءشوپ وراتىن, ونى تىعىزداپ, بۋىپ-تۇيەتىن تەحنيكا بولعان جوق. قوي باسى كوبەيگەن سايىن, ونىڭ ازىعىن بۇرىنعىدان دا مولىراق دايىنداۋ كەرەك. ەگىن ەكپەگەسىن, جەمدى دە قىمباتىنا ساتىپ الاسىڭ. كەيىن بىرتىندەپ تەحنيكا ساتىپ الا باستادىق. شارۋاشىلىق تا ءبولىندى. ەندىگى جەردە قوي وتارىنا ۇلكەن ۇلىم اقىلبەك وتباسىمەن يە بولدى. ول وسى ارادان 5-6 شاقىرىم ء«ۇش ورىس» دەگەن جەردە وتىر. شارۋاشىلىعىن ۇلكەيتىپ, جايلى ەتىپ قىستاۋ ۇيلەر, مونشا سالدى. ءشوپ جينايتىن قورالارى بار. قازىر كىشىگىرىم اۋىلعا اينالدى. كەنجە بالام نۇركەن بىرىڭعاي ءىرى قارا وسىرۋمەن اينالىسادى. ول ەكى اعاسىمەن بىرگە قوستاناي وبلىسىنىڭ اۋليەكولىنەن اكەلگەن ءىرى قارا باسىن كوبەيتىپ جاتىر. بۇل ءبىزدىڭ اقباس سيىر تۇقىمىنداي ەمەس, ودان ىرىلەۋ, ءارى تاعىلاۋ مال ەكەن. ويتكەنى ءبىزدىڭ سيىر­لار وزگە بۇزاۋدى ەمىزبەيدى عوي. ال بۇل سيىر جايىلىمدا ءجۇرىپ, باسقا سيىردىڭ بۇزاۋلارىن ەمىزىپ كەتە بەرەدى. جاڭا تۋعان تولدەرى سۋىققا وتە ءتوزىمدى كەلەدى», دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى.

قازىر قاتيرا اپايدىڭ بالالارى قۇدىقساي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ون تۇرعى­نىن جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. مالشى­لارىنا 100 مىڭ تەڭگەدەن جالاقى تولەيدى.

ءبىر كەزدە  ادامى كوشكەن ويسىلقارا اۋىلىنا وسى كۇندەرى جاستار قايتىپ كەلىپ جاتىر. اكە-شەشەسىنىڭ ەسكى شاڭىراعىن جوندەپ, كىرىپ جاتقان وتباسىلار بارشىلىق. اۋىلدا تىرشىلىك جاندانىپ كەلەدى دەگەنمەن, ءۇش اۋىلدان تۇراقتى جۇمىسقا قويشى مەن مالشى تابۋ قيىن. شارۋانى جاقسى ىستەيتىن جىگىتتەردىڭ ارا-تۇرا ءىشىپ كەتەتىندەرى بار. سوندىقتان ولاردىڭ ەڭبەكاقىسىن قاتيرا اپاي اكە-شەشەسىنە نە ايەلدەرىنىڭ قولىنا ۇستاتادى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز, اۋىلدا قوي باعۋدى كاسىپ دەپ قارامايتىن تەرىس كوزقاراس قالىپتاسقان. اۋىلدا جۇمىسسىز جۇرگەن جىگىتتەر قوجالىقتاردىڭ قويىن باققىسى كەلمەيدى.

وبال مەن ساۋاپتىڭ اراسى

قاتيرا اپاي ەڭبەكپەن كوتەرىلگەن بەينەتقور جاندار ءتارىزدى ىسىراپ پەن داراقىلىقتى سۇيمەيدى. كوكتەمدە قىرقىلعان قوي جۇندەرىن قۇدىقساي, ويسىلقارا مەن كەڭويدىڭ اۋىل ايەلدەرىنە تەگىن بەرىپ ءجۇردى. الايدا اۋىل­دا كيىز باسىپ, كىلەم توقىپ, تەكەمەت سىراتىن ايەلدەر دە قالمادى بۇگىندە. جاڭا قىرقىلعان ءجۇننىڭ ءار كيلوگرامىن 150 تەڭگەدەن ساتتى. قىزدارى مەن كەلىندەرى ءۇيدىڭ كورپە-توسەگىن قوي جۇنىنەن ىستەدى. بىراق ەكى مىڭ باس قويدىڭ ءجۇنىن يگەرۋ مۇمكىن ەمەس. اقتوبەدە ءجۇن قابىلدايتىن ورىن جوق. تىگىن فابريكالارى دا جوق. تاستاۋعا قيمادى, ورتەۋگە وبالسىندى. ءتورت جىل بويى جينالعان جۇنگە ءبىر قورانىڭ ءىشى لىق تولعاندا, كەنجە قىزى تولقىن حرومتاۋدا قوي جۇنىنەن كورپە تىگەتىن تسەح اشۋعا شەشىم قابىلدادى. سول ءۇشىن قالاداعى جاقسى قىزمەتىن تاس­تاپ, اۋىلعا كەلدى. تالدىقورعاننان ءجۇن تۇتەتىن قۇرىلعى اكەلگەن تولقىن اعاسىنىڭ قىزى قارلىعاشپەن بىرگە حرومتاۋدان تىگىن تسەحىن اشتى. اۋەلى ەسكى كورپە- جاستىقتاردى قوي جۇنىنە الماستىرىپ تىگۋدەن باستاپ, بىرتە-بىرتە تىگىنشىلىكتى مەڭگەردى. قازىر شارۋاشىلىقتا ابدەن جۋىلىپ, تازالانعان ءجۇن حرومتاۋداعى تسەحقا كەتەدى.

تولقىن جالعاسقىزى: ء«بىر ءتور كورپەگە 2,5-3 كيلو ءجۇن سالىپ تىگەمىز. قوي جۇنىنەن تىگىلگەن كورپەلەردى 20 جىلعا دەيىن پايدالانۋعا بولادى. ءجۇن جۋعان سايىن جارقىراپ شىعا كەلەدى. اۋىل-اۋدانداردا تابيعي تازا جۇننەن ءۇي جابدىقتارىن تىگەتىن تسەحتار كوبەيسە, قازىر جان-جاقتان كەلىپ جاتقان سينتەتيكالىق بۇيىمدار ساتىلىمنان جوعالادى. ەڭ باستىسى, قوي ءجۇنى ىسىراپ بولمايدى», دەيدى.

اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى مەتكۇل قوسىمباەۆانىڭ ايتۋىنشا, قاتيرا اپايدىڭ بالالارى ويسىلقارا وزەنىنىڭ بويىنداعى ءۇش اۋىلعا ۇنەمى كومەكتەسىپ وتىرادى. جىل سايىن مۇگەدەك جاندارعا, تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردىڭ ۇيلەرىنە وتىن ءتۇسىرىپ, ازىق-ت ۇلىك بەرىپ وتىرادى. وبلىس, اۋدان ورتالىقتارىندا ءجيى-ءجيى وتكىزىلەتىن جارمەڭكەلەردەن دە قالمايدى. اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا ۇزاقمەرزىمدى ءارى ارزان سۋبسيديالار بەرىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە ەگىس ەگىپ, مال باسىن كوبەيتەتىن شارۋا قوجالىقتارى سانى ارتسا, اۋىلداردا تىرشىلىك جاندانا بەرەتىنى انىق.

اقتوبە وبلىسى,

حرومتاۋ اۋدانى,

قۇدىقساي اۋىلى