ەرمەك بەكمۇحامەد ۇلى سەركەباەۆ

قازاق مادەنيەتى مەن ونەرى اۋىر قازاعا ۇشىرادى.

كەڭەس وداعىنىڭ حالىق ءارتىسى, قازاق­­­ستان­­نىڭ حالىق ءارتىسى, كسرو جانە قازاقستان مەم­لەكەتتىك سىيلىق­تارىنىڭ لاۋرەاتى, سوتسيا­ليستىك ەڭبەك ەرى, ايگىلى ءانشى ەرمەك بەك­­­­مۇ­حامەد ۇلى سەركەباەۆ 2013 جىلدىڭ 16 قاراشاسىندا 88 جاسقا قاراعان شاعىندا دۇنيەدەن وزدى.

ەرمەك سەركەباەۆ ۇلت مادەنيەتىنىڭ, اسىرەسە, كلاسسيكالىق مۋزىكا ونەرىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوستى. ول ونەردەگى جولىن قۇرمانعازى اتىنداعى الماتى مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىندا وقي ءجۇ­رىپ, 1947 جىلى اباي اتىنداعى وپەرا جانە با­­­لەت تەاترىندا قويىلعان ا.جۇبانوۆ پەن ل.حا­­­­­مي­ديدىڭ كلاسسيكالىق تۋىندىسى – «اباي» وپە­را­سىنداعى اباي پارتياسىن ورىنداۋدان باستادى.

 

قازاق مادەنيەتى مەن ونەرى اۋىر قازاعا ۇشىرادى.

كەڭەس وداعىنىڭ حالىق ءارتىسى, قازاق­­­ستان­­نىڭ حالىق ءارتىسى, كسرو جانە قازاقستان مەم­لەكەتتىك سىيلىق­تارىنىڭ لاۋرەاتى, سوتسيا­ليستىك ەڭبەك ەرى, ايگىلى ءانشى ەرمەك بەك­­­­مۇ­حامەد ۇلى سەركەباەۆ 2013 جىلدىڭ 16 قاراشاسىندا 88 جاسقا قاراعان شاعىندا دۇنيەدەن وزدى.

ەرمەك سەركەباەۆ ۇلت مادەنيەتىنىڭ, اسىرەسە, كلاسسيكالىق مۋزىكا ونەرىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوستى. ول ونەردەگى جولىن قۇرمانعازى اتىنداعى الماتى مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىندا وقي ءجۇ­رىپ, 1947 جىلى اباي اتىنداعى وپەرا جانە با­­­لەت تەاترىندا قويىلعان ا.جۇبانوۆ پەن ل.حا­­­­­مي­ديدىڭ كلاسسيكالىق تۋىندىسى – «اباي» وپە­را­سىنداعى اباي پارتياسىن ورىنداۋدان باستادى.

بۇدان كەيىنگى جىلداردا قازاق جانە الەمدىك وپەرالارداعى: قوجاعۇل, امانگەلدى (م.تولەباەۆ, «ءبىرجان-سارا» مەن «امانگەلدى», سوڭعىسى ە.گ.برۋ­سيلوۆسكيمەن بىرگە), تارعىن, ارتەم (برۋسيلوۆسكي, «ەر تارعىن» مەن «دۋداراي»), الپامىس (ە.راحماديەۆ, «الپامىس»), پانفيلوۆ (ع.جۇبانوۆا, «جيىرما سەگىز»), ەۆگەني ونەگين, مازەپا (پ.ي.چايكوۆسكيدىڭ وسى اتتاس وپەرالارى), ولەگ كوشەۆوي, ۆلاديمير ۋليانوۆ (يۋ.س.مەيتۋس, «جاس گۆارديا» مەن «اعايىندى ۋليانوۆتار»), فيگارو (دج.روسسيني, «سەۆيل شاشتارازى»), دون جۋان (ۆ.ا.موتسارتتىڭ وسى اتتاس وپەراسى), ەسكاميلو (ج.بيزە, «كارمەن»), جەرمون (دج.ۆەردي, «تراۆياتا») ت.ب. پارتيالاردى زور شەبەرلىكپەن ورىندادى.

ەرمەك سەركەباەۆ كامەرالىق جانە ەسترادالىق ءانشى رەتىندە دە كەڭىنەن تانىلدى. ونىڭ رەپەرتۋارىن­دا قازاقتىڭ حالىق اندەرىمەن قاتار, كەڭەس وداعى جانە دۇنيە ءجۇزى كومپو­زيتورلارىنىڭ تاڭداۋلى تۋىندىلارى كەڭىنەن ورىن الدى. ول بىرقاتار فيلمدەرگە («ءبىزدىڭ سۇيىكتى دارىگەر», «ءان قاناتىندا», «تاقيالى پەرىشتە»), ت.ب. ءتۇستى.

ول كوپتەگەن حالىقارالىق كونكۋرستار مەن دۇنيەجۇزىلىك فەستيۆالدارعا قاتىسىپ, جەڭىمپاز اتاندى. قازاقتىڭ ءان ونەرىن ەۋروپا مەن ازيانىڭ كوپتە­گەن مەملەكەتتەرىندە جانە اقش-تا وتكەن قازاق مادەنيەتىنىڭ كۇندەرىندە كەڭى­نەن ناسيحاتتاپ, الەمدىك بيىككە كوتەردى.

ە.سەركەباەۆ – ۇلاعاتتى ۇستاز, قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كونسەر­ۆاتوريانىڭ پروفەسسورى رەتىندە كوپ­تەگەن شاكىرت تاربيەلەپ, وزىندىك ءان مەكتەبىن قالىپتاستىردى.

ول تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءاربىر جەتىستىگىنە قۋانىپ, ەلباسىنا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ وتىردى. استانا قالاسىنداعى «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋىندا ونەر كورسەتىپ, باتاسىن بەردى.

ە.سەركەباەۆ «وتان» وردەنىمەن, 2 رەت لەنين وردەنىمەن, وكتيابر رەۆو­ليۋتسياسى جانە ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندەرىمەن, ت.ب. كوپتەگەن ناگرادالار­مەن ماراپاتتالدى. كسرو جانە قازاق­ستاننىڭ جوعارعى كەڭەسىنە بىرنەشە مارتە دەپۋتات بولىپ سايلاندى.

ليرا شوقجۇلدىزىنىڭ ءبىر جۇلدىزى ە.سەركە­باەۆتىڭ ەسىمىمەن اتالعان.

قازاق ونەرىنىڭ تارلانى, كورنەكتى مادە­­نيەت پەن ونەر قايراتكەرى, ابزال ازامات, ۇلا­عاتتى ۇستاز, الەمگە تا­نىلعان ءانشى ەرمەك سەر­­كەباەۆتىڭ ەسىمى ءاردايىم ەل جادىندا ساق­­تالادى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى.

 

قوش بول, ەلدىڭ ەركەسى!

كوزىن جۇمدى قازاقتىڭ شىن ءدۇلد ۇلى,

اقجارقىن, ايقىن بەكزات, بۇلبۇل ۇلى.

انشىلىك اسپانىندا ءبىر جۇلدىزدىڭ,

الەمدى تاڭ قالدىرعان ءسوندى نۇرى.

اتى اڭىز ەل ەركەسى ەرمەك ەدى,

تۇلپارداي سەرگەك ەدى كەرمەدەگى.

ارقاشان قاز داۋىسى بيىك زاۋلاپ,

ساعىنتار كوككە قۇلاش سەرمەگەنى.

ۇلتىمنىڭ ەرەن ءانشى كوپ بالاسى,

سولاردىڭ عايىپ بولدى تاڭداماسى.

ابايدىڭ ءانىن شىرقاپ, بوزداتقاندا,

جازىلىپ قالۋشى ەدى جان جاراسى.

نايزاعاي ءدال تۇسكەندەي بۇگىن كوكتەن,

سۇم اجال تەز ۇعىندىق سىرىڭدى وكتەم.

قازاقتىڭ فيگاروسى عايىپ بولدى,

ساحنانى كارۋزوشا دۇبىرلەتكەن.

كۇڭىرەندى كوكشەتاۋ, قىزىلجارىڭ,

سەن ەدىڭ ماقتانىشى, ۇزدىك دارىن.

اقشا بۇلت الاتاۋدى التى اينالىپ,

ازايتتى كوڭىل ايتىپ, مۇڭىن قالىڭ.

ۇقساعان شاڭ جۇقپايتىن سايگ ۇلىككە,

ۇلگى ەدىڭ اسەم, كەربەز ساندىلىككە.

جان اعا,

توپىراعىڭ تورقا بولسىن,

جول تارتتى اتاق-داڭقىڭ ماڭگىلىككە.

كاكىمبەك سالىقوۆ.

ەندى سىزدەي ءانشى قايدا...

دۇنيەدەگى تاعى ءبىر ەڭ اسىل ادامىم­­­دى­ جوعالتتىم. اسقار تاۋداي ەڭسەلى ەرمەك اعامىز ەندى جارقىلداپ, جانى قال­­­­­ماي جاعدايىمدى سۇراپ, الدىمنان شىق­­­پاي­تىنىن ويلاعاندا قايعىدان ءىشىم قۇلازىپ, الاي-دۇلەي كۇي كەشىپ, كۇيزەل­­­­گەنىمدى قايتىپ ايتىپ جەتكىزەرىمدى بىلمەي قالدىم. بۇل دۇنيەدە ماڭگى ەشتەڭە جوق قوي, ارينە. ومىردەن اعىپ ءوتىپ بارا جاتقان عۇمىر-كوشكە داۋا بار ما؟ بىراق...بىراق, «اتتەڭ-اي» دەپ قابىرعاڭ قايىساتىن مۇنداي تۇلعانىڭ قازاسىنا قازىر قايعىرماي قالعان قازاق جوق شىعار, ءسىرا.

قايران, ەرمەك اعا-اي! ەندى سىزدەي ومىردە ەر تۋا ما دەسەيشى. ەندى سىزدەي ونەر­دە ءان تۋا ما دەسەيشى. قازاقتىڭ داۋى­سى قايدا دەسە, الاتاۋداي اسقاق ءور تۇل­عاڭىزدى كورسەتەر ەدىك. قازاق دەگەن حا­لىق قانداي حالىق دەگەندە, الدىمىزعا تاعى دا ءسىزدى توسىپ تۇرا قالعان ساتتەردىڭ اسەرى قانداي ەدى, شىركىن! سىرتقى كەلبەت پەن ىشكى كەلبەتتىڭ كەستەلى سۇلۋ بەينەسى ءوزىڭىز ەدىڭىز-اۋ. سول كوركەمدىك بۇگىن كوك­جيەككە ءسىڭىپ عايىپ بولدى. ءسىزسىز ەندى ما­عان ساحنا – جەتىم. اعالى-قارىنداستاي ەكەۋمىزدىڭ قانشاما سپەكتاكلدەردە جولىمىز توعىسقان ەدى. «الپامىس», «ترا­ۆيا­تا», «سەۆيل شاشتارازى», «دون جۋان», «ەڭلىك-كەبەك» ...قۇداي-اۋ, وتكەن كۇنگە كوز تىكسەڭ, قازاق وپەراسىنىڭ تاريحى دا, تاعىلىمى دا ءسىز ءجۇرىپ وتكەن ءىزدىڭ ورنەگىنەن قۇرالادى ەكەن عوي. بۇل عانا ەمەس, قازاقتىڭ حالىق اندەرىن وزىڭىزدەي ايالاپ اسىرعان ابزال ازامات بار ما؟ «كوك­شەتاۋ» ءانىن سىزدەن ەستىگەننەن كەيىن باس­قالاردىڭ ورىنداۋىندا قابىلداي الماي قالعانمىن. سول ءاندى نەگە ۇمىتپاي قالدىم ەكەن... ءان دەگەن قۇدىرەتتىڭ, بالكىم, ءسىز وزىنە اينالىپ كەتتىڭىز بە ەكەن, اعا.

بيبىگۇل تولەگەنوۆا,

كسرو حالىق ءارتىسى.

 

قاتارلاسىم, قاناتتاسىم

ءوزىم قاتتى سىرقاتتانىپ اۋرۋحانادا جاتىپ, ونەردە قوس ورىمدەي بولعان قاناتتاسىم ەرمەك سەركەباەۆتىڭ دۇنيەدەن وزعانىن ەستىپ قاپالى كۇي كەشتىم. قازاقتىڭ مۋزىكا مادەنيەتى ءۇشىن ورنى تولماس اۋىر قازا ەكەندىگىنە ءسوز بار ما. وپەرانىڭ قارا شاڭىراعىنا ءبىر ۋاقىتتا قاتار كەلدىك, كوپتەگەن وپەرالاردا ساحناعا بىرگە شىعىپ جۇردىك. اللاعا تاۋبە, ءومىر-باقي ەرمەكپەن دوستىق, ارىپتەستىك قارىم-قاتىناسىمىز اۋەلگى رياسىز ىستىق قالپىندا ساقتالىپ قالدى. ساعىنىشىمىز دا, سالاماتىمىز دا ءبىر ەدى. ونەردە بىرگە داۋرەن سۇردىك. قاتار ءجۇرىپ, بىرگە قارتايدىق. ول دا, مەن دە انشىلىگىمىزگە قوسا تالىمگەر ۇستاز, كونسەرۆاتوريا­دا پروفەسسور بولدىق. ءساتى تۇسكەندە, ەگدەلىگىمىزگە قاراماي ساحناعا دا شىعىپ قوياتىن ەدىك.

ەرمەكتىڭ جان-جۇرەگى جۇم­­­ساق, كاۋسارداي تازا بولاتىن. بويىندا قىزداردى سىي­لاي­تىن, باسقانىڭ تالانتىن باعالاي بىلەتىن بەكزاتتىق بار ەدى. قاسيەتتى ءان ونەرىنىڭ تابال­دىرىعىن اتتاعان جاس شاعىنان-اق سولاي-تىن. 1958 جىلى ءماس­كەۋدە وتكەن قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ ونكۇندىگى كەزىندە ءبىزدىڭ ەرمەك دوسىمىزدىڭ جۇلدىزى ايرىقشا جارقىرادى. سونىڭ الدىندا عانا – 32 جاسىندا «قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى» اتاعىن العان-دى. ونكۇندىك قو­رىتىندىسىندا وعان «كسرو حالىق ءارتىسى» اتاعى بەرىلدى. ءسويتىپ, ءبىر جىلدا ەكى بىردەي ەڭ جوعارى اتاققا قول جەتكىزۋ سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس ەدى. مۇنداي شىرقاۋ بيىككە ەرمەك سياقتى توپجارعان ساڭلاقتار عانا سامعاپ كوتەرىلە الاتىن.

وسى جولعى ونكۇندىكتە مەن دە جاڭاعى جوعارى ماراپات العانداردىڭ قاتارىندا بولدىم. ەرمەكتىڭ مەن ءۇشىن رياسىز قۋانعانى, تىلەۋلەس بولعانى, قولداپ-قوستاعانى, جاقتاپ پىكىر ايتقانى ەسىمدە. ەرمەك بەكمۇحامەد ۇلىنىڭ ءبىر قاسيەتى, ونەردى باعالاعاندا تەك ادىلدىككە جۇگىنەتىن, ادالىن ايتاتىن, مىناۋ جاقىنىم ەدى, اناۋ دوسىم ەدى دەپ بۇرا تارتپايتىن. سول سەبەپتەن دە, ونىڭ پىكىرى ءبىز ءۇشىن ارقاشان قىمبات ەدى.

كەيىننەن يۋ.مەيتۋستىڭ «اعايىندى ۋليا­نوۆتار» وپە­را­سىن­دا ول قىرىقتا بولسا دا جاس­وسپىرىم ۋليانوۆ-لە­نين­دى, ال مەن لەنيننىڭ انا­سى­نىڭ پارتياسىن جۇپتاسىپ بىرگە ورىن­دادىق. ودان سوڭ تاعى دا سول اۆتوردىڭ «جاس گۆارديا» وپەراسىندا ەرمەك ولەگ كوشەۆوي, مەن ۋليانا گروموۆا بولىپ, باستى ءرول­­دەردى بىرلەسە شىرقادىق. سول جو­لى ەكەۋمىز تاعى دا بىرگە ما­را­پات­تالىپ, مەملەكەتتىك سىي­لىق ال­دىق. ول دا ءبىر داۋرەن ەكەن!

قاتار قۇربى, ونەردەگى تاع­دىرلاسىم ەرمەكتىڭ ءومىر داۋرەنى وتكەنمەن, ونەرىنىڭ داۋرەنى ماڭگى جاس قالپىندا حالقىنىڭ جۇرەگىندە ساقتالىپ قالادى. قوش, ءان ونەرىندەگى اققۋداي قاناتتاسىم!

روزا جامانوۆا,

كسرو حالىق ءارتىسى.

ونەردىڭ سەركەسى

ول 60 جىلدان استام ۋاقىت بويى اباي اتىنداعى اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا جەتەكشى ءانشى-سوليست بولىپ جەمىستى ەڭبەك ەتتى. وسى جىلدار ىشىندە قازاقستان كومپوزيتورلارى جازعان وپەرالارداعى اباي, ەر تارعىن جانە الەمدىك كلاسسيكادان جەرمون, ونەگين, اسىرەسە, فيگارو بەينەلەرى مەن مۋزىكالىق پارتيالارىن كەمەلىنە كەلتىرىپ, تارتىمدى ەتىپ ورىندادى. سونىمەن قاتار, ول كونتسەرتتىك ساحنالاردا قازاقتىڭ حالىق اندەرىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارىن, قازاقستان جانە دۇنيە ءجۇزى كومپوزيتورلارىنىڭ اندەرىن ناقىشىنا كەلتىرىپ شىرقادى.

اسىرەسە, ول سالعان «وتانىم مەنىڭ», «نادو منوي نەبو سينەە» جانە فيگارونىڭ كاۆاتيناسى بۇكىل الەمدى شارلاپ كەتتى. ەرمەك – كوپتەگەن شەتەلدىك گاسترولدىك ساپارلاردا بولىپ, وزىنە ءتان ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىمەن تىڭداۋشىلارىن ەرەكشە تامساندىرعان ءانشى. ول – ۇزاق جىلدار بويى قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىندا انشىلەر دايارلايتىن ارنايى جەكە كلاسس اشىپ, جاستارعا انشىلىك ونەردىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتىپ, ونداعان دارىندى شاكىرتتەردى باۋ­لىپ شىعارعان ۇلاعاتتى ۇستاز-پروفەسسور.

ەرمەك 80 جاستان اسىپ, ەگدە تارتقان شاعىندا تاعى دا ءبىر ەرلىك جاسادى. ول الماتى مەن استانادا, ماسكەۋ مەن پەتەربۋرگتە ەكى ساعاتقا سوزىلعان جەكە كونتسەرتتىك قويىلىم كورسەتىپ, تالعامپاز دا كىرپياز ونەرسۇيەر قاۋىمدى ءدۇر سىلكىندىرىپ, تىڭداۋشىلارىنىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى. مۇنداي قۇبىلىس انشىلەر اراسىندا وتە سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي. وسىنداي عاجاپتار تەك انشىلىك جانە ساحنالىق ونەردىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرگەن دارا دارىن يەسىنىڭ عانا قولىنان كەلەتىن دۇنيە.

ەرمەك – ءوزىنىڭ انشىلىك ونەرىمەن ءاردايىم قازاق حالقىنىڭ مارتەبەسىن بيىكتەتىپ, بۇكىل عالامدىق شارتاراپقا پاش ەتكەن ونەر تارلانى. سوندىقتان دا ول ەلىنىڭ ەركەسى, ونەردىڭ سەركەسى بولدى. ونىڭ ونەرىن بيلىك پەن تۋعان حالقى جوعارى باعالادى.

ەرمەكتىڭ ونەر جولىن قۋعان ەكى ۇلى بار. ولاردىڭ ءبىرى الماس كور­­­نەكتى كومپوزيتور. ەكىنشىسى, باي­­عا­لي ايگىلى «ا-ستۋديو» ەسترادا ۇجى­مى­نىڭ جەتەكشىسى. ال قىزى يرينا جاق­سى جۋرناليست, جازۋشى. اكە­سى تۋ­رالى تارتىمدى كىتاپ جازىپ شى­عار­دى.

قورىتا ايتقاندا, ەرمەك بەك­­­مۇ­حامەد ۇلى سەركەباەۆ – عاسىرلاردا ومىرگە ءبىر كەلەتىن ۇلى ءانشى, ەرەكشە تۇلعا. ونىڭ ەسىمى قازاقستان مادەنيەتىندە, قازاقتىڭ مۋزىكا تاريحىندا التىن ارىپپەن جازىلىپ, ەرەكشە ويۋ-ورنەكپەن كومكەرىلەدى. ەرمەك سەركەباەۆ سياقتى قايتالانبايتىن ءبىرتۋار ءانشى, ونەر ساڭلاعىنىڭ اتى قازاق حالقىنىڭ جادىندا ارقاشان ساق­تالادى. توپىراعىڭ تورقا, جاتقان جە­رىڭ جايلى بولسىن, الاشتىڭ ار­داقتى پەرزەنتى!

جەكسەنبەك ەركىنبەكوۆ,

قازاقستاننىڭ ونەرىنە ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر,

1976-1987 جىلدارداعى مادەنيەت ءمينيسترى.

 

حالقىنا ولمەس ونەرىن قالدىردى

ءبىز ەرمەك ەكەۋمىز كونسەرۆاتوريادا وقۋدى بىرگە باستاپ, قاتار بىتىردىك. ول ءۇشىنشى كۋرس­­­تان باستاپ وپەرا تەاترىنا جەكە ءانشى بولىپ ور­نالاستى. ال مەن فيلارمونيا انشىلىگىنە قا­­بىل­داندىم. سودان كەيىن ءبىزدىڭ تاتۋلىعىمىز, جول­داستىعىمىز ۇزىلگەن جوق. ءبىرىمىزدى ءبىرىمىز ءار ۋاقىتتا ىزدەپ تۇرۋشى ەدىك, ۇنەمى قوناققا شاقى­­­رىسىپ, ومىردە دە, ونەردە دە تىعىز ارالاسىپ جۇردىك.

ول ءوزى جۇرەگى اشىق, پەيىلى كەڭ, كەرەمەت ادام ەدى. ءوزىنىڭ سانالى عۇمىرىن بەكزات ونەرگە ارناپ, ارتىندا ەلى ەسكەرەردەي ەلەۋلى ءىز قالدىردى. حالقىمىزدىڭ قاداۋ-قاداۋ تۇلعالارىنىڭ ىشىندە دە ەرمەك دوسىمنىڭ پەشەنەلى جۇلدىزى ەرەكشە جارقىراپ, ۇلتىمىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالعانىنا مەن دە تالاي مەرەيلەنگەنمىن.

ەرمەك سەركەباەۆ وپەرا ساحناسىندا باتىستىڭ, ەۋروپانىڭ جانە قازاق كومپوزيتورلارىنىڭ تۋىن­دىلارىنىڭ بارشاسىن دەرلىك ورىنداپ شىق­­­تى. ەڭبەگىنە قاراي جاقسى, سىرلى دا سۇلۋ ءومىر ءسۇردى. لايىقتى ماراپاتتاردى ەنشىلەپ, ونەر­سۇيەر حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنە ءبىلدى.

ەندى, امال قانشا, ۋاقىت جەتتى دە, ول ءبىزدى تاستاپ, باقيلىق ساپارعا كوشىپ جۇرە بەردى. حالقىنا ولمەس ونەرىن قالدىردى. مارقۇمنىڭ جاتقان جەرى جارىق, يمانى جولداس بولسىن. جاساعان جاقسى امالدارى ەسكەرىلىپ, جانى پەيىشتە شالقىسىن دەيمىن.

بەكەن جىلىسباەۆ,

قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, پروفەسسور.

 

كوپ قازىنا ىشىندە كەتتى

ەرەكەڭ, ەرمەك سەركەباەۆ جونىندە جاسى سەكسەنگە تولعانشا بىردە-ءبىر ءجونى ءتۇزۋ كىتاپ جازىلماعانىن ەسكەردى مە ەكەن, مارقۇم باققوجا مۇقاەۆ بىردە كۇتپەگەن جەردەن: «مەن كەلىستىم, سۇحبات جاساۋعا رۇقسات بەردى, سونى ءوزىڭىز قولعا الساڭىز, ءارى قاراي جالعاستىراتىن جاعداي بولسا, بالكىم, ءتۇبى كىتاپ ەتىپ شىعارارمىز», دەگەن سوڭ, ۇزاماي ۇلى ءانشىنىڭ ۇيىنە بارىپ اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ول جارىق كورىسىمەن, ەكىنشى, ءۇشىنشى سۇحبات جالعاسىپ, جىل بويى اي سايىن كول-كوسىر سۋرەتتەرمەن بىرنەشە ساندا جاريالاندى. سولايشا, «پاراسات» جۋرنالىندا جارىق كورگەنى, كورمەگەنى بار, قوماقتى كىتاپ دۇنيەگە كەلىپ, ەرەكەڭنىڭ سەكسەن جىلدىق مەرەيتويىنا تارتۋ ەتىلدى.

كىتاپتا تەك ۇلى ءانشىنىڭ ءوز اۋزىنان ايتىلعاندارى عانا قامتىلىپ, وزىنە بەلگىلى, ءوزى بىلەتىن تىڭ, وزگەلەرگە بەيمالىم وقيعا, دەرەك, مالىمەتتەر ءسوز بولدى. اكەسى بەكمۇحامەدتىڭ ماعجان جۇماباەۆپەن بالا كەزدەن دوس بولىپ, ۋفادا بىرگە وقىعانى, پەسالارى ساحنالانىپ, «بەلەەت پارۋس ودينوكي» جانە «تاشكەنت – گورود حلەبنىي» دەگەن رومانداردى قازاقشا سويلەتكەنى, سونداي-اق, سوۆەتتىك داۋىردە قازاق ونەرىنىڭ ءوسىپ-وركەندەپ, الەمگە تانىلعانى, ونەردەگى ۇلى تۇلعالار تۋرالى ءوز بىلىگى تۇرعىسىنان تالاي-تالاي مياتتى اڭگىمە-سىر شەرتىلدى. ولار ەندى تاريح, تابارىك ىسپەتتى.

ەرەكەڭ قاتتى تولقىپ, ريزا بولىپ ءجۇردى. كوكەيىندە ءالى دە ايتىلۋى, جارىققا شىعۋى ءتيىس شەجىرە-حيكاياتتار تاسىپ-توگىلىپ جاتقانىن ءوزى دە, مەن دە سەزىپ, ءبىلىپ جۇردىك. وكىنىشكە قاراي, ەكىنشى قايتارا سۇحباتتاسۋدىڭ ءجونى كەلمەدى. بىردە ولاي, بىردە بۇلاي دەگەندەي سەبەپتەرمەن. قايتەمىز, سول كىتاپتىڭ ءار ەكى جىلدا قايتالاپ باسىلىپ, التى-جەتى جىلدا ءۇش رەت جا­رىق كور­گەنىن, ودان تىس, جەكە تا­راۋ­لا­رىنىڭ مەرزىمدىك باسىلىمداردا سان رەت باسىلعانىن داتكە قۋات ەتەمىز دە. ايتارى مول ەدى. كوپ قازىنا ىشىندە كەتتى...

ۇلى ءانشىنىڭ ارتىندا قالعان باي مۇراسى – ءوز ورىنداۋىنداعى حالىق اندەرىنەن باستاپ, الەمدىك كلاسسيكالىق ءان, رومانس, اريالار بولسا, ەكىنشى ولجا – اتالمىش كىتاپتاعى ءوز اۋزىنان حاتقا ءتۇس­كەن ەستەلىك, ۇسىنىس, پىكىر, كوز­­­­­قا­­­راس, ازاماتتىق قىرلارى دەر ەدىك.

باقۇل بول, قايران ەرەكە! اسىل اعا! نۇرىڭ پەيىشتە شالقىسىن!

زاكىر اساباەۆ,

قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى.