ۇلت قاسيەتىن قاستەرلەۋ ونەگەسى

قازاق ەلى تاريحىندا سونداي تۇلعا – اباي قۇنانباي ۇلى. تاۋەلسىزدىك باس­تاۋىندا ەلباسى: «اباي – قازاق حال­قىنىڭ رۋحاني قازىناسىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان عۇلاما عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ول قازاق حالقىنىڭ ەل بولۋى جولىندا ۇلان-عايىر ەڭبەك ەتكەن داناگەر. اباي – الەمدىك دەڭگەيدەگى ويشىلداردىڭ قاتارىنداعى عاجايىپ تۇلعا» دەپ اقىننىڭ جاھاندىق اياداعى قۇبىلىسىنا ناقتى باعاسىن دا بەرگەن بولاتىن.

ەلباسى «اباي اماناتى» اتتى تا­عى­لىم مەن تولعانىسقا تولى  ماقالا­سىندا اقىن مۇراسىن حالىق پەن مەم­لەكەت ءۇشىن ورتاق ماقساتقا جۇمىل­دىر­عان تەمىرقازىق قۇندىلىق سانا­تىن­دا ايرىقشا ايتىلۋى زاڭدى دۇنيە.

قازىرگى تاڭدا وركەنيەتتەر گەنە­زي­سىندە, مادەنيەتارالىق ديالوگتا وي بايگەسىنىڭ ورنى ايرىقشا. حالىققا جول سىلتەر كەمەل وي ايت­قان, زامانىنان وزىپ پاراسات پەن كور­كەمدىك بيىگىنە كوتەرىلگەن,  شىعار­ما­شىلىق مۇراسى قاي ۋاقىتتا دا ومىر­شەڭ­دىگىن جوعالتپايتىن الىپتار – ۇلت­تىڭ ماق­تانىشى مەن تىرەگى. ۇلى اقى­نى­مىز اباي  دا وسىنداي الەمدىك دەڭگەيدەگى اسقار بيىككە اينالىپ وتىر. ولەڭدەرىنىڭ اۋىزدان, كىتاپ­تارى­­نىڭ قولدان تۇسپەي كەلە جاتقا­نى­نا دا ءبىر عاسىردىڭ ءجۇزى بولىپتى.

اباي وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندە ۇل­تىمىزدىڭ بىردەن-ءبىر رۋحاني ۇستازىنا اينالدى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ  ماقالاسىندا وتە ما­ڭىزدى دۇنيەلەردى زەردەلەپ ايت­قان. «اباي مەكتەبىنەن» ءوتۋ,  «اقىن شىعار­مالارىنا بويلاۋ» دە­گەن تەرەڭ ماعىنالى باعىت-باع­دار ارقىلى قوعامدا, اسىرەسە وسكەلەڭ ۇرپاق بويىندا جاسامپاز يدەيا­لارعا ۇمتىلدىراتىن قاسيەتتى قا­لىپ­تاستىرۋ جولىن دا كورسەتىپ وتىر.

ەلباسىنىڭ «اباي اماناتى» ما­قالاسىندا «شىن مانىندە, ابايدىڭ يەك ارتىپ, ءتاۋ ەتىپ باراتىن استاناسى دا جوق ەدى. ەلدىكتى اڭساعان, بىرلىكتى كوكسەگەن دانىشپان ءۇشىن مۇنان ارتىق قاسىرەت تابىلماس» دەپ سالماقتى وي سالاتىن ءسوزى بار.

ۇلى ويشىلدىڭ وزەگىن جارعان ەلدىك يدەياسى وتكەن عاسىردىڭ 90-جىل­دارى «تاۋەلسىز ەلمىز» دەگەن قاسيەتتى ۇعىممەن ۇلاستى, ال XXI عاسىر­دىڭ العاشقى شيرەگىندە ەلباسى قا­لىپ­تاستىرعان, جاھاندىق كەڭىستىكتە ءوز ورنى مەن بەدەلى بار «تولىق مەم­لەكەتكە» اينالدىق. ەلىمىزدە جالپى­حالىقتىق مىزعىماس بىرلىك پەن تاتۋلىق مودەلىن قالىپتاستىرۋدى تۋ ەتكەن ۇستانىمىن: «تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىر­لى بولۋى جولىندا مەن ءاربىر سويلە­گەن سوزىمدە ەل بىرلىگى, ۇلت تاتۋ­لىعى ماسەلەسىن ۇدايى ەسكە سالىپ وتىراتىنىم سوندىقتان», دەپ ەلباسىنىڭ تۇجىرىمداۋى مەملەكەتىمىزدىڭ باياندى بولۋ فاكتورىن كورسەتۋدە.

ۇلى اقىن, دانا ويشىل اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مە­رەي­تويىنىڭ شارىقتاۋ تورىندە عيبراتتى وي-تولعاۋلارىمەن ورىلگەن ەلباسى ۇستانىمىنىڭ وزەگى – اباي قاعيداسى.

اقىننىڭ زامانىنىڭ وي بيىگىنەن ايتقان قاعيداتتارىن ءوز ومىرىمەن جانە  حالقىمەن ۇشتاستىرا ۇيلەستىرگەن ەلباسىنىڭ مەملەكەتىمىزدى بۇگىنگى ادامزات دامۋىنىڭ كوشىنە قوسقان ەرەن قايراتكەرلىك قىزمەتىن بۇكىل ماقالانىڭ ءون بويىنان, ءاربىر جولىنان ايقىن اڭعاردىق. اباي ارمانداعان كەمەلدىككە تەرەڭ اقىل مەن تەگەۋرىندى قايرات قانا اپاراتىن اقيقاتتى ەل­باسى بەرىك ۇستانىمىمەن جۇزەگە اسىر­عان تۇلعا رەتىندە حالقىمىزعا ونەگەلى جول سالدى.

ەرلان سايلاۋباي,

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى «اباي اكادەمياسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى