بۇگىن – حالىقارالىق قىزدار كۇنى

وسىدان 25 جىل بۇرىن بەيجىڭدەگى ايەلدەر قۇقىعى جونىندەگى ءتورتىنشى دۇنيەجۇزىلىك كونفەرەنتسيادا جاھاندىق قوعامداستىق ايەلدەر مەن قىزداردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋدىڭ ەڭ كورەگەن جوسپارىن – بەيجىڭ دەكلاراتسياسى مەن ءىس-قيمىل تۇعىرناماسىن قابىلدادى. وسىلايشا قازىرگى ۋاقىتتا قىزدار وزدەرىنىڭ بەيبىت جانە گۇلدەنگەن بولاشاعىن قۇرۋ ءۇشىن وسى جوسپاردى ۇستانىپ, ارەكەت ەتە الادى. بەيجىڭ دەكلاراتسياسىن ەسكە الۋ ءۇشىن «بۇۇ-ايەلدەر» قۇرىلىمى بىرنەشە ۇرپاقتار تولقىنىن قامتيتىن «تەڭدىك بۋىنى» ناۋقانى اياسىندا ايەلدەر مەن قىزداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋشىلاردى بىرىكتىرەدى. ءجاسوسپىرىم قىزداردىڭ قاجەتتىلىكتەرى مەن مۇمكىندىكتەرىنە بايلانىستى ناقتى ماقساتتار مەن ءىس-شارالار جانە ولاردىڭ شەشىمدەرى ۇرپاقتار تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ميسسياسىنىڭ باستى باعىتى بولىپ تابىلادى.

قىزدار ءۇي ىشىندە جىنە قوعامدا زورلىق-زومبىلىقسىز ءومىر ءسۇرۋدى تالاپ ەتەدى. ونداي جاعدايدى قامتاماسىز ەتۋ – بارلىعىمىزدىڭ مىندەتىمىز. 2015 جىلعى قازاقستانداعى كلاستەرلىك زەرتتەۋ مالىمەتتەرى بويىنشا, قىزداردىڭ 50% زورلىقتى تاربيەگە دۋشار بولۋدا. ونىڭ ىشىندە 21% – دەنە زورلىعى, 45% پسيحولوگيالىق اگرەسسياعا ۇشىرايدى.

سونىمەن قاتار COVID-19 قىزدارعا اقپارات پەن بىلىمگە تەڭ قول جەتكىزۋ ءۇشىن جاڭا كەدەرگى – تسيفرلىق الشاقتىقتى تۋدىردى. قىزدار جىلدام وزگەرمەلى ەڭبەك نارىعى جاعدايىندا باسەكەلەس بولۋ ءۇشىن ءبىلىم مەن كاسىبي داعدىلاردىڭ ۇلكەن تەڭسىزدىگىنە تاپ بولادى. گەندەرلىك رولدەر مەن ستەرەوتيپتەر – بالا شاقتان باستالىپ, ءجاسوسپىرىم كەزدە قالىپتاسىپ, بولاشاقتا تاڭدايتىن كاسىپ تۇرىنە اسەر ەتەتىن ۇيرەنشىكتى مىنەز-ق ۇلىق ۇلگىسى. دۇنيەجۇزىندە عىلىم, تەحنولوگيا, ينجەنەريا جانە ماتەماتيكا سالالارى (STEM) بويىنشا وقىعان تۇلەكتەر اراسىندا ايەلدەردىڭ ۇلەسى الەم ەلدەرىنىڭ ۇشتەن ەكىسىنەن استامىندا 15%-تەن اسپايدى. گەندەرلىك تەڭدىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ايەلدەر مەن جاس قىزدارعا بىلىمگە, تەحنولوگياعا, تسيفرلىق وقىتۋعا جانە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىككە تەڭ قولجەتىمدىلىك قاجەت.

جاڭا داعدىلارعا يە قىزداردىڭ مۇمكىندىكتەرىن دامىتۋ ەكونوميكالىق دامۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى. قازاقستانداعى قىزدار اراسىندا STEM سالاسىنداعى ءبىلىم مەن يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ ماقساتىندا 2020 جىلى يۋنيسەف پەن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي-تەحنولوگيالىق پاركى قىزدارعا UniSat نانوسپۋتنيكتەرىن جاساپ شىعارۋ بويىنشا ءبىلىم بەرۋ جوباسىن ىسكە قوستى. اعىمداعى جىلدىڭ قازان ايىندا قازاقستاننىڭ ءار ايماعىنان كەلگەن 14 پەن 35 جاس ارالىعىنداعى 20 قىز ستراتوسفەراعا العاشقى دايىن نانوسپۋتنيكتى ۇشىرادى. بۇل شارا نانوتەحنولوگيا, باعدارلاما جاساۋ جانە عارىش اپپاراتتارىن جوبالاۋ سالاسى قازاقستاننىڭ قىزدارى ءۇشىن اشىق ەكەنىن دالەلدەيدى. سونىمەن قاتار قازاقستاندىق جاستاردىڭ ىندەت كەزىندەگى وقشاۋلانۋدى جەڭۋىنە كومەكتەسىپ, دەنساۋلىققا ەموتسيونالدى قولداۋ كورسەتكەن, كۇيزەلىستەرمەن كۇرەسۋگە قول ۇشىن سوزىپ, قۇرداستارىمەن كەڭەس بولىسكەن بۇۇ ەرىكتىلەرىنىڭ كوپشىلىگىن قىزدار قۇرايدى.

مادەني شارالار مەن شىعارماشىلىق ارقىلى قىزدارعا مۇمكىندىك بەرۋ – 2005 جىلعى يۋنەسكو-نىڭ مادەني سالانىڭ ارتۇرلىلىگىن قورعاۋ جانە قولداۋ تۋرالى كونۆەنتسياسىنىڭ نەگىزى. وسىعان وراي, يۋنەسكو قىزداردىڭ بەلگىلى ءبىر شىعارماشىلىق كاسىبي سالالارداعى ءبىلىمىن كەڭەيتۋ جانە جەتىلدىرۋ ماقساتىندا بۇكىل ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار قىزدارىنا ارنالعان #GirlsCreArt2020 ونلاين كۋرسىن باستادى.

بۇگىنگى تاڭدا يۋنفپا گەندەرلىك ماسەلەلەر, رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق جانە ءاربىر قىز بەن ايەلدىڭ قۇقىعى تۋرالى حاباردار بولۋعا باعىتتالعان «قىز تاعدىرى» جوباسىن ءانشى, قوعام بەلسەندىسى قاليا جانە The Steppe پورتالىمەن بىرگە ۇسىندى. بۇل جوبا گەندەرلىك تەڭدىك الەمىن قۇرۋدىڭ كەزەكتى ارەكەتى رەتىندە جاسالدى. وندا ءاربىر قىز ءوزىنىڭ دەنساۋلىعى مەن ءومىرى تۋرالى سانالى تاڭداۋ جاساۋعا قۇقىلى.