زاڭسىزدىق پا, الدە...

تiلدەردiڭ قولدانىلۋىنىڭ قۇ­قىق­تىق نەگiزدەرiن رەتتەيتىن «قازاقس­تان رەسپۋبليكاسىنداعى تiلدەر تۋرالى» زاڭنىڭ 4-بابىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتiك تiلi – قازاق تiلi.  مەملەكەتتiك تiل – مەم­لە­كەتتiڭ بۇكiل اۋماعىندا قوعام­دىق قاتىناستاردىڭ بارلىق سالاسىندا قولدانىلاتىن مەملەكەتتiك باس­قارۋ, زاڭ شىعارۋ, سوت iسiن جۇرگiزۋ جانە iس قاعازدارىن جۇرگiزۋ تiلi» دەپ كورسەتىلگەن. دەمەك اتالعان زاڭ كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىن انىقتاپ دامىتا وتىرىپ, قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك باسقارۋ, زاڭ شىعارۋ جانە iس قاعازدارىن جۇرگiزۋ تiلi دەپ بەكىتتى.

جوعارىدا كورسەتىلگەن باپ­تار­دىڭ دەپۋتاتتارعا مىندەتتىلىگى قان­شا­لىقتى دەگەن سۇراقتى ءبىلۋ ءۇشىن پارلامەنتتىڭ مارتەبەسىن, قۇقىقتىق نەگىزىن كورسەتكەن «قازاقستان رەس­پۋب­­­لي­كاسىنىڭ پارلامەنتى جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىن قارادىق.

بۇل جەردە  37-باپتا «پارلامەنت جۇ­مىسىندا تiلدەردi پايدالانۋ رەس­پۋبليكا كونستيتۋتسياسىنا جانە رەس­پۋب­ليكاداعى تiل تۋرالى زاڭ­دارعا سايكەس جۇزەگە اسىرى­لا­دى» دەپ بەكىتىلگەن. دەمەك, قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى زاڭ شىعارۋ پروتسەسىن تەك قانا مەم­لەكەتتىك تىلدە – قازاق تىلىندە جۇر­گى­زۋگە مىندەتتى. وسى زاڭ بۇزۋ­شى­لىق­تاردىڭ دالەلدەمەسىن ءبىز پار­لا­مەنت سەناتىنىڭ, ءماجىلىسىنىڭ زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى, ەكىنشى وقىلىمدا تالقىلاۋلارى, ماقۇلداۋلارى تۋرالى كەز كەلگەن وتىرىسىنىڭ كورسە­تىلى­مىنەن, ستەنوگراممالارىنان باي­قاي­مىز.

بۇل كورسەتىلىمدەردە وقىلىمداردا زاڭ جوباسى بويىنشا باياندامالار, تۇجىرىمدار, باستى قورىتىندىلار كوبىنەسە ورىس تىلىندە ايتىلادى.

بۇنى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ ولار قازاق جەرىندە تۋىپ, ءوسىپ, اكىم, مينيستر, گەنەرال بولا تۇرا, مەملەكەتتىك تىلدە سويلەمەۋى, بىلمەسە  ۇيرەنبەۋى نەلىكتەن؟ الدە وسىنداي شەنەۋنىكتەردىڭ ءتىلدى مەڭگەرمەۋىنىڭ سەبەبى قازاق مەملەكەتىنىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر دەپ ويلاپ, سەنبەۋىندە مە؟!.

پارلامەنتتىڭ وسى زاڭدارعا قايشى ارە­كەتتەرى قازاقستاندىقتاردىڭ كونس­تي­تۋ­تسيالىق قۇقىن بۇزىپ, زاڭ شىعارۋ ىسىندەگى بولىپ جاتقان جارىس­سوز­دەردى, قورىتىندىلاردى, ارنايى ماماندار ۋاجدەرى ورىس تىلىندە ايتىلعاندىقتان تۇسىنبەۋىنە اپارىپ, كونستيتۋتسيامەن, زاڭدارمەن بەرىل­گەن مەملەكەتتىك تىلدە اقپارات الۋ قۇقىق­تا­رىنىڭ بۇ­زىل­ۋى­نا, شەكتەلۋىنە جول بەرىپ, بە­كى­­­­تىلگەن قۇ­قىقتارىنىڭ جۇ­زە­گە­ اسۋى­نا كەدەرگى جاساۋدا.

مەملەكەتىمىزدىڭ زاڭ شى­عا­رۋ­شى ورگانى وسى ورەسكەل زاڭ بۇزۋ­شىلىقتارى ارقىلى قازاق حالقىنىڭ عانا  قۇقىن اياققا باسىپ وتىرعان جوق. ولار 1995 جىلعى 30 تامىزدا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا ءبىرتۇتاس ەل بولىپ قابىلداعان كونستيتۋتسيانى مويىنداماي, بۇكىل قازاقستان حالقىنىڭ قۇقىن بۇزىپ وتىر.  قورىتىندىلاي كەلە بىلگىمىز كەلەتىن باستى ماسەلە – پارلامەنت زاڭدى ورىنداۋعا ءوزى ۇلگى بولۋى كەرەك ەمەس پە؟!

ايىپقان مۋحامەديەۆ,

زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى