وسىرە بىلسەك بالىق تا, پايدا اكەلەر حالىققا

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ادام باسىنا شاققاندا جىلىنا 16 كيلودان كەم ەمەس بالىق تۇتىنۋدى ۇسىنسا, قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش ءبىر ادامعا 4 كيلودان كەلەدى. ال كورشىلەس رەسەيدە ادام باسىنا – 23 كيلو, قىتايدا 45 كيلو بالىق تۇتىنىلادى. دەمەك, بالىقتى از تۇتىنعانىمىزبەن, ەكسپورتتىق الەۋەتىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىمىز مول. ال ونىڭ دەنساۋلىققا پايداسى جەكە تاقىرىپقا جۇك بولار اڭگىمە.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىل تامىز ايىندا قولدا بار مۇمكىندىكتەردى دامىتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتىپ, قاراشا ايىنا دەيىن بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ وڭىرلىك باعدارلامالارىن ازىرلەپ, بەكىتۋدى جۇكتەگەن بولاتىن. سونداي-اق پرەزيدەنت قازاقستان حالقىنا ارناعان «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتپاي, باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرۋ مۇمكىن ەمەستىگىن اتاپ ءوتىپ, ونىڭ ىشىندە بالىق شارۋاشىلىعىنا دا ەرەكشە ءمان بەرۋدى تاپسىردى.

بالىق سالاسى – اۋىل شارۋاشى­لىعىنىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سەكتورلارىنىڭ ءبىرى. رەسمي دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, 5 جىل ىشىندە وتاندىق بالىق ءوندىرىسى 2016 جىلعى 1800 توننادان بيىل جوسپارلانعان 10 مىڭ تونناعا دەيىن 5 ەسەدەن استام وسكەن. تەك سوڭعى 8 ايدا اۋلانعان جانە وندىرىلگەن بالىق كولەمى 26,3 مىڭنان 31,3 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايدى. بالىق ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 27%-عا – 7,9 مىڭ تونناعا دەيىن, بالىق اۋلاۋ 16,4%-عا – 23,4 مىڭ تونناعا دەيىن وسكەن. ىشكى نارىققا بالىق ونىمدەرىن جەتكىزۋ كولەمى 8,7 مىڭنان 10,5 مىڭ تونناعا دەيىن ارتىپ وتىر. ەلىمىز مۇحيت بالىعى مەن تەڭىز ونىمدەرىن يمپورتتايدى. ياعني مايشاباق, سكۋمبريا, اسشايان, ميديا جانە باسقالارى نورۆەگيا, رەسەي, يسلانديا, قىتاي جانە بالتىق ەلدەرىنەن كەلەدى.

ءوز كەزەگىندە, قازاقستان جىل سايىن شامامەن 60 ملن دوللار سوماسىنا 36 جاقىن جانە الىس شەتەلگە 30 مىڭ تونناعا جۋىق بالىق ونىمدەرىن ەكسپورتتايدى ەكەن. ەلىمىزدە مىڭنان استام بالىق شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرىندە 11 مىڭنان استام ادام جۇمىس ىستەيدى. ولارعا 1 646 بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىنى مەن ۋچاسكەلەرى بەكىتىلگەن. وتكەن جىلى 45 مىڭ توننا بالىق اۋلانعان. كەيىنگى 7 جىلدا ەلىمىزدە وسىرىلگەن بالىق كولەمى 9 ەسە, ياعني 800 توننادان 7,4 مىڭ تونناعا دەيىن وسكەن. بالىق وسىرۋمەن اينالىساتىن 180 شارۋاشىلىقتا 1 126 ادام جۇمىس ىستەيدى. سالا ماماندارى بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىقتارى بۇدان دا كوپ بولۋى كەرەكتىگىن ايتۋدا. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ۇسىنعان جان باسىنا شاققاندا 16 كيلو بالىق تۇتىنۋ نورماسىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن شامامەن 300 مىڭ توننا بالىق ءوسىرۋ قاجەت ەكەن.

تۇركىستان وبلىسى – كوشباسشى

بالىقتى جاساندى ءوسىرۋ بويىنشا 5 مىڭ توننا (68,7%) وندىرەتىن تۇركىستان وبلىسى ەلىمىزدە كوشباسشى بولىپ سانالادى. ال الماتى وبلىسىندا شامامەن 1000 توننا (12,8%), سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 380 توننا جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 300 توننا بالىق وسىرىلەدى. تۇركىستان وبلىسىندا تاۋارلى بالىق (اكۆاوسىرۋ) وسىرۋگە جارامدى 134 كول بار, جالپى الاڭى – 25 475 گەكتار. ونىڭ ىشىندە 23 جەرگىلىكتى ماڭىزى بار سۋ ايدىنى بالىق شارۋاشىلىعى ماقساتىندا تابيعات پايدالانۋشىلارعا بەرىلگەن, قوسىمشا 21 سۋ ايدىنى كونكۋرسقا قويىلعان. بۇگىنگى تاڭدا, وڭىردە بالىق شارۋاشىلىعىمەن 68 كاسىپورىن اينالىسادى, جىلدىق قۋاتتىلىعى 8 مىڭ توننادان استام. ونىڭ ىشىندە ءىرى 3 كاسىپورىن – شاردارا اۋدانىنداعى جىلدىق قۋاتتىلىعى 5 مىڭ توننا «حاميت» اوك, سايرام اۋدانىندا «كومەش بالىق» جشس (جىلدىق قۋاتتىلىعى 900 ت), تۇلكىباس اۋدانىندا FIRST FISH COMPANY جشس (جىل­دىق قۋاتتىلىعى 800 تن) جۇمىس ىس­تەيدى. وڭىردە بالىق ءونىمىنىڭ ەكسپورتى دا ارتا تۇسۋدە. مىسالى, وتكەن جىلى 3 156 توننا بالىق ونىمدەرى ازەر­باي­جان, گرۋزيا, يزرايل, رەسەي, كىتاي, وزبەك­ستان ەلدەرىنە ەكسپورتتالسا, بيىل­دىڭ 8 ايىن­دا 1 690 توننا ءونىم شەت­ەلگە جونەل­­تىلدى. بۇل سالانى دامىتۋعا مەملەكەت تا­راپىنان, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن كور­­سە­تىلىپ كەلە جاتقان قولداۋلار دا از ەمەس. بالىق شارۋاشىلىعىنا پاي­دا­لانى­لا­تىن ازىقتى ساتىپ الۋعا جۇمسا­لاتىن شىعىن­داردىڭ 30%-ىن سۋبسيديالاۋ بيۋدجەتتىك باعدارلاماسى وسى سالانىڭ دامۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزۋدە. وتكەن جىلى جەر­گى­­لىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن 331,7 ملن تەڭ­­گە قارجى ەسەبىنەن 2 858 توننا ازىق سۋب­سي­ديالانىپ, 1 229 توننا بالىق ءوندىرىل­ce, بيىل 350 ملن تەڭگە قارجى ءبولىنىپ 5 739 توننا ازىق سۋبسيديالانعان. بيىلعى 8 ايدا 1 511 توننا بالىق ءوندىرىلدى, تيىسىنشە سالىق ءتۇسىمى 45,2 ملن تەڭگە بولىپ, وتكەن جىلدان 3 ەسەگە ارتقان. دەگەنمەن...

شيكىزات جەتىسپەيدى

بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىندار سالانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن بىرقاتار ماسەلەنىڭ شەشىمىن تاپپاي وتىرعانىن ايتۋدا. شاردارا اۋدانىندا بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا سۋ قويماسى جانە سىرداريا وزەنى سەپتى­گىن تيگىزىپ وتىرعانى انىق. قازىرگى تاڭدا اۋداندا 5 بالىق وڭدەۋ زاۋىتى جانە با­لىق وسىرۋمەن اينالىساتىن 3 كاسىپ­ورىن تىركەلگەن. كاسىپورىنداردا جالپى 330-دەن استام ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. جالپى, وسى سالاعا كەيىنگى 3 جىل كولەمىندە 1 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا تارتىلىپتى. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى اعاتاي تاجەنوۆ كەلتىرگەن دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, كاسىپورىندارعا مەملەكەت تاراپىنان بىرقاتار جەڭىلدىك­تەر بولىنۋدە, اتاپ ايتقاندا, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باعدارلاماسى اياسىندا 127 ملن تەڭگەگە 2 بالىق وڭدەۋ كاسىپور­نىنا ينفراقۇرىلىم جۇر­گىزىلگەن. «قارا­پايىم زاتتار ەكونومي­كاسى» باعدار­لاماسى اياسىندا ەكىنشى دەڭ­گ­ەيلى بانك­تەردەن 200 ملن تەڭگەدەن استام قارجىعا جانە «وڭتۇستىك» ايو جشس ارقىلى 40 ملن تەڭگە نەسيە بەرىپ, بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, بالىق ءوسىرۋ توعاندارىن سالۋعا 50 گەكتاردان استام جەر ۋچاسكەلەرى بولىنۋدە. «بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا زيا­نىن تيگىزۋشى فاكتورلاردىڭ ءبىرى – براكونەر­لىك. زاڭسىز اۋلاۋدى بولدىرماۋ ماق­ساتىندا ءتيىستى شارالار ناتيجەسىندە جىل باسىنان بەرى 23 براكونەرگە حاتتاما تول­تىرىلىپ, 1,7 ملن تەڭگەگە ايىپ­پۇل سالىندى. بالىقتى سىرتتان اكەلۋ كولەمىن ازايتۋ, براكونەرلىكتى جويۋ ءۇشىن قول­دان ءوسىرۋ كولەمىن كوبەيتۋ قاجەت. بۇگىن­گى تاڭعا بالىقتى قولدان ءوسىرۋدىڭ جىل سايىنعى كولەمى شامامەن 200 توننا بولادى. قازىرگى تاڭعا شاردارا سۋ قوي­ماسى, قوسسەيىت, ۇزىن اتا اۋىلدىق وكرۋگى بالىقتى قولدان وسىرۋدە. الايدا, بۇل كور­سەتكىش كولەمى وتە از, ياعني الداعى ۋاقىت­تا بالىق ءوسىرۋ كولەمىن كوبەيتۋگە بارىن­شا مۇمكىندىك جاساۋ قاجەت», دەيدى ا.تاجەنوۆ.

اۋداندا بالىق شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى ءىرى كاسىپورىن سانالاتىن «حاميت» اۋىلشارۋاشىلىق وندىرىستىك كووپەراتيۆى بىرقاتار جوبانى ىسكە اسىرۋدا. اتاپ ايتقاندا, بالىقتى تەرەڭ وڭدەۋ, تورلى شارباقتا جانە توعانداردا ءوسىرۋ قولعا الىنعان. كاسىپورىن اۋداننىڭ شارۋالارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, الداعى 5 جىلدا بالىقتى ءوسىرۋ كولەمىن 150 توننادان 10 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋدى جوسپارلاۋدا. بۇل باعىت بويىنشا دا اۋقىمدى ناقتى ءىس-شارالار بەلگىلەنىپ, ماقساتتار قويىلعان. وندىرىستىك كووپەراتيۆ 2006 جىلى بالىق جانە بالىق ونىمدەرىن وڭدەۋدى ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا, شاردارا سۋ قويماسىنىڭ تابيعات پايدالانۋشى ءۇش مەكەمەنىڭ, اتاپ ايتقاندا Vita جشس, «نۇرالى» جشس, «سەرمانيزوۆ» جەكە كاسىپكەرلىگىنىڭ بىرىگۋى ناتيجەسىندە قۇرىلعان. قازىرگى ۋاقىتتا كووپەراتيۆتە 250 ادام جۇمىس ىستەيدى, ورتاشا جالاقى مولشەرى 150 مىڭ تەڭگە. كووپەراتيۆتىڭ باسقارما توراعاسى ب.سەرمانيزوۆ بۇگىندە زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 6 مىڭ توننا شيكىزاتتى وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن اي­تادى. كاسىپورىن وندىرەتىن بارلىق ونىم­دەر, ياعني ءتىرى بالىق, مۇزداتىلعان, كەپ­تىرىلگەن, ىستالعان بالىق ونىمدەرى جانە بالىق ۇنى ىشكى نارىقتا جو­عارى سۇ­رانىسقا يە, سونداي-اق ءونىمنىڭ 75%-ى ەۋرووداق ەلدەرىنە, رەسەي, ۋكراينا, يز­­رايل, اقش, قىتايعا ەكسپورتتالا­دى. وتكەن جىلى 1300 توننا بالىق ءونىمى شەتەلگە جونەلتىلگەن. جىل سايىن كاسىپورىن 130 ملن تەڭگەگە جۋىق سالىق تولەيدى. وڭدەۋگە شاردارا سۋ قويماسىنان الىنعان شيكىزات پايدالانىلادى, بۇدان باسقا قازاقستاندىق بالىق شارۋاشىلىعى ۇيىمدارىنان (كاسپي, ارال, زايسان) ساتىپ الىنادى, سونداي-اق رەسەي اۋماعىنان اكەلىنەدى. دەگەنمەن تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەۋگە شيكىزات جەتىسپەيدى.

«وسىعان بايلانىستى, زاۋىتتى قاجەت­تى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 2015 جىلدان باستاپ بالىق وسىرۋمەن اينالىسىپ كەلەمىز. كومپانيا ينكۋباتسيالىق تسەحتا دەرناسىلدەرىن الۋدان باستاپ, تاۋار­لى بالىق وسىرۋگە دەيىنگى تولىق تسيكلدى جۇزەگە اسىرادى. 2015 جىلى تۇركيادان 60 مىڭ دوللار سوماسىنا تورلار ساتىپ الدىق جانە شاردارا سۋ قويماسىندا بالىقتى شارباقپەن ءوسىرۋ بويىنشا جوبا ىسكە قوسىلدى», دەيدى ب.سەرمانيزوۆ.

قازىرگى ۋاقىتتا تورلاردىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا – 350 توننا, وندا تۇقى, بەكىرە جانە افريكا جايىنى وسى­رى­لە­دى. بىلتىر وسى تورلاردا 150 توننا تاۋارلى بالىق ءوسىرىلىپ, الماتى جانە شىم­كەنت قالالارىندا ساتىلعان. بيىل ناۋ­­رىز ايىندا قىزىلقۇم كانالىنىڭ بو­يىن­­داعى جوبالىق قۋاتتىلىعى 24 ملن دانا دەرناسىل مەن 2 ملن دانا شاباق­ت­ى قۇرايتىن توعان شارۋاشىلىعى ىسكە قوسىلعان. سونداي-اق سۋ قويماسىن ودان ءارى بالىقتاندىرۋ ماقساتىندا تورتا, قىلىش­بالىق, شنايكا, تابان جانە كوكسەر­­كە سياقتى كاسىپشىلىك تۇرلەرىنىڭ جاسان­دى ءوسىمىن مولايتۋ جوسپارلانۋدا. بۇدان باسقا, جوبالىق قۋاتى جىلىنا 200 توننا بولاتىن تورلاردا جانە توعاندا «تيليا­پيا» مەن افريكالىق جايىندى ءوسىرۋ بويىن­شا جوبا ازىرلەنۋدە. كاسىپورىندا العاش­قى كەزدەرى مامان جەتىسپەۋشىلىگى بول­عان. رەسەيلىك, ۋكراينالىق مامانداردى جۇ­مىسقا شاقىرۋعا ءماجبۇر بولعان كاسىپ­­ورىن بۇل ماسەلەنى جەرگىلىكتى جەردە شەشۋ جولىن تاۋىپتى. ياعني شاردارا قالا­­سىندا ورنالاسقان №16 كوللەدجدى سەنىم­­گەرلىك باسقارۋعا الادى. كوللەدجدى جىل سايىن بالىق ءوسىرۋشى, قايتا وڭدەۋشى جانە با­لىق­­شى ماماندىقتارى بويىنشا 50-70 تۇلەك ءبىتىرىپ شىعادى. كاسىپورىن ستۋدەنت­تەر ءۇشىن پراكتيكالىق-وندىرىستىك بازا سانالادى.

شاردارا اۋدانىندا ۇزاققا سوزىلاتىن ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدى ەسكەرە وتىرىپ, تاۋارلى بالىق ءوسىرۋ كولەمىن 10 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بار. ماماندار شاردارا سۋ قويماسىندا 5 مىڭ توننا, سونداي-اق قىزىلقۇم كانالى بويىنداعى تۇزدى توپىراقتاعى جاساندى توعانداردا, كۇرىش القاپتارى جانە باسقا كولدەردە 5 مىڭ توننا بالىق وسىرۋگە بولاتىنىن ايتۋدا. العا قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن «حاميت» اوك فەرمەرلەردى, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى اكۆاوسىرۋدىڭ قىر-سىرىنا جاپپاي تارتۋ جانە وقىتۋ, جەرگىلىكتى بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىقتارىن قاجەتتى ماتەريالدارىمەن جانە ازىقپەن قامتا­ما­سىز ەتۋ, تاۋارلى بالىقتى ساتۋدى ۇيىم­داستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. وڭىر­دە بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىسا­تىن ءىرى شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبىرى – كەلەس اۋدانىنداعى «كوشىم» شارۋا قوجالى­عىنىڭ جىلىنا 400 توننا ءونىم الۋ قۋاتتىلىعى بار. از ۋاقىت ىشىندە بۇل ءىستى بارىنشا مەڭگەرىپ, كاسىبىن دوڭگەلەتكەن قوجالىقتىڭ جەتىستىگىنە كورشى وبلىس وكىلدەرى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر.

سۋ ايدىندارى قۇم مەن قوقىسقا تولىپ, سايازدانعان

جۋىردا شاردارادا وتكەن بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جانە جەتىلدىرۋگە ارنالعان القالى جيىندا سالا ماماندارى مەن كاسىپكەرلەر بىرقاتار ۇسىنىس پەن ونى شەشۋ جولدارىن ورتاعا سالدى. ماماندار اگروقۇرىلىمداردىڭ بالىق ساتۋدان تۇسكەن جالپى تابىسى – بالىق شاباعى مەن ازىق ساتىپ العان شىعىنىن جاپپايتىنىن جەتكىزدى. بۇل ورايدا ولار ازىقپەن قاتار, شاباق ساتىپ الۋعا جۇمسالاتىن شىعىنداردى ءىشىنارا سۋبسيديالاۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. ەكىنشى ماسەلە وڭىردەگى سۋ ايدىندارىنىڭ ءوندىرىس كولەمى تومەن, ياعني سۋ ايدىندارىنىڭ ءتۇبى قۇم مەن قوقىسقا تولىپ, سايازداعان. سوندىقتان توعان شارۋاشىلىقتارىن تازالاۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداۋدا جانە مەم­لەكەتتىك دەڭگەيدە باقىلاۋعا الۋ كەرەك. ياعني بالىق شارۋاشىلىعى مەليوراتسياسىن تۇراقتى جۇرگىزۋ ماقساتىندا سۋ ءتۇبىن, تەرەڭدەتۋ تەحنيكاسىن ساتىپ الۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ, بۇل باعىتتا بالىق ءوسىرۋ زاۋىتتارى مەن ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ ينس­پەكتسياسىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىل­دى. سونداي-اق افريكالىق جايىننىڭ ءوڭىر كليماتىنا بەيىم, ءوسىمى جىلدام, ونىمدىلىگى جوعارى بولعاندىقتان شارۋالار قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. بۇل ورايدا بالىقشىلار اكۆاوسىرۋ ونىمدىلىگىن جانە ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋدى سۋبسيديالاۋ قاعيداسىنا افريكالىق جايىندى دا قوسۋ جونىندە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. جيىندا بالىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى تولىق قۋاتپەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن شيكىزات تاپشى ەكەنى دە ايتىلدى. ياعني ماماندار زاكىرلىك كووپەراتسيا جۇيەسى ارقىلى شاعىن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىن بىرىكتىرۋ قاجەت دەپ سانايدى. زاكىرلىك كووپەراتسيا جاساندى توعان سالۋ, شاعىن شارۋاشىلىقتاردى جەممەن قامتاماسىز ەتۋ, تاۋارلىق ونىمدەردى ساتۋ, تاعى دا باسقا ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرىپ, بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ جاڭا قارقىندا دامۋىنا جول اشاتىن بولادى.

اكىمدىكتەر بالىق ءوسىرۋدى باسىم باعىتقا سانامايدى

ايتا كەتەلىك, ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى سالىق, سۋ, جەر كودەكستەرىنە, سونداي-اق «جانۋارلار الەمىن قورعاۋ, ءوسىرۋ جانە پايدالانۋ», «ارحيتەكتۋرا, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس جۇمىستارى تۋرالى» زاڭ­دارعا وزگەرىستەر دايىنداپ, ونى ءتيىستى زاڭ­ناماعا ەنگىزدى. تۇزەتۋلەر مۇددەلى مەم­لەكەت­ت­ىك ورگاندارمەن كەلىسىلىپ, كۇزدە پار­لامەنتكە جولدانباق. سونداي-اق مينيسترلىك «اكۆاوسىرۋ تۋرالى» زاڭدى دايىنداپ قاجەت دەپ سانايدى. بالىق ءوسىرۋدى دامىتۋعا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى جەتكىلىكسىز. بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى بالىق پيتومنيكتەرى مەن كول-تاۋارلى بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىقتارىنا ارنالعان جەم, تەحنيكا مەن جابدىقتارعا ارنالعان. الايدا كوبىنەسە اكىمدىكتەر بالىق ءوسىرۋ­دى سۋبسيديالاۋ ءۇشىن قاراجاتتى قال­­دىق قاعيدات بويىنشا عانا ءبولىپ وتىر, بالىق ءوسىرۋدى باسىم باعىتقا ساناماي­دى. «جۇرگىزىلگەن تالداۋعا سايكەس, 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بالىق ازىعىنا 407 ملن تەڭگە سۋبسيديا ءبولىن­دى. سۋب­سيديالاۋدىڭ جالپى كولەمىنىڭ 81,5%-ى تۇركىستان وبلىسىنا تيەسىلى. بۇل اي­ماق بالىق ءوندىرۋ بويىنشا كوشباسشى بولىپ تۇر. باسقاشا ايتقاندا, بۇل بالىق سالاسىن دامىتۋدىڭ بولىنەتىن سۋبسيديالاۋ كولەمىنە تىكەلەي تاۋەلدى ەكەنىن بىلدىرەدى. وسىعان وراي, بالىق ءوسىرۋدى سۋبسيديالاۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە ترانسفەرت كولەمىن ۇلعايتۋدى سۇرايمىز», دەدى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا. وسىعان بايلانىستى, مينيسترلىك قولدانىستاعى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن قوسىمشا سۋبسيديالاۋمەن كەڭەيتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاعان. سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا تۇرلەرىن ەنگىزۋ بويىنشا مينيسترلىك ۇسىنىستارى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن وبلىس اكىمدىكتەرىنەن قولداۋ تاپتى.

ەلىمىزدەگى سۋ رەسۋرستارىن ەسكەرە وتىرىپ, وسىرىلگەن بالىق كولەمىن 600 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتىرۋعا, ەكسپورت كولەمىن 10 ەسە ۇلعايتۋعا, شامامەن 500 ملرد تەڭگە كولەمىندە جەكە ينۆەستيتسيا­ تارتۋعا بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ الەۋەتى جەتكىلىكتى. مينيسترلىك ەسەبى بو­يىنشا, بيۋدجەتكە سالىق تۇسىمدەرى جىلىنا 28 ملرد تەڭگەگە جۋىقتايتىن بولادى. بۇدان باسقا, بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ شامامەن 10 مىڭ قوسىمشا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا جانە حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. پرەمەر-مينيستر اسقار مامين تۇركىستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارى اياسىندا وتكىزگەن ەلىمىزدىڭ بالىق سالاسىن دامىتۋ جونىندەگى سەمي­نار-كەڭەستە بالىق ونىمدەرى ءوندىرى­سىن ىنتالان­دىرۋ ءۇشىن بالىق ءوسىرۋ شارۋا­شىلىقتارىنا ينۆەستيتسيالىق سالىمدار كەزىندە شىعىستاردىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋ (25%), بالىق ازىعىنا جۇمسالعان شىعىنداردىڭ قۇنىن وتەۋ (30%) جانە باسقا دا شارالار ەنگىزىلگەنى ايتىلدى. «ازىرلەنىپ جاتقان بالىق سالاسىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس قازاقستاندا ءوندىرىس الەۋەتى جىلىنا 600 مىڭ توننانى قۇرايدى. ءبىزدىڭ باعالاۋىمىز بويىنشا, ەكسپورتتىڭ الەۋەتتى كولەمى جىل سايىن 300 مىڭ توننادان اسادى. ءبىز وسى مۇم­كىن­دىكتەردى جەتكىلىكتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بار­لىق قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋ­­عا ءتيىس­پىز», دەدى ا.مامين. سونداي-اق ۇكىمەت باس­شىسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيستر­لى­گىنە ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابي­عي رە­سۋرستار, اۋىل شارۋاشىلىعى, قار­جى مينيستر­لىكتەرىمەن بىرلەسىپ, بالىق شا­رۋا­­شىلىعىنداعى كووپەراتسيانى ىنتالاندىرۋ شارالارىن قاراستىرۋدى تاپسىردى. اكىمدىكتەرگە قالالار مەن باسقا دا ەلدى مەكەندەردە بالىق جانە بالىق ونىمدەرىن ساتاتىن ساۋدا نۇكتەلەرىن قويۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.

تۇركىستان وبلىسى