«اكەمدى ءومىر بويى كۇتتىم...»

وسىناۋ اۋىر سىن ساعاتتاردىڭ كۋاسى بول­عان, وتكەن جىلى ءجۇز جاسقا كەلىپ دۇنيدەن وزعان ماڭعىستاۋلىق ناحۋ باقتىباي ۇلى بىلاي دەگەنى بار:

– ءبىز 1943 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا حار­كوۆكە تاياۋ جەردەگى سوكولوۆو سەلوسىندا سوعىس قيمىلدارىن جاساپ جاتتىق. بىردە باتالون كومانديرىنىڭ بۇيرىعىمەن ەكى-ءۇش جاۋىنگەر تاڭدا بىرنەشە شاقىرىم جەردەگى ورمان ىشىندەگى «دالا كۋحنياسىنان» تاماق اكەلۋگە جانۇشىرا اتتاندىق. بىراق تاڭ اتار-اتپاستان ءبىزدىڭ شەپكە نەمىس تانكىلەرى, جاياۋ اسكەرىن قالقالاي وتىرىپ كۇتپەگەن جەردەن شابۋىل جاساعانىن بىلدىك. كەلسەك ءبىزدىڭ وكوپتا ءتىرى جان قالماپتى. ءبىر باتالون سولايىمەن جوق. جاۋ تانكىلەرى ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەردى تاباندارىمەن تاپتاپ كەتە بارىپتى. مەن قاسىمداعى جەرلەسىم, شەتپەلىك قوڭىر دەگەن جىگىتتى ىزدەدىم. بىراق ولىكتەردىڭ ىشىندە جوق بولىپ شىق­تى. تۇتقىنعا ءتۇسىپ قالعان بولار دەپ توپشىلادىم. سول جوقتان جوق, كوز جازىپ قالدىم. ءولى-ءتىرىسىن بۇگىنگى كۇنگە دەيىن بىلمەي كەلەمىن.

ناحۋ كورگەنىن قالت جىبەرمەيتىنىن, ەستى­گەنىن ۇمىتپايتىن ادام ەدى. جوعارىداعى اڭگى­مەنى, قاپىدا ايىرىلىپ قالعان جاۋىنگەر جولداسى قوڭىر تۋرالى ونىڭ قاراقيا اۋدانى, جەتىباي كەنتىندە تۇراتىن بالاسى تىلەكباي قوڭىروۆقا ايتقان.

سول تىلەكبايمەن ويدا-جوقتا ءبىز وتكەن جىلى ءساۋىر ايىندا كەزدەسە قالدىق. سارى وڭدىلەۋ كەلگەن, قايىڭ دەنەلى, سۇيىقتاۋ قارا قاستى, ءسوزى ۇستامدى اقساقال وقتىن-وقتىن ءازىل شىنى ارالاس قۋاقىلانا دا سويلەيدى.

– تىلەكە, سىزگە ءبىر الىس جاقتان حابار بولدى دەگەن ۇزىن ارقان حابارمەن كەلدىك.

– ول راس. تاياۋدا وسى جەتىبايداعى ءبىر قا­رىن­داسىم ەكى كەشتىڭ اراسىندا قۋانا ك ۇلىپ كەلە قالدى.

– اعا, ءسىزدىڭ اكەڭىزدى ينتەرنەت ارقىلى كورىپ ءبىلدىم. ينتەرنەت بىلاي دەپ سايراپ تۇر: «قازباەۆ قوڭىر 1896 جىلى جىلى تۋعان. ايەلى قازباەۆا جۇباتقان 1916 جىلى تۋعان. گەرمانيانىڭ گاننوۆەر قالاسىنداعى شاتالاگ ءۋىس كونتسلاگەرى, تۇتقىن №47009. ولگەن جىلى 1943 جىلى 19 مامىر» دەپ جازىلىپ, سۋرەتى قوسا بەرىلىپتى.

مارقۇم انام ايتىپ وتىرۋشى ەدى. اكەڭنىڭ ءولى-ءتىرىسى تۋرالى, ەڭ بولماسا «حابارسىز كەتتى» دەگەن دە ءبىر اۋىز حابار دا بولعان جوق دەيتىن. مەن اكەم مايدانعا كەتكەندە ءبىر جارىم جاستا ەكەنمىن. بىراق ءۇمىتسىز شايتان دەگەندەي ءومىر بويى ىشتەي كۇتىپ ءجۇردىم. اكەم سۋرەتىندە ءوڭى جۇدەۋ, ءجۇزى تۇنەرىڭكى, ساقال-مۇرتى, شاشى ءوسىپ كەتكەن, ۇستىندەگى ءوزىنىڭ اسكەري كيىمى سياقتى. كونتسلاگەردە ۇلكەيتىلىپ جازىلعان تۇت­قىندىق نومەرىن قولىنا ۇستاپ وتىر. بىراق قالاي قايتىس بولعانى تۋرالى جازىلماعان.

بىرازعا دەيىن كوزىمنىڭ جاسى ىركىلىپ, اكەم ءتىرىلىپ كەلگەندەي بولدىم. ءبىر مال ساداقا جاساپ, ارۋاعىنا باعىشتاپ قۇران وقىتتىم. سوناۋ گەرمانياعا اكەم جاتقان جەردى ىزدەپ بارۋعا ءوزىم سىرقاتپىن. جاسىم قازىر 76 دا.

ايتپاقشى, گەرمانيانىڭ كارتاسىن قا­راپ شىقتىم. گاننوۆەر گەرمانيانىڭ با­تى­سىنداعى قالا لەينا دەگەن وزەننىڭ بو­يىن­دا ەكەن. سوعىس جىلدارىندا مال شارۋا­شى­لىعىمەن, ەگىستىكپەن شۇعىلدانعان كورىنەدى. اكەم شەتپەدەگى بۇرىنعى «ۇشقىن» سوۆحوزىندا مال باققان.

اتىلسا دا, اسىلسا دا, ءاربىر تۇتقىنعا قىسقاشا ءبىر ءومىربايانى مەن سۋرەتىن قوسا انىق­تامالىق قۇجات جاساقتاۋ, ونىڭ مۇراعات­قا ساق­تالۋى تۇتقىندار ۇرپاعىنىڭ ارداگەرلەر دەرەگىنەن حاباردار بولۋعا سەپتىگىن تيگىزدى.

مىنە, مەنىڭ ءومىر بويى كۇتكەن اكەم تۋرالى بار بىلگەنىم وسى دەپ, تىلەكباي قوڭىروۆ اۋىر كۇرسىندى.

اللابەرگەن قونارباەۆ,

قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

اقتاۋ