نۇر-سۇلتاندا Central Asia Nobel Fest Live العاشقى ونلاين فەستيۆالى ءوتتى. ونلاين-عىلىمي سيمپوزيۋم سپيكەرلەرى اراسىندا 7 نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى جانە 3 «عىلىمي وسكاردىڭ» Breakthrough Prize سىيلىعىنىڭ يەگەرلەرى بار. ءىس-شارا الەمنىڭ 35 ەلىنەن, 105 قالاسىنان جانە 137 ۋنيۆەرسيتەتىنەن 3 مىڭنان استام قاتىسۋشىنىڭ نازارىن اۋداردى.
Central Asia Nobel Fest Live باعدارلاماسى ءتورت كۇندى قامتىدى جانە ونىڭ ەفيرىندە كوپتەگەن وزەكتى تاقىرىپتار كوتەرىلدى, تانىمال سپيكەرلەر سويلەدى. ونلاين-فەستيۆالدىڭ باستى ەرەكشەلىگى – جاھاندىق ۇردىستەر مەن سىن-قاتەرلەرگە باعىتتالعان. بۇل ءتورت نەگىزگى باعدارعا بولىنگەن: ادامي كاپيتالدىڭ بولاشاعى; الەمدى وزگەرتەتىن تەحنولوگيالار; مەديتسينا مەن عىلىمداعى جاڭا قىرلار; ينكليۋزيۆتى ەكونوميكا جانە تۇراقتى دامۋ.
ونلاين-فەستيۆالدىڭ اشىلۋ سالتاناتى ينكليۋزيۆتى دامۋ قورىنىڭ (IDF) باسقارۋشى ديرەكتورى ماقسات قۇربەنوۆتىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىمەن باستالدى.
«عىلىم, تەحنولوگيا جانە يننوۆاتسيالار – بۇل پروگرەستىڭ قوزعالتقىشتارى. ءبىلىم – دامۋدىڭ نەگىزگى كومپونەنتى. پاندەميا كەلگەننەن بەرى ءبىز جوعارى عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەتكە يە ەلدەر عانا ەكونوميكالىق ءوسىمدى تەز قالپىنا كەلتىرىپ, دامۋدىڭ الدىڭعى قاتارىندا قالا الاتىندىعىن كورىپ تۇرمىز» دەدى ول.
اتالعان ءىس-شارانىڭ ماقساتى – ايماقتا جاڭا ءبىلىم قورىن قۇرۋ. ۇيىمداستىرۋشىلار سونىمەن قاتار ورتالىق ازيا مەن كاۆكاز ايماعىندا وسىنداي اۋقىمدى ءىس-شارا وتكىزىلەتىنىن ايتتى. نوبەل فەستيۆالىن ءارتۇرلى عىلىمي سالالاردا جىلىنا بىرنەشە رەت وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. Central Asia Nobel Fest Live ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, عىلىمي فەستيۆالدەردى ءجيى جانە تۇراقتى تۇردە وتكىزۋ عانا ەلدىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتە الادى. سوندىقتان ايماقتا جاقىن ارادا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالار بويىنشا جاڭا «بولاشاقتى ويلاپ تابۋ» اتتى نوبەل فەستيۆالىن وتكىزۋ جوسپارلانۋدا.
ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ ساياسات جانە سەرىكتەستىك جونىندەگى ۆيتسە-پرەزيدەنتى پەر حايلبرونن ايماقتىڭ جاس ۇرپاعىنا نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارىن تىڭداپ قانا قويماي, ولارعا سۇراق قويۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن الاڭنىڭ ورتالىق ازيا ايماعى ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ول ەققدب ينكليۋزيۆتى دامۋ قورىنىڭ (IDF) باستاماسىن قولدايتىنىن ايتتى. حالىقارالىق ۇيىمدار, عىلىم جانە بيزنەس اراسىنداعى سەرىكتەستىكتىڭ ماڭىزىن م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى داريا قوجامجاروۆا دا اتاپ ءوتتى. ول سەرىكتەستىكتىڭ حالىقارالىق ۇيىمدار مەن بيزنەستىڭ زەرتتەۋلەرگە قاتىسۋى وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. رەكتور ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىندە Central Asia Nobel Fest Live باعدارلاماسىنىڭ قازاقستاندىق عىلىم ءۇشىن ماڭىزىن جوعارى باعالادى.
فورۋمنىڭ ءبىرىنشى كۇنىن «ينكليۋزيۆتى ءبىلىم جولىندا» سەسسياسى اشتى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, COVID-19 پاندەمياسى الەمدىك ەكونوميكاعا 35 ترلن دوللارعا تەڭ زيان كەلتىرەدى. ءوز كەزەگىندە, ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ قاجەتتى ءادىسى رەتىندە كوبىرەك قاراستىرىلا باستادى. ويتكەنى بۇل ءال-اۋقات شىعىندارىن تومەندەتەدى جانە الەۋمەتتىك كەلىسىمگە ىقپال ەتەدى.
ۇندىستاندىق بالالار قۇقىعىن قورعاۋشى, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى (2014), 85 مىڭنان استام ءۇندى بالالارىن قاناۋدان بوساتقان جانە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە قايتا قوسقان Bachpan Bachao Andolan (بالالىقتى ساقتايىق) قوزعالىسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى كايلاش ساتيارتحي ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىندە ءبىلىم الۋ قولجەتىمدىلىگىنىڭ ماڭىزىن جەتكىزدى. ونىڭ پىكىرىنشە, ء«بىلىم – ازات ەتۋشى, ادىلەتتىلىككە, تەڭدىك پەن بەيبىتشىلىككە اپاراتىن جول. سوندىقتان كەز كەلگەن بالا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق نەمەسە ساياسي سەبەپتەرگە بايلانىستى قاراۋسىز قالسا, ءبىز تولىققاندى ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ تۋرالى ويلاي المايمىز».
نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاپ وتكەندەي, COVID-19 پاندەمياسى وركەنيەتتىڭ داعدارىسى جانە بۇل بىلىمگە, سونداي-اق ەكونوميكا مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە كەرى اسەر ەتەدى.
ءوز كەزەگىندە, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى (2011 ج.), ايەلدەر قۇقىعىن قورعاۋشى, جۋرناليست تاۆاكۋل كارمان كوروناۆيرۋستىڭ زاردابىنا بايلانىستى الەمدىك قوعامداستىق وتكەن جىلداردا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەردىڭ كوپ بولىگىن جوعالتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.
«ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى بۇكىلالەمدىك قاۋىمداستىق ءۇشىن وتكىر بولۋى كەرەك. ءاربىر جەكە تۇلعا ءۇشىن تولىققاندى ينكليۋزيۆتى بىلىمگە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ءتۇسىنۋ كەرەك, بۇعان تەك حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ دا, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دا بىرلەسكەن كۇش-جىگەرى ارقىلى قول جەتكىزۋگە بولادى».
جيىندا نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى, كورنەكتى عالىمدار مەن ەكونوميستەر مەديتسينا, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋى جانە ونىڭ ەڭبەك نارىعىنا اسەرى, بولاشاق اۋرۋلارعا قارسى كۇرەس تاسىلدەرى جانە ت.ب. تاقىرىپتاردى تالقىلادى.