ەلىمىزدىڭ شالعاي وڭىرلەرىنىڭ ءبىرى ىرعىز اۋدانى ەڭبەككەرلەرىنىڭ نەگىزگى اينالىساتىن كاسىبى – مال شارۋاشىلىعى. مۇندا ءتورت ت ۇلىك مال ونى سەمىرتىپ بورداقىلايتىن ارنايى كەشەندەردە ەمەس, نەگىزىنەن جايىلىمدا باعىلادى.
شەتى مەن شەگى ات تۇياعىن تالدىراتىن اۋداننىڭ شۇرايلى جايىلىمى مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە وتە قولايلى. جەرى وت, وسىمدىكتىڭ سان ءتۇرى وسەتىن القاپتاردا تۇياقتى جانۋار ءشوپتى تالعاپ جەيدى. دەگەنمەن مالدى جايىلىمدا باعۋ مۇلدە كۇتىمسىز, باقىلاۋسىز قالدىرۋ دەگەن ۇعىمدى بىلدىرمەسە كەرەك. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جىل سايىن جەكە تۇرعىندار مەن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ يەلىگىندەگى مالدى ءتيىستى تەكسەرۋدەن وتكىزىپ, دياگنوستيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ كەلەدى.سونىمەن بىرگە قاجەتتى ۆەتەرينارلىق الدىن الۋ شارالارى دا دەر كەزىندە اتقارىلادى. سوعان قاراماستان سوڭعى جىلدارى جايىلىمداعى جانۋارلار اراسىندا كەمىرگىشتەردەن جۇعاتىن اۋرۋ بەلگىلەرى بايقالىپ ءجۇر. «مۇنىڭ باستى سىرى مال ازىعىنىڭ ءتۇرلى كەمىرگىشتەردەن ۋلانۋىندا» دەيدى ۆەتەرينار ماماندار.
اسىرەسە مۇنداي كورىنىس اۋداننىڭ امانكول, ءتاۋىپ جانە جايساڭباي اۋىلدىق وكرۋگتەرىنە قاراستى ەلدى مەكەندەردەردىڭ اۋماعىندا ءجيى ۇشىراسادى. اۋىل ازاماتتارى دالادا كەمىرگىشتەر كوبەيىپ كەتە مە دەگەن قاۋىپتە. جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان اۋماقتاردا ەرتەرەكتە وبا جانە باسقا دا جۇقپالى اۋرۋلار بولىپتى. ونىڭ تاعى دا قايتالانباسىنا كىم كەپىل؟!
بۇل ماسەلەگە بايلانىستى ماماندار مال يەلەرىنىڭ الاڭداۋشىلىعىن جوققا شىعارمايدى. سەبەبى ىرعىز جەرىندە بەلگىسىز سەبەپتەرمەن ءولىپ, شىعىن بولعان مالدى سويىپ تەكسەرۋ جۇمىستارى كەزىندە ولەكسەنىڭ ىشكى قۇرىلىسىندا وزگەرىستەر بولعانى بايقالعان. بۇل پاتالوگيالىق ماتەريالدار ءدال انىقتاما قويۋ ءۇشىن اقتوبە وبلىستىق ۆەتەرينارلىق زەرتحاناسىنا تەكسەرۋگە جىبەرىلگەن. ساراپتامالار ناتيجەسىندە ءبىراز مالدىڭ ۋلانىپ ولگەنى بەلگىلى بولدى. ياعني مال جايىلىمدا كەمىرگىشتەردەن جۇققان شوپتەسىن وسىمدىكتەردەن ۋلانىپتى.
سونىمەن بىرگە وڭىردە كەيبىر مالدىڭ قان قۇرامىنىڭ بۇزىلۋى, اعزاسىندا پارازيتتىك اۋرۋلاردىڭ پايدا بولۋى سەكىلدى تۇسىنىكسىز قۇبىلىستار كەزدەسەدى. مال كوپ جاعدايدا اۋلادا, قورادا تۇرعان كەزدە ەمەس, جايىلىمنان قايتقاننان كەيىن اۋىرىپ ولەدى دەپ قىنجىلادى تۇرعىندارى.
تاعى ءبىر كوڭىلگە تۇيگەن جايت, بۇرىن اۋداندا وباعا قارسى كۇرەسەتىن ءبولىم بولعان. اتالعان قۇرىلىم سول كەزدە سەبەپسىز ولگەن مالدارعا تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, ادامدار مەن ءتورت ت ۇلىككە دە جۇعا بەرەتىن وبا, تۋلەرياميا جانە وزگە دە جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الىپ, قاجەتتى شارالار قابىلدايتىن. ايتسە دە كەيىننەن ايماققا اۋاداي قاجەت مەكەمە جابىلىپ قالدى.
بۇگىندە اۋدان ورتالىعىنان 150 شاقىرىم قاشىقتا ورنالاسقان جايساڭباي اۋىلىندا الاقانداي ەپيدەميالىق وترياد قانا جۇمىس ىستەيدى.
– بۇل وترياد جەر اۋماعى اسا ۇلكەن ىرعىز اۋدانىن قامتي المايدى, – دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان قىزبەرگەنوۆ.
ەجەلدەن «مال-جان امان با؟» دەپ, تىرشىلىك كوزى ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ اماندىعىن سۇراعان حالىقتىڭ ۇرپاعىمىز. جاننىڭ امان-ساۋلىعى ەڭ الدىمەن مالعا تىكەلەي بايلانىستى بولعاندىقتان اتا-بابالارىمىز وسىنداي اماندىق-ساۋلىق سۇراسۋ ءداستۇرىن قالىپتاستىرعانى بەلگىلى. سوندىقتان قازىرگى كەزدە ىرعىز اۋدانىندا عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە مال اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ ءىسىن جان-جاقتى جۇرگىزۋ قاجەتتىگى ايقىن كورىنەدى. مۇنداي جاعدايلار ادام دەنساۋلىعىنا دا قاۋىپ توندىرمەسىنە ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى. قازىرگى تاڭدا الەمدى الاڭداتىپ وتىرعان پاندەميادا كەز كەلگەن اۋرۋ تۇرىنە بەيجاي قاراۋعا بولمايتىنىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەپ بەردى ەمەس پە؟!
ءتاۋىپ پەن جايساڭباي اۋىلدىق وكرۋگتەرى اۋماعىنا ىرعىز-تورعاي مەملەكەتتىك رەزەرۆاتى كىرەتىنىن ەسكەرسەك, ءىستى جاڭاشا كوزقاراس تۇرعىسىنان جۇرگىزۋدىڭ, ەپيدەميالىق وترياد مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋدىڭ وزەكتىلىگى ارتا تۇسەدى. اتالعان رەزەرۆات جانۋارلار دۇنيەسىنە اسا باي. كەمىرگىشتەردەن ۋلانعان ءشوپتىڭ زالالى قىزىل كىتاپقا كىرگەن جانۋارلارعا ءتيىپ جۇرسە نە بولماق؟!
قىسقاسى اۋقىمدى اۋماقتاعى ەپيدەميالىق احۋالدى ءتيىستى دەڭگەيدە ۇستاپ, باقىلاپ وتىرۋعا ءبىر عانا وتريادتىڭ قاۋقارى جەتە قويمايتىنى دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيدى. ەندەشە اقتوبە وباعا قارسى كۇرەس ستانساسىنىڭ اۋداندىق ءبولىمىن قۇرۋ جونىندەگى تۇرعىندار تىلەگى ورىندى.
اقتوبە وبلىسى,
ىرعىز اۋدانى