زامان استە وزگەرىپ, ادامدار قوبالجۋ كۇيگە ءتۇستى. توتەننەن كەلگەن ىندەت ەشكىمدى ايار ءتۇرى جوق. سەن كەدەيسىڭ بە, بايسىڭ با, ءبارىبىر. جولىنداعىسىن جاپىرىپ, قانشاما بەيكۇنا جانداردى ءوزىنىڭ ءولىم قۇرىعىنا ءتۇسىرىپ جاتىر-اق. ەشكىم دە, ەش وركەنيەت تە بۇعان قارسى تۇرا الار ەمەس, قاۋقارسىز كەيىپتە. ءمۇيىزى قاراعايداي, اۋزىمەن قۇس ىلگەن ەڭسەلى ەلدەر دە تيتتەي ءبىر ۆيرۋستىڭ قارىمىنان الاستالا الار ەمەس.
ادامزاتقا قانشاما عىلىمي جاڭالىقتاردى ەنگىزگەن عالىمدار دا بۇل ىندەتتىڭ ەمىن تابا الار سىڭايى بايقالمايدى. پروگرەسس پەن تەحنولوگيا وسىنشا قارىشتاپ دامىعان زاماندا ادام اعزاسىنا ەنىپ الىپ, جانىن جەگىدەي جەگەن كوروناۆيرۋس ىندەتىن سەيىلتە الماۋ قانداي قيىن ەدى.
ادامدار قينالىسقا تۇسكەن كەزدە ولاردىڭ جەكە ەركىندىگىنە ەتەنە ەنىپ, جات اعىمنىڭ كەسىر-كەساپاتىن تىقپالاپ, يماني ورتانىڭ شىرقىن بۇزعاندار ءوز ىشىمىزدەن تابىلىپ جاتقانىنا قينالادى ەكەنسىڭ. كوروناۆيرۋستىڭ قارىمىنان شىعا الماي, قامىققان جۇرتتىڭ تىنىشىن بۇزعان كىمدەر دەپ ويلارىڭىز حاق. ولار – ءدىندى جەلەۋ ەتىپ, ۇلتتىق بىرلىگىمىزگە سىنا قاققىسى كەلگەندەر دەپ تۇسىنەمىن. قاراپايىم ادامدار ونسىز دا اۋپىرىمدەپ كۇندەرىن قالاي كورەرلەرىن بىلمەي وتىرعاندا, ولاردىڭ ءدىني نانىمىنا قول سۇعۋ جاقسىلىق بولماسا كەرەك.
بىرەۋ تاڭىرشىلدىك نانىم-سەنىمدى بەتپەردە ەتسە, ەندى ءبىرى يسلامنىڭ ءوز ىشىندەگى جات اعىمدى تىقپالايدى. اركىم ءوزىنىڭ پايىمىن دۇرىس دەپ جانتالاسىپ-اق جاتىر. بۇل سايىپ كەلگەندە, ەندى عانا اسىل دىنىمەن قاۋىشقان قازاقتى تاعى ەكى ايىرىپ, الالاۋعا اپارىپ سوقپاي ما؟ ونسىز دا, قازاق تاۋەلسىزدىك العالى انا ءتىلىنىڭ قادىرىن تۇسىنە الماي كەلەدى. ءبىر ۇلت قاق جارىلىپ, ەكى تىلدە سويلەپ, ەكى ءتۇرلى پايىم جاسايدى. ال ەندى اتا ءدىنىمىزدى وسىلاي جىلىكتەسەك, ودان نە ۇتامىز؟!
ءبىز ارابتىڭ ەمەس, اللانىڭ ءدىنىن ۇستانۋىمىز كەرەك. اداسۋ دا كوبىمىزدىڭ قازاق ەمەس, اراب بولعىمىز كەلەتىنىنەن قىلاڭ بەرىپ جاتقان جوق پا دەپ قالاسىڭ. ولاردىڭ كەي سوزدەرىنىڭ سىڭايىنا قاراعاندا, وزدەرىنەن باسقانىڭ ءبارى شىنايى مۇسىلمان ەمەس. سوندا ءبىزدىڭ بابالارىمىز ۇستانعان مۇسىلماندىق جول تەرىس بولعانى ما؟! ءبىزدىڭ دانا بابالارىمىز ءدىنىن دە ۇستاندى, ءوزىنىڭ عاسىرلاردان باستاۋ الاتىن ۇلتتىق ءداستۇر-سالتىنان دا اجىراعان جوق.
ءدىندى ۇستانۋ ءتۇرىڭدى وزگەرتۋدەن باستالماسا كەرەك. ءتۇپ-تامىرىڭدى ساقتاۋمەن, ىشكى جان-دۇنيەڭدى يماني-رۋحاني بايىتۋمەن جالعاسۋى ءتيىس. ال بۇگىنگى قىم-قۋىت زاماندا جىك-جىككە ءبولىنىپ, اعىم-اعىمعا اجىراماي, بىرلىكتە ءومىر سۇرگەنگە نە جەتسىن. سەبەبى, ءدىن قاشان دا اتا ءداستۇرىمىزدىڭ اسىل ارقاۋى بولعانىن ەشكىم جوققا شىعارا الماسا كەرەك.
ىرىس-ىنتىماق بەرەكەلى ەلدە عانا بولادى. ءبىزدىڭ بەرەكەمىز ارتىپ, ىرىسىمىز ەسەلەنسىن دەسەك, ەڭ الدىمەن قازاقتىڭ قازىرگى ءبىر تۇتاستىعىنا قىلاۋ تۇسىرمەۋ ءۇشىن ۇلەس قوسۋىمىز قاجەت. اسىرەسە, بۇگىندە ءارتۇرلى اعىمدى جەلەۋ ەتىپ, ءوز وشاعىنان اجىراعان جاستاردى ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىرىپ, قاسيەتتى يسلامنىڭ ادامدى تىلىنە, ناسىلىنە قاراپ بولمەيتىندىگىن ۋاعىزداۋدىڭ ماڭىزى زور.
ءدىني قىزمەتكەرلەرگە جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىك جۇگى اسا سالماقتى دەر ەدىك. جالاڭ سوزبەن ەشكىمدى باۋراپ الا المايسىڭ. ادامنىڭ رۋحاني ارناسىن كەڭىنەن بايىتامىن دەسەڭ, شاريعاتتان عانا ەمەس, ۇلتتىڭ تاريحىنان, ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن دە حابارىڭ مول بولۋ كەرەك. بارشا حالىقتىڭ الدىندا جۇرگەن يمامدار جان-جاقتى, ءبىلىم-بىلىگى دە جوعارى بولسا, بۇل قازىرگى قاجەتتىلىكتىڭ ءبىر كورىنىسى ىسپەتتەس. سوندىقتان دا يمامداردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرەتىن يسلام ينستيتۋتىندا قۇران ساباقتارىمەن بىرگە, ءتىل, ادەبيەت جانە شەشەندىك سوزدەر سياقتى پاندەردىڭ ەنگىزىلۋى اسا ماڭىزدى بولار ەدى.
قازاق سوزگە توقتاپ, ءبىراۋىز ءسوزدىڭ قادىر-قاسيەتىن تۇسىنگەن ەل. جۇرتتىڭ الدىنا شىعاتىن يمامدار دا قازاقتىڭ شەشەندىك سوزىمەن شاريعي ۋاعىزداردى ايتىپ, قازىرگى ءوز ۇيىرىنەن اجىراپ جاتقانداردى كەرى قايتارسا, ءدىن كوشباسشىسى دا سول بولارى حاق.
مۇنى ايتىپ وتىرعانىمىز, جۇرت الدىنا شىعاتىن يمامداردىڭ شاريعات ىلىمدەرىن ىزگىلىكپەن ەمەس, قورقىتىپ, ۇركىتۋمەن جەتكىزىپ, ادامدارعا قورقىنىش سەزىمىن ۇيالاتاتىنىن نەسىنە جاسىرامىز. يسلام ادامدى تامۇقپەن قورقىتىپ, دىنگە شاقىراتىن ارنا ەمەس. ول – ادامدارعا جاسالاتىن ىزگىلىك پەن مەيىرىمدىلىكتىڭ, قامقورشىلىق پەن قايىرىمدىلىقتىڭ التىن ارقاۋى.
«مەن عانا شىنايى مۇسىلمانمىن, قالعاندارىڭ كاپىر» دەپ كولگىرسيتىندەر, وزدەرىنىڭ اداسىپ جۇرگەندەرىن سەزبەيدى. شىنايى مۇسىلمان باسقاعا تىلىمەن دە, سوزىمەن دە جاماندىق ويلامايتىن ادام. ال ماڭايىنداعىنىڭ ءبارىن كاپىر ساناپ, ادامنىڭ جەكە باسىنا ءتيىسۋ, ونىڭ نانىم-سەنىمىن جوققا شىعارۋ – قىلمىسقا پارا-پار ارەكەت. ءبىزدىڭ اتا زاڭىمىزدا دا ادامنىڭ جەكە ومىرىنە قول سۇعۋعا بولمايتىنى ايتىلادى.
ماعان شاريعاتتاعى ءبىر اڭگىمە ويىما ورالىپ وتىر. بىردە ومار حاليفانىڭ تۇسىندا ءبىر توپ جاس جىگىتتىڭ ءبىر ۇيگە جينالىپ, شاراپ ىشكەندەرى بەلگىلى بولادى. بۇل وقيعانى ەستىگەن حاليفا الگىلەردى جازالاماق بولىپ, ءۇيدىڭ شارباعىنان قارعىپ, ءدال ۇستەرىنەن تۇسەدى.
سوندا ولار: «قۇرمەتتى حاليفا, ءبىز اللا تاعالانىڭ جولىنان ءبىر نارسەدە اداستىق, ال سەن بولساڭ, ءۇش نارسەدە اعات كەتتىڭ» دەيدى. ودان ءارى: «اللا تاعالا ادامدار ءبىر-ءبىرىنىڭ باسقان ءىزىن اڭدىماسىن دەگەنىن بىلەسىز, ءسىز ءبىزدى اڭدىپ كەلىپ وتىرسىز. اللا تاعالا بىرەۋدىڭ ۇيىنە رۇقساتسىز كىرمە دەگەن, ال ءسىز شە؟ اللا تاعالا بىرەۋدىڭ ۇيىنە ەسىكتەن كىرىڭدەر دەپ بۇيىرعان, ءسىز شارباقتان سەكىرىپ كىردىڭىز» دەيدى.
ومار حاليفا جاڭاعى شاراپ ىشكەن جاستاردىڭ ارەكەتى شاريعاتقا قايشى بولسا دا, ولاردى جازالاۋ قاجەت ەتىلسە دە, ءوزىنىڭ قاتەلىگىن ءتۇسىنىپ, كەرى قايتادى. بۇل يسلام تاريحىنداعى ءبىر عانا مىسال.
مۇسىلمان الەمىنە بيلىك جۇرگىزگەن حاليفانىڭ ءوزى شاريعاتتى اتتاعان ادامداردىڭ جەكە ومىرىنە قول سۇعۋعا بولمايتىنىن ءتۇسىنىپ, ءوز ويىنان ارىلدى. ال قازىرگى جات اعىمنىڭ جەلەۋىمەن يسلامداعى «دىندە زورلىق جوق» قاعيداسىن بىلاي ىسىرىپ قويىپ, اۋىزدارىندا انا ءسۇتى كەپپەگەن جاستاردى ىرقىنا كوندىرىپ, ءوز سەنىمدەرىنە ەرىكسىز ەنگىزىپ الاتىنداردىڭ ويلارى ارام ەمەس دەپ ايتا الاسىڭ با؟!
ال بۇگىنگى وركەنيەتتى قوعامدا الەۋمەتتىك جەلىلەردى پايدالانىپ, ادامداردىڭ جەكە ومىرىنە قول سۇعۋ قىلمىس ەكەنىن باعامدايتىن ۋاقىت تۋدى. وزدەرىنىڭ ارام ويلارىمەن وسىلاي قازاقتى جىككە بولگەن ءدىنشىل-سىماقتاردى تاۋبەسىنە سالۋ دا كوپتىڭ ورتاق ءىسى دەر ەدىك.
...كوروناۆيرۋس تاعى ويعا ورالدى. قاشان قازاق قالىپتى ءومىردىڭ ىرعاعىنا تۇسەر ەكەن. سابىرمەن سول كۇندى توسقان ەل بەيمازالىق كۇيدەن ارىلسا ەكەن دەپ تىلەيسىڭ. ەڭ باستىسى, ەل امان بولسا ەكەن. ەلدىڭ اماندىعى – ءتىل مەن ءدىننىڭ دە وركەن جايۋىنا نەگىز بولادى. ال ءدىننىڭ اتىن جامىلىپ, جۇرت تىنىشىن العاندار ومار حاليفادان ساباق السا كەرەك. سەبەبى, سەن كىم بولساڭ دا, ادىلدىك پەن ادالدىق بولماعان جەردە, ىرىس پەن بەرەكە دە بولمايدى. جات اعىمنىڭ سويىلىن سوعۋ – جاقسىلىققا اپارماسى تاعى انىق.
باقىت سماعۇل,
«ەل بىرلىگى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى
كوكشەتاۋ