مال ۇرلىعى ءورشىپ تۇر

كۇندەرى ءتورت ت ۇلىككە قاراپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارى «پوليتسياسىمەن ءبىر-اق قوپارۋ كەرەك» دەسەدى. ويتكەنى باعىپ وتىرعان مالى ءىز-ءتۇزسىز جوعالعانمەن, ۇرى ۇستالمايدى. پوليتسيا قىزمەت­كەر­لەرى اۋىلدىقتاردىڭ ارىزىنا نەمقۇرايدى قارايتىن كورىنەدى.

جىلىكتەپ جازايىق: بيىل 2 شىلدەدە كاتونقاراعاي اۋدا­نى­نىڭ سوگورنوە اۋىلىنىڭ تۇر­عى­نى بەيبىتحان ارىشەۆتىڭ جايىلىمدا جۇرگەن 86 باس قوي-ەشكىسى ۇشتى-كۇيلى جوعالىپ كەتكەن.

– ءۇش ايدىڭ ءجۇزى بولدى, جوعالعان قوي-ەشكىم تابىلمادى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ىزدەۋگە ق ۇلىقسىز سياقتى. ايتقان ارىزىڭا نەمقۇرايدى قارايدى, –دەيدى بەيبىتحان ارىشەۆ. 

ال وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىز­مەت­­كەرلەرىنىڭ بەرگەن مالى­مەت­تەرىنە سۇيەنسەك, سوگورنوە اۋى­لى تۇرعىنىنىڭ 86 باس ۇساق  مالىنىڭ جوعالۋى بويىنشا زاڭعا سايكەس سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ امالدارى ءجۇرىپ جاتىر. وقيعاعا قاتىستى اقپاراتتى جيناقتاۋ كەزىندە مال يەسى 2 شىلدەدە, ساعات تاڭعى 06:00 شاماسىندا قىستاعىنان ءبىر-ەكى شاقىرىم جەردەگى جايىلىمعا 156 باس ۇساق مالىن جىبەرگەنىن ايتقان. ساعات وندار شاماسىندا ورىستەگى مال ادەتتەگىدەي سۋات­قا كەلگەن جوق. كەشكى ساعات تورت­تەر­دە ءوز كۇشىمەن مالدى ىزدەي باستايدى. ىزدەۋ بارىسىندا 69 باسى تابىلعان. وزدىكتەرىنەن ىزدەۋ ناتيجە بەرمەگەن سوڭ بىرنەشە كۇننەن كەيىن پوليتسياعا جۇگىنگەن.

قازىرگى تاڭدا كاتونقاراي اۋدا­نى­نىڭ پوليتسيا ءبولىمى اتالعان فاكتى بويىنشا بارلىق قاجەتتى جەدەل-ىزدەستىرۋ شارا­لارىن جۇرگىزىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, جابىرلەنۋشىنىڭ كورشىلەس اۋىلداستارىنان جاۋاپ الىندى, اۋدان اۋماعىندا تۇراتىن م ۇلىكتىك قىلمىس جاساعان تۇرعىنداردان سۇرالدى. سونىمەن قاتار ەت ءونىمىن ساتاتىن ورىندار, مال تاسۋمەن اينالىساتىن تۇرعىندار, شارۋا قوجالىقتارى دا تەكسەرىلدى. تاۋلى جەرلەر, «كۇلمەس» ۋچاسكەسى جانە باسقا اۋىلدىق وكۋرگتەرگە قاراستى اۋماقتار دا نازاردان تىس قالعان جوق. ارىز تۇسە سالىسىمەن پاترۋلدىك, كريمينالدىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى كاتونقاراعاي اۋدانىنان تىسقارى شىققان كولىكتەرگە تەكسەرۋ جۇرگىزدى. كۋا بولۋى مۇمكىن تۇلعا­لار­­دى انىقتاۋ ءۇشىن ورنەك, سول­دا­توۆو, سوگورنوە, توپقايىڭ اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىنان جاۋاپ الىندى. الايدا قابىل­دا­نىپ جاتقان شارالارعا قا­را­ماس­تان, قىلمىستى اشۋ ناتيجەسىز بولىپ تۇر.

پوليتسيا دەپارتامەنتى ءباس­پاسوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىن­شا, قوزعالعان ءىستىڭ بارلىعى دەر­لىك ناتيجەسىز ەمەس. ۇستالىپ جات­قان ۇرىلار دا بار. ماسەلەن,  كا­تونقاراعاي اۋدانىنىڭ بەلقا­­را­عاي اۋىلى تۇرعىنىنىڭ ءبىر باس سيىرىن ۇرلاپ كەتتى دەگەن كۇ­دىكپەن, 25 جاستاعى ورنەك اۋى­لى­نىڭ ازاماتى انىقتالعان. بۇل ءىس بويىنشا تەرگەۋ امالدارى جال­عا­سىپ جاتىر.

سونداي-اق بەلقاراعاي اۋىلىندا تۇساۋلى جۇرگەن ەكى باس جىلقى دا جوعالعان. ول فاكتى بو­يىنشا جوعارىدا باياندالعانداي كەڭ اۋقىمدى جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارى جۇرگىزىلۋدە.

بەلقاراعايمەن كورشىلەس جاتقان تاۋ بوكتەرىندەگى ورنەك اۋىلىندا دا مال ۇرلىعى ءورشىپ تۇر. ءتورت ت ۇلىككە قولايلى جەر بولعاندىقتان, ورنەك تۇر­عىن­دا­رىنىڭ نەگىزگى شارۋاسى – مال ءوسىرۋ. بىراق كوكتەم شىعىپ, مال اۋىزى كوككە تيە باستاعاندا ۇرلىق-قارلىق تا بەلەڭ الادى ەكەن. بۇرىنعىلارىن ءتىزىپ قايتەمىز؟! بەرتىندە اۋىل تۇر­عى­نى ايدىنبەك جىلايدىڭ ەكى اتى جوعالىپتى. ال تاڭجارىق مامىردىڭ ءىرى قاراسىن ۇرلاعان كۇدىكتىنى جەرگىلىكتى ساقشىلار ەمەس, وبلىس ورتالىعىنان كەلگەندەر قۇرىقتاپتى. بۇل ماسەلەنى كوتەرىپ وتىرعان ورنەكتىڭ تۇر­عى­نى اشەت ءماجيتتىڭ قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنەن كوڭىلى قالعان سەكىلدى.

– مالىڭا الا جازداي تىر­تىڭ­داپ ءجۇرىپ ءشوبىن دايىن­داي­سىڭ. قىستاي باعاسىڭ. كوكتەمدە اۋىزىڭنان جىرىپ, ۇرلاپ كەتەدى. ۇرىنى ۇستاپ بەرسەڭ دە پوليتسەيلەر قويا بەرە سالادى, – دەيدى اشەت ءماجيت.

مال ۇرلىعى كاتونقاراعايدا عانا ەمەس, وبلىستىڭ جارما, ۇلان, ءۇرجار اۋداندارىندا دا تىيىلماي تۇر.

جۋىقتا عانا ءۇرجار اۋدانىندا مال ۇرلاپ, پايدا كورمەك بولعاندار قۇرىقتالدى. جەدەل ىزدەستىرۋ شارالارى بارىسىندا التىنشوقى اۋىلىنىڭ 33 جانە 43 جاستاعى تۇرعىندارى ۇستالدى.

كۇدىكتىلەردىڭ ءبىرى بۇرىن سوتتالعان ەكەن. قازىرگى ۋاقىتتا ەكەۋىنىڭ سەگىز رەت ۇرلىق ىستەگەنى انىقتالدى. بيىل تامىزدا ولار تاسكەسكەن اۋىلىنىڭ ماڭىنان بەس باس جىلقى ايداپ الىپ كەتكەن. ولار نەگىزىنەن جاز كەزىندەگى تۇنگى ۋاقىتتا ارەكەت ەتىپ وتىرعان سياقتى. كەلتىرگەن شىعىننىڭ مولشەرى – شامامەن 3 ميلليون تەڭگە.

– ۇرلانعان مالدى تۇركىستان قالاسىنىڭ تۇرعىنىنا ساتىپ جى­بەرگەن. ال ودان تۇسكەن قارا­جات­تى ءوز قاجەتتىلىكتەرىنە جۇم­ساعان. سونداي-اق ءتىنتۋ كەزىندە 200 كيلوعا جۋىق ءىرى قارا ەتى, ەكى ق ۇلىندى بيە جانە بىر­نە­شە مالدىڭ تەرىسى تابىلدى, – دەيدى وبلىستىق پوليتسيا دە­پار­تامەنتىنىڭ باستىعى ساعات ماديەۆ.

اتالعان فاكتى نەگىزىندە قىل­مىس­تىق كودەكستىڭ 188-1-بابى, 2-تارماعى, 1-تارماقشاسى, ياعني «توپتاسقان مال ۇرلىعى» بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ امالدارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

ەستەرىڭىزدە بولسا, ەلىمىزدە مال ۇرلىعىنا قاتىستى قىل­مىس­تىق كودەكسكە 188-1 بابى ەنگى­زىلگەن. اتاپ ايتساق, مال ۇرلى­عىمەن اينالىسقاندار ءۇشىن جازا­نىڭ ەڭ ۇزاق مەرزىمى – 12 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋى مۇمكىن. دەمەك مال ۇرلىعى اۋىر قىلمىستار ساناتىنا اۋىس­­­­تى­رىلدى. جابىرلەنۋشى مەن كۇ­دىكتىنىڭ اراسىندا تاتۋلاسۋ جاع­دا­يى بولمايدى.

– قىلمىستىق توپ قۇرامىندا جانە ءىرى كولەمدە جاسالعان قىل­مىس ءۇشىن جازا كۇشەيتىلىپ, 12 جىلعا دەيىن باس بوستاندىقتان ايى­رۋ كوزدەلگەن. سارالاپ قاراساق, مال ۇرلىعىنىڭ كادىمگى كاسىپكە اينالىپ, وعان كوپ ادامنىڭ قاتىسى بارىن اڭعارۋعا بولادى, – دەيدى وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ساعات ماديەۆ.

جاڭا زاڭدا ءتورت قىلمىس قۇرامى قاراستىرىلعان ەكەن. ماسەلەن, ەڭ جەڭىل قىلمىس قۇ­را­مى قاراپايىم مال ۇرلىعىنا قاتىسى بار ادامداردى بەس جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىپ, مۇلكىن تاركىلەۋدى كوزدەيدى. ال ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ 500 اەك-تەن جوعارى شىعىن كەلتىرسە, ءۇش جىلدان جەتى جىلعا دەيىن تەمىر تورعا توعىتىلادى, دۇنيە-مۇلكى تاركىلەنەدى. بىرنەشە رەت قورا-جايىنا كىرىپ مال ۇرلاسا, بەس جىلدان ون جىلعا دەيىن جازا كەسىلۋى مۇمكىن. ال كەلتىرىلگەن زالال 2000 اەك-تەن اسىپ كەتكەن جاعدايدا قىلمىستىق توپ مۇشەلەرى 7 جىلدان12 جىلعا دەيىن سوتتالادى.

وڭىردە مال ۇرلىعىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا 262 ايىپ تۇراعى جۇمىس ىستەپ تۇر. وسى جىلدىڭ سوڭعى سەگىز ايىندا ايىپپۇل تۇراعىنا 8 مىڭ 520 باس مال قامالىپ, يەلەرىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتقان. دەمەك, اۋىل تۇرعىندارى قاراۋسىز جۇرگەن مالعا دا ايىپپۇل بارىن ەسكەرگەندەرى ءجون.

شىعىس قازاقستان وبلىسى