وتباسىنداعى الىمجەتتىكتى بولدىرماۋ ماڭىزدى

زورلىق-زومبىلىق اۋىزدىقتالادى

وتىرىسقا قاتىسقان دەپۋتاتتار «وت­باسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى»  زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا قابىلدادى.  زاڭ جوباسى وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زوم­بىلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى مەم­لەكەتتىك ساياساتتىڭ قۇقىقتىق, الەۋ­مەتتىك, ينستيتۋتسيونالدىق جانە ۇيىم­داستىرۋشىلىق نەگىزدەرىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. اتالعان زاڭ جوباسى ارقىلى سالاداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋدىڭ قۇقىقتىق تەتىكتەرىن رەتكە كەلتىرۋ; ۇعىمدىق اپپاراتتى كەڭەيتۋ; قۇقىق بۇزۋشىلاردىڭ زورلىق-زومبىلىق جانە اگرەسسيالىق مىنەز-قۇلقىن وزگەرتۋ ءۇشىن پسيحولوگيالىق جاعىنان تۇزەتۋ باعدارلاماسىنان ءوتۋ ارقىلى قۇقىق بۇزۋشىلاردى قايتا الەۋمەتتەندىرۋ جونىندە شارالار ەنگىزۋ; قۇقىق بۇزۋ­شىلارعا قاتىستى قورعاۋ نۇسقاماسىن شىعارۋ كەزىندە پوليتسيانىڭ ولاردى باقى­لاۋ جونىندەگى قۇزىرەتىن كۇشەيتە وتىرىپ, ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتتەرىن ناقتىلاۋ ەسكەرىلگەن. ودان بولەك زارداپ شەككەندەردىڭ قۇقىقتارى مەن قاۋىپسىزدىك كەپىلدىكتەرىن بەكىتۋ, وسى سالاداعى زاڭنامانىڭ ساقتالۋىن قوعامدىق باقىلاۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋ, وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل سالاسىنداعى اقپاراتتى, ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى جيناۋدى, وڭدەۋدى جانە تالداۋدى كوزدەيتىن ستاتيستيكالىق مونيتورينگ ەنگىزۋ, زارداپ شەككەندەردىڭ قورعالۋعا, الەۋمەتتىك كومەككە جانە باسقالارعا قۇقىقتارىن بەكىتۋ ۇسىنىلادى. جۇمىس بارىسىندا دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىنىڭ جەكەلەگەن نورمالارىن ناقتىلايتىن جانە مازمۇنىن جاقسارتاتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزدى.

زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جا­ساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى يرينا ۋنجاكوۆا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» قولدانىستاعى زاڭىن تالداي كەلە, 2009 جىلدان بەرى ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا قاراماستان, ەلى­مىز­دە وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبى­لىقتىڭ الدىن الۋ مۇمكىن بولماي تۇرعانىن جەتكىزدى.

«مۇنىڭ سەبەپتەرىنە ۇڭىلەتىن بولساق, «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» دەگەن اتاۋىنا قاراماستان, قولدانىستاعى زاڭ نورمالارى كوبىنە بولعان وقيعالار مەن سولاردىڭ سالدارىن انىقتاۋعا باعىتتالعان. ماسەلەن, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ شارالارىن تەك پوليتسيا عانا, ونىڭ ۇستىنە زورلىق-زومبىلىق كور­سەت­كەن ادامدارعا قولدانادى. ەكىنشىدەن, تۇر­مىستىق زورلىق-زومبىلىق فاكتىلەرىنىڭ ستاتيستيكالىق ەسەبى مەن مونيتورينگى جۇيەگە قويىلماعان. ال بۇل ءوز كەزەگىندە قوعام بولىپ كۇرەسىپ جۇرگەن الەۋمەتتىك الىمجەتتىكتىڭ ناعىز زاردابىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. سول سەبەپتى دە ءبىز قازىر جاعدايدىڭ قانداي دەڭگەيدە ەكەنىن باعالاي الماي وتىرمىز. ول مۇمكىن الدىن الۋعا بولاتىن باستاپقى كەزەڭدە بولار, الدە جاعداي قاتاڭ شارانى قاجەت ەتەتىندەي ۋشىعىپ تۇرۋى مۇمكىن», دەدى ي.ۋنجاكوۆا.

سونداي-اق دەپۋتات قولدانىستاعى زاڭ بويىنشا ماسەلەنى شەشۋدە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جانە قوعامنىڭ ءرولى ناقتىلانباعانىن ايتادى.

«وتباسىندا زورلىق-زومبىلىقتى بولدىرماۋ جونىندەگى بارلىق جاۋاپكەرشىلىك پەن اۋىرتپالىق زاڭدا ىشكى ىستەر ورگاندارىنا جۇكتەلگەن. ال باسقا ورتالىق ورگانداردىڭ پروفيلاكتيكا سۋبەكتىلەرى رەتىندەگى ءرولى ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلعا رەسمي قاتىسۋمەن عانا شەكتەلەدى. ونىڭ ۇستىنە ورگاندار اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستى جۇزەگە اسىرۋ مەن ۇيلەستىرۋدىڭ قۇقىقتىق تەتىگى رەتتەلمەگەن», دەدى بايانداماشى.

جاڭا زاڭ جوباسى وتباسىلىق-تۇر­مىس­تىق زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەستە مەم­لەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارى مەن قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ, ونىمەن قوسا تىكەلەي ازاماتتاردىڭ دا بارىنشا جۇ­مىل­دىرىلۋىن جانە ءوزارا ءتيىمدى باي­لانىس ورناتۋىن كوزدەيدى. جوبادا الەۋ­مەتتىك سالانى قامتيتىن بارلىق مينيستر­لىكتەردىڭ ءار كەزەڭدەگى قۇزىرەتى ناقتى كورسەتىلگەن.

«اتاپ ايتقاندا, اقپاراتتىق-اعارتۋ جۇ­مىس­تارىن ۇيىمداستىرۋ, قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ, ۆەدومستۆولىق ستاتيستي­كا­لىق ەسەپتى جۇرگىزۋ, سالالىق مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق فاكتىلەرىن انىقتاۋ جانە دەن قويۋ, مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك وڭالتۋ قىزمەتتەرىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن قام­تاماسىز ەتۋ جانە وزگە دە نورمالار قام­تىلعان. سونىمەن قاتار ىشكى ىستەر ور­گاندارىنىڭ جۇمىس فورماتىن وز­گەرتۋ ءۇشىن زاڭنامالىق تۇرعىدا جاع­داي جاسالدى. زاڭ جوباسىندا پوليتسيا ورگاندارىنىڭ ەرتە ارالاسۋى, ياعني بۇ­رىنعىداي تۇرمىستىق زورلىق-زومبى­لىقتىڭ جولىن كەسۋدە مالىمدەمەلىك قاعي­داتتان الدىن الا انىقتاۋعا كوشۋ تۋرالى نورمالار بار», دەدى ي.ۋنجاكوۆا.

وسىلايشا ءتىپتى الەۋمەتتىك جەلىدەگى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق قاۋپى تۋرالى جازبانىڭ ءوزى پوليتسەيلەردىڭ نازارىن اۋدارۋى مۇمكىن. زاڭ جوباسى بو­يىنشا وتباسىلىق جانجال شىعارعاندارعا 30 كۇن بويى جابىرلەنۋشىمەن كەزدەسۋ نەمەسە بايلانىسقا شىعۋعا تىيىم سالىنۋى مۇمكىن. ودان بولەك, ەندى وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق تۋرالى بىلەتىن ءۇشىنشى تۇلعالار دا ارەكەت ەتە الادى. بۇل ارقىلى دەپۋتاتتار ماڭىزدى ماسەلەگە قوعامنىڭ ارالاسۋىنا مۇمكىندىك بەرمەك. جاڭا زاڭ جوباسى وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتى بارلىق جاۋاپتى ورگانداردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرە وتىرىپ, قوعام بولىپ جويۋدى كوزدەيدى.

ستاتيستيكاعا توقتالساق, بيىلعى 8 ايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق بەلگىلەرى بويىنشا 130 مىڭعا تارتا شاعىم كەلىپ تۇسكەن. ونىڭ 2,5 مىڭى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالعان, ال 30 مىڭعا جۋىعى اكىمشىلىك ءىس ساناتىنا جاتقىزىلعان. ال قالعان جاعدايلاردا جابىرلەنۋشىلەر شاعىمنان باس تارتقاندىقتان ءتيىستى شارالاردى قولدانا الماعان. بۇل تۋرالى وتىرىس­تا ىشكى ىستەر ۆيتسە-ءمينيسترى الەكسەي كالايچيدي مالىمدەدى. جالپى, پاندەميا كەزىندە وتباسىنداعى الىمجەتتىك 25 پايىزعا كوبەيگەن.

ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋلين وتباسىندا ءجابىر كورسەتۋشىنىڭ زاڭ تالاپتارىنا ساي جاۋاپ بەرۋىن قولعا الۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى.  

«مەنىڭ بىلۋىمشە, وتباسىندا زورلىق-زومبىلىقتىڭ بار-جوعىن باعالاۋ تالاپتارىن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن بىرلەسىپ ايقىندايدى. 2014 جىلى قابىلدانعان بىرلەسكەن بۇيرىق بار. ونى بۇگىنگى كۇنگە ساي ءارى زاڭ جوباسىنىڭ نورمالارىن ەسكەرە وتىرىپ قايتا قاراپ, زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ قۇقىقتىق قولدانۋ تاجىريبەسى تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن جاڭا بىرلەسكەن بۇيرىق شىعارۋ قاجەت», دەدى ن.نىعماتۋلين. 

وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبلي­كاسى­نىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وتبا­سىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قار­سى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگە­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋ­رالى» زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىم­دا قابىلداندى. ول قولدانىستاعى زاڭنا­ما­لىق اكتىلەردى «وتباسىلىق-تۇرمىستىق زور­لىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋ­رال­ى» زاڭ جوباسىنا سايكەس كەلتىرۋدى كوز­دەيدى.

شەنەۋنىككە سىيلىق بەرۋگە بولمايدى

جالپى وتىرىستا پالاتا دەپۋتاتتارى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا قۇجاتقا سەنات ەنگىز­گەن تولىقتىرۋلارمەن كەلىستى.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەي­بىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بو­يىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن پارلامەنت ءماجىلىسى 2020 جىلعى 3 ماۋسىمدا ماقۇل­داعان. سەنات ەنگىزگەن وزگەرىستەر ءما­جىلىس ماقۇلداعان زاڭ جوباسىنىڭ تۇجى­رىم­­داماسىن وزگەرتپەيدى جانە ماز­مۇنىن ناشارلاتپايدى. قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنەن تۇزەتۋلەردى الىپ تاس­تاۋ – وسى كودەكسكە جەكە زاڭمەن عانا وزگەرىستەر نەمەسە تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى تالاپ ەتەتىن نورمانىڭ 2020 جىلعى 1 شىل­دەدەن باستاپ كۇشىنە ەنۋىنە بايلا­نىستى. باس كوميتەتتىڭ وتىرىسىندا كە­لىپ تۇسكەن وزگەرىستەر جان-جاقتى قا­رالدى. وسىعان وراي حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتى سەنات ەنگىزگەن وزگەرىستەرمەن كەلىسۋدى ۇسىنادى», دەدى دەپۋتات جانات جاراسوۆ.

زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى مىندەتى – سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنىڭ جۇيەلى تۇردە الدىن الۋ جونىندەگى قوسىمشا شارا­لاردى ەنگىزۋ. اتاپ ايتقاندا, مەملە­كەتتىك قىزمەتشىگە قۇنى قانداي دا بول­سىن سىيلىقتار سىيلاۋعا تىيىم بەلگى­لەنەدى. سونداي-اق وزىنە سىبايلاس جەمقور­لىق شەكتەۋلەرىن قابىلدايتىن ادام­دار­دىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە ماتەريالدىق سىي­لىقاقى, سىيلىقتار نەمەسە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر قابىلداۋعا تىيىم ەنگىزىلەدى.

سونداي-اق دەپۋتاتتار «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتى­لەرىنە سالىق سالۋ جانە ينۆەستيتسيالىق احۋال­دى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگە­رىس­تەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ما­قۇلدادى.

زاڭ جوباسى نەگىزىندە قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ 28 زاڭنامالىق اكتىسىنە سالىق جۇيەسىن رەفورمالاۋ, سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋ, ينۆەستيتسيالار تارتۋدى ىنتالاندىرۋ, بيزنەس ورتانى دامىتۋ, تاريفتىك ساياساتتى جانە مونوپولياعا قارسى رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلگەن. سالىق سالۋدى جاقسارتۋ ماقساتىندا كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەرگە سالىناتىن جەر سالىعىن الىپ تاستاۋ مەن جەكە تۇلعالار, جەكە تۇرعىن ءۇي مەنشىك يەلەرى ءۇشىن جەر سا­لىعى مەن م ۇلىك سالىعىن بىرىڭعاي م ۇلىك سالىعىنا بىرىكتىرۋ ۇسىنىلدى. ياعني ەكى سالىق ءبىر تولەممەن تولەنەتىن بولادى. سونداي-اق زاڭ جوباسىندا جەكە تۇل­عا­لاردىڭ كولىك قۇرالدارىنا ارنالعان سا­لىقتى تولەۋىن سالىقتىق كەزەڭنىڭ 31 جەلتوقسانىنان كەيىنگى جىلدىڭ 1 ساۋىرىنە اۋىستىرۋ جانە باسقا دا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلاردى ەنگىزۋ قاراستىرىلعان.

سونىمەن قاتار پارلامەنت ءماجى­لىسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا «2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ, سونداي-اق جەكەلەگەن حالىقارالىق شارت­تاردىڭ قولدانىسىن وزگەرتۋ جانە توقتاتۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.

پاندەميا سالدارى الاڭداتادى

وتىرىس سوڭىندا ءمəجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. Nur Otan فراكتسياسىنىڭ اتىنان ساۋال جول­داعان زاۋرەش امانجولوۆا كورونا­ۆيرۋس جۇق­تىرعان جانە ىندەتتەن قايتىس بولعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە وتەما­قى­نىڭ ۋاقتىلى تولەنبەۋىنە بايلانىستى ماسەلەنى كوتەردى. 

«دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ما­لىمەتى بويىنشا 22 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا 12 830 مەديتسينا قىز­مەتكەرى كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان. ال ەڭ­بەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيستر­لىگىنىڭ كۇندەلىكتى مونيتورينگىنە سايكەس, ءدال وسى كۇنى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لىگىنەن بارلىعى 2 475 ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن, بۇل ىندەت جۇقتىرعانداردىڭ 19 پايىزى عانا. مەملەكەتتەن تولەمدى تەك 1 830 ادام العان, ياعني ناۋقاستاردىڭ جالپى سانىنىڭ 14,3 پايىزى. قايتىس بولعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ وتباسىلارىنا تيەسىلى تولەمدەر تولىقتاي بەرىلمەگەن. ماسەلەن, 197 مەديتسينا قىزمەتكەرى قايتىس بولعان, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنەن تولەمگە تەك 38 ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن, بۇل بارلىق زارداپ شەككەن قىزمەتكەرلەردىڭ تەك 19,2 پايىزى, سولاردىڭ ىشىندە 25 قىزمەتكەردىڭ وتباسىنا, ياعني 12,7 پايىزىنا عانا وتەماقى بەرىلگەن», دەدى ز.امانجولوۆا.

دەپۋتات بەس ايعا سوزىلعان ناتيجە­سىز جۇمىسقا شۇيلىكتى. جاۋاپتى مينيستر­لىكتەردەگى قىزمەتكەرلەردىڭ باياۋلى­عىنان پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى دەر كەزىندە ورىندالماي جاتقانى ەسكەرتىلدى. ز.امانجولوۆا بۇل ماسەلەلەردىڭ دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ ارەكەت ەتۋ جانە ءوزارا ءىس-قيمىل الگوريتم­دەرىن ۋاقتىلى پىسىقتاماۋىنان تۋىن­دادى دەپ ەسەپتەيدى. سوندىقتان دەپۋتات ۇكىمەت باسشىسىنان ءىستى جەكە باقى­لاۋىنا الىپ, ۆيرۋس جۇقتىرعان جانە ىندەتتەن قايتىس بولعانداردىڭ وتباسىنا ۋاقتىلى الەۋمەتتىك تولەمدەر بويىنشا مەملەكەتتىك مىندەتتەمەلەردىڭ ءسوزسىز ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى سۇرادى.

ءماجىلىس سپيكەرى ءوز كەزەگىندە بۇل ماسەلەنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسويدىڭ قاتىسۋىمەن ماجىلىستە قارالاتىنىن مالىمدەدى.

«مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى وتە قيىن جاعدايدا جۇمىس ىستەدى. قاۋىپتىڭ الدىڭعى شەبىندە تۇردى. كەيبىرەۋىنىڭ دەنساۋلىعى ناشارلاپ, كەيبىر دارىگەرلەر قايتىس بولدى. وسى باعىتتا دارىگەرلەردى قولداۋ شارالارى ءتيىستى دەڭگەيدە ورىندالماعان. ءمينيستردى شاقىرتىپ, Nur Otan فراكتسيا­سى وسى ماسەلەلەردى قاراستىراتىن بولادى», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.

«اق جول» پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتارى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ پەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسويعا جولداعان ساۋالىندا مەديتسينالىق مەكەمەلەردەگى قالدىقتار ماسەلەسىنە توقتالدى. دەپۋتاتتار ەپيدەميالىق جاعدايدىڭ تۇراقسىز كەزىندە قورعانىش كيىمدەرى, شپريتس, بينت, ماسكا سەكىلدى قالدىقتاردىڭ ءتيىستى جولمەن جويىلماۋى قوعامعا ۇلكەن قاۋىپ توندىرەتىنىن ەسكەرتتى.

«قازاقستاندا حالىقارالىق تالاپتارعا ساي مەديتسينالىق قالدىقتاردى ەپيدە­ميالىق قاۋىپتىلىك دارەجەسى (بارلىعى 5 دارەجە) بويىنشا جىكتەۋ جانە ولاردى زارار­سىزداندىرۋ ەرەجەلەرى بەكىتىلگەن. بىزدە نەگىزىنەن جاعۋ ءادىسى قولدانىلادى. الاي­دا بۇل قىزمەتكە بىرىڭعاي تالاپ­تار مەن تاريفتەردىڭ بولماۋى الاڭدا­تادى. ماسەلەن, تەك نۇر-سۇلتان قالاسى اكىم­دىگىنىڭ باقىلاۋىنداعى ەمدەۋ مەكەمە­لەرىندە (ولاردىڭ سانى 30-دان استام) ادەتتەگى رەجىمدە 400 توننادان اس­تام ەپيدەميالىق قاۋىپتى, اسا قاۋىپتى جانە توكسيكولوگيالىق قاۋىپتى مە­دي­تسينالىق قالدىقتار پايدا بولادى. قازىرگى جاعدايدا ولاردىڭ كولەمى ايتارلىقتاي ءوستى», دەدى دەپۋتات م.قازبەكوۆا.

دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, كوپ جەردە مەديتسينالىق قالدىقتاردىڭ تۇرمىستىق قالدىقتار پوليگوندارىنا نەمەسە ءتىپتى رۇقسات ەتىلمەگەن قوقىس ۇيىندىلەرىنە ءتۇسۋ فاكتىلەرى كەزدەسكەن, بۇل جالعاسىپ جاتقان پاندەميا كەزىندە حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن اسا قاۋىپتى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە جەدەل جاردەم كولىكتەرىنە تيەلگەن قاۋىپتى مەديتسينالىق قالدىقتاردى تۇرعىن ءۇي ورامدارىندا نەمەسە ولارعا جاقىن جەردە الماتى, قاراعاندى جانە باسقا دا وڭىرلەردە قوقىس باكتارىنا لاقتىرىپ جاتقان بەينە جانە فوتوسۋرەتتەردىڭ پايدا بولعانى ايتىلدى.

«نۇر-سۇلتان قالاسىنا جاقىن كليۋچي اۋىلىنا قاراي 2-3 توننا كولەمىندە مەدي­تسينالىق قالدىقتار, ونىڭ ىشىندە قانى بار پروبيركالار, شپريتستەر لاقتىرىلدى. مۇنداي مىسالدار از ەمەس. مۇنداي ارە­كەتتەر پاندەميادان بۇرىن دا بولعان جا­نە قازىر دە جالعاسىپ جاتىر.  مۇنداي ارە­كەتتەر قاۋىپتى عانا ەمەس, ادام ءومىرىن جال­ماۋى مۇمكىن», دەدى اقجولدىق دەپۋتات.

وسىلايشا «اق جول» پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتىق فراكتسياسى قوس مينيستردەن سالادا ءتارتىپ ورناتۋدى, قاۋىپتى مەدي­تسينالىق قالدىقتاردى تاسىمالداۋ جانە زارارسىزداندىرۋ تالاپتارىن بۇزعانى ءۇشىن باقىلاۋدى جانە جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋدى سۇرادى.

پاندەميا سالدارىنان دەنساۋلىق سالاسىنىڭ جۇكتەمەسى ارتىپ, وزگە ناۋقاس­تاردى ەمدەۋ شارالارى اقساپ قالعانى بەلگىلى. «اق جول» پارتياسىنىڭ اتىنان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنە جولدانعان تاعى ءبىر ساۋال ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ جۇيەسىنە قاتىستى بولدى.

«قازاقستاندا ونكولوگيالىق اۋرۋلار بويىنشا ديسپانسەرلىك ەسەپتە 187 مىڭ ادام تۇر. توتەنشە جاعداي ەنگىزىلگەن كەزدە ولارعا مەديتسينالىق ۇيىمدارعا بارماۋ ۇسىنىلدى, ال ءدارى-دارمەك ۇيلەرىنە جەتكىزىلەتىن بولدى. بۇل كەزدە ەمحانالارداعى جوسپارلى تەكسەرۋلەر مەن كەزەكتى تەراپيالىق كۋرستار وتكىزىلگەن جوق. قاتەرلى ىسىكپەن كۇرەسەتىن ناۋقاستار ەڭ وسال توپتاردىڭ بىرىنە جاتادى. ادەتتە ەمدەۋ شارالارى دا ۇزاق ءارى اۋىر وتەدى. ال كەز كەلگەن ءۇزىلىس الدىڭعى ەمنىڭ ناتي­جەسىن جويىپ جىبەرۋى مۇمكىن. ال كارانتين كەزىندە اۋرۋ ەشقايدا كەتپەيدى», دەدى ءدانيا ەسپاەۆا.

دەپۋتات وسى قيىن كەزدە قاجەتتى دارى­گە قول جەتكىزە الماعان ناۋقاستىڭ وقيعا­سىن مىسالعا كەلتىرە وتىرىپ, ونكولو­گيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋدى ۇيىمداستىرۋ جۇيەسىن قايتا جاساپ, كارانتين كەزىندە ولارعا قاتىستى ەم-دومدى ۇزبەي, باقىلاۋ جۇرگىزۋ باستاماسىن كوتەردى. وسى تۇرعىدا ون­كولوگيالىق اۋرۋلاردا مەديتسينالىق پرە­پاراتتاردى الۋدا قيىندىقتار باي­قال­عانىن ايتىپ, دەپۋتات ساۋالدا قاجەتتى پرە­­پاراتپەن قامتاماسىز ەتۋدەگى «سق-فار­­ماتسيانىڭ» كەمشىلىكتەرىن دە اتاپ ءوتتى.

«بىزدىڭشە, پرەپاراتپەن توقتاۋسىز قامتاماسىز ەتۋ جاعدايىنا كارانتين ەمەس, جىلدار بويى شەتتەگى بايقاۋشى رە­تىندەگى قالىپتاسقان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ پوزيتسياسى, سونداي-اق «سق-فارماتسيا» اينالاسىنداعى سىبايلاس جەمقورلىق داۋلارى اسەر ەتتى», – دەدى د.ەسپاەۆا.

وسى ورايدا ول «اق جول» فراكتسيا­سى­نىڭ دەپۋتاتتارى وسىعان دەيىن بىر­نەشە مارتە بۇل ۇيىمداعى جەمقورلىق جاع­دايىنا قاتىستى ۇكىمەت پەن باس پروكۋ­را­تۋراعا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعانىن تاعى ءبىر ەسكە سالدى.

اتالعان ماسەلەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, دەپۋتات د.ەسپاەۆا بىرقاتار ۇسى­نىستى جاريالادى. ونكولوگيالىق ناۋقاس­تار­دى ەمدەۋدى ۇيىمداستىرۋ جۇيەسىن قاي­تا قۇرۋ, كارانتين كەزەڭىندە وسى ناۋقاس­تاردى ەمدەۋدى جانە باقىلاۋدى ۇزبەۋ, COVID-19 ىندەتىنەن قورعاۋ شارالارىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, جوسپارلى اۋرۋحاناعا جاتقىزۋدى قاراستىرۋ, 6-9 ايعا دەيىنگى كەزەڭگە پرەپاراتتاردىڭ قورىن قامتاماسىز ەتۋ, ناۋقاستارعا ءدارى-دار­مەكتى 3 اي بۇرىن بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىلدى. سونداي-اق دەپۋتات ديس­پان­سەرلىك ەسەپتە تۇرعان ونكولوگيالىق ناۋ­قاس­تاردىڭ قانشاسى مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن ءدارى-دارمەكسىز قالعانىن, ولاردىڭ قانشاسى وسى سەبەپپەن ومىردەن كەتكەنىن جانە وسى فاكتىلەر ءۇشىن جاۋاپتى ادامداردى انىقتاۋدى سۇرادى.

ودان بولەك, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتات اسىلبەك سماعۇلوۆتىڭ وكىلەتتىگى مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتىلدى.