ەل ىشىندە شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ وزىنە دە, وزگەگە دە شاراپاتى ءتيىپ وتىرعان شارۋاقور ادامدار از ەمەس. ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپپاي جۇرگەندەر وسىنداي ەڭبەكقور جانداردان ۇلگى السا, قانەكەي!.. ايتسە دە, العا ۇمتىلعانداردىڭ دا ادىمىن اشتىرمايتىن ماسەلە بار.
وسىدان سەگىز جىل بۇرىن بۋراباي باۋرايىنداعى قوياندى اۋىلىنا شىعىس قازاقستان وبلىسىنان كوشىپ كەلگەن قازبەك احمەتوۆ بۇگىندە ءتورت قۇبىلاسى تەڭ, ءورىسى مالعا تولعان, بوساعاسىنا بەرەكە بايلانعان وتباسى. كۋرورتتى ايماقتاعى قوياندى اۋىلى وتپەلى كەزەڭنىڭ وكپەك جەلىنە شىداي الماي, سوڭعى قازىعىن سۋىرۋعا شاق قالعان. الدىمەن كاسىپ ىزدەپ جاستار كەتتى, كەيىن تۋعان جەرىن قيماي-قيماي ەگدە ادامدار دا كوش باسىن وبلىس ورتالىعى مەن نۇر-سۇلتان قالاسىنا بۇرعان. تۇگىن تارتسا مايى شىعاتىن جەردىڭ يگىلىگىن كورۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىس ىستەۋى كەرەك ەدى. بالكىم, وسى ءبىر قاسيەت كەمدىك ەتكەن شىعار. ال جاڭا قونىستى جاتىرقاماعان قازبەك نۇرسايىن ۇلى بولسا, 2018 جىلى «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا 50 ملن تەڭگە نەسيە الىپ, سوناۋ چەحيادان ونىمدىلىگى مول, اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مال ساتىپ اكەلدى.
قۇنارلى توپىراقتا جايقالعان جاسىل شالعىن چەحيادان ارتىق بولماسا كەم ەمەس شىعار. تازا قاندى, اسىل تۇقىمدى مال كىرپياز, كىنامشىل بولادى دەپ ەستىگەن. مال تۇگىل ادامنىڭ ءوزى كورگەندە كوركىنە كوزى تويمايتىن بۋراباي باۋرايى نەگە جاقپاسىن, جاقتى. بۇل كۇندە ءتاپ-ءتاۋىر جەرسىنىپ كەتتى. ت ۇلىكتى ءوز ءتولى ەسەبىنەن ءوسىرۋدى مۇرات تۇتتى. اۋەلى مال باسىن ءبىرشاما كوبەيتىپ بارىپ, بيىل تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن اشتى. اسىل تۇقىمدى سيىرلاردىڭ ءسۇتى بۇلاقتاي ەكەن. جەرگىلىكتى, تۇقىمى ازعان مالدىڭ جەلىنىنە مۇنشا ءسۇت بىتپەس ەدى. شەتەلدىك ءىرى قارا مال قىمبات بولعانىمەن, مالساق قاۋىمنىڭ بەينەتىن اقتايتىن ءتۇرى بار. ءبىر جاقسىسى, مال ازىعىن ساتىپ المايدى, وزدەرى ەگەدى, وزدەرى شابادى. ەگەر ساتىپ السا, ءسۇتتىڭ وزىندىك قۇنى قىمباتتاپ كەتۋى كادىك. ءبىر داتكە قۋاتى, تاۋ ەتەگىندە شابىندىق جەر كولەمى شاعىنداۋ بولعانىمەن, وزگە وڭىرلەرگە قاراعاندا ءونىمى كول-كوسىر.
«قوياندى» اگروشارۋاشىلىعىنىڭ باسشىسى قازبەك احمەتوۆتىڭ ەندىگى ارمانى – مال باسىن 250-گە جەتكىزۋ. كۇش-قۋاتى قاپتال جەتىپ تۇر. جەتپەيتىنى جايىلىم عانا. ىشتەي ەسەپتەپ كورسە, 2 مىڭ گەكتارعا جۋىق شابىندىق جانە جايىلىمدىق جەر كەرەك ەكەن.
قيسىنعا كەلمەيتىن ءبىر گاپ, جايىلىم مەن شابىندىق جەردىڭ ازدىعى. بىلاي قاراساڭىز, وبلىستا جەر جەتكىلىكتى. جەر قورى 14 ملن 600 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى, ونىڭ 10 ملن 800 مىڭ گەكتارىن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا پايدالانۋعا ابدەن بولادى. بىلايشا ايتقاندا, وبلىس اۋماعىنىڭ 74 پايىزى ەگىنشىلىك پەن جايىلىمعا جارامدى. ەندى مىنا ءبىر جايعا نازار اۋدارىڭىز, جىل باسىندا عارىشتىق مونيتورينگ ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعىنا پايدالانۋعا جارامدى جەردىڭ 1 ملن 500 مىڭ گەكتارى بوس جاتقاندىعى انىقتالعان. ال قازبەك نۇرسايىن ۇلى ءتارىزدى شارۋا قوجالىقتارى مال باسىن كوبەيتۋ ءۇشىن توقىمداي جەر تابا الماي ءجۇر.
ءسال كوڭىل تارازىسىنا سالىپ توپشىلاساق, ونىڭ ءبىر سەبەبى, وتپەلى كەزەڭدە بۇرىنعى استىقتى القاپتاردى يگەرە الماي, توزدىرىپ الۋىمىزعا بايلانىستى سىڭايلى. ءارامشوپ باسقان استىقتى القاپتار دا, كوپجىلدىق ەكپە ءشوپ تە كۇتىمسىزدىكتىڭ سالدارىنان قۇلازىپ قالدى. شارۋاشىلىق باسشىلارى ەندىگى ارادا از جەردەن كوپ ءونىم الۋعا ۇمتىلۋدا. ول القاپتاردى بۇرىنعى دەڭگەيىنە جەتكىزۋ ءۇشىن, ودان دا جاقسارتۋ ءۇشىن تىڭايتقىش قاجەت.
– توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعى – باستى ماسەلە. تىڭايتقىش باعاسى قىمبات, – دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ءابىلجان قۇسايىنوۆ, – ءبىز جەرگىلىكتى جەردە قالدىقتاردى تىڭايتقىش رەتىندە پايدالانۋدى ويلاستىردىق. ماسەلەن, كومىر ك ۇلى نەگىزىندە جاڭا تىڭايتقىش شىعارىپ, ونى اگروبيونات دەپ اتادىق. ءۇش بىردەي پاتەنتىمىز بار. بىراق وكىنىشكە قاراي, وندىرىسكە ەنگىزە الماي وتىرمىز.
وسىنداي قاداۋ-قاداۋ, ءتيىمدى ءىس وڭىنان ورالماعان سوڭ توزعان جەردىڭ توپىراعىن تولىق قۇنارلاندىرا الماي وتىرمىز. بۇل ەڭ الدىمەن اق ادال ەڭبەگىمەن ءورىسىن مالعا تولتىرعىسى كەلىپ وتىرعان قازبەك نۇرسايىن ۇلى ءتارىزدى شارۋالاردىڭ قولىن بايلاۋدا.
قازىر شارۋاشىلىقتا 15 اۋىل تۇرعىنى جۇمىس ىستەپ, ناپاقا تاۋىپ وتىر. سىرتتان كەلىپ جۇمىس ىستەيتىندەر ءۇشىن قۇستىڭ ۇياسىنداي جىپ-جىلى جاتاقحانا سالىپ بەرگەن. توڭىرەكتەگى اۋىلداردان قاتىناپ جۇمىسقا ورنالاسۋعا تىلەك بىلدىرگەندەر دە از ەمەس. ويتكەنى مۇندا ەڭبەكاقى تولىمدى ءارى تۇراقتى, جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايى جاسالعان. كاسىپكەردىڭ ءوزى بولسا, ءالى دە جۇمىس كوزىنىڭ بار ەكەنىن, اسىرەسە ماۋسىمدىق جۇمىس كەزىندە ادام قولىنىڭ جەتپەي جاتاتىندىعىن ايتىپ قىنجىلادى.
اقمولا وبلىسى