ايماق تاريحىن زەرتتەپ جۇرگەن عالىمدار مەن ولكەتانۋشىلار ءوز ەڭبەكتەرىندە, كوبىنە رەسەي مەملەكەتىنىڭ ارحيۆتەرىنەن الىنعان تاريحي قۇجاتتارعا جۇگىنىپ جاتادى. بۇل تۇسىنىكتى دە, سەبەبى توڭكەرىسكە دەيىنگى كەزەڭ مەن كەڭەستىك داۋىردە قازاقستان اۋماعىن باسقارۋدى ۇيىمداستىرۋ ەرەكشەلىگىنە قاتىستى تاريحي قۇجاتتاردىڭ ەداۋىر بولىگى رەسەي مەملەكەتىندە قالدى.
قوستاناي وبلىسىنىڭ ارحيۆ قىزمەتى وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنان باستاپ رەسەيدىڭ شەكارالاس ايماقتارىنىڭ ارحيۆ مەكەمەلەرىمەن بايلانىس ورناتا باستاعان. باستى ماقسات – قازاقستان مەن قوستاناي ءوڭىرىنىڭ تاريحىنا قاتىستى شەتەلدە ورنالاسقان قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەلەرىن الدىرتىپ, وبلىستىڭ ارحيۆ قورىن تولىقتىرۋ, ولكە تاريحى بويىنشا تولىق دەرەكتىك بازا قۇرۋ, ولاردى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ.
بۇگىندە قوستاناي وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىندە حV-ءحىح عاسىرلار ارالىعىنداعى ءوڭىردىڭ ساياسي, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق تاريحى تۋرالى دەرەكتەر وتە از. سوندىقتان ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ چەليابى, ورىنبور, ترويتسك قالالارى مەن تاتارستان رەسپۋبليكاسىنداعى ارىپتەستەرىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, ءوزارا ىسكەرلىك قارىم-قاتىناستى دامىتۋدا.
سوڭعى جىلدارى وبلىستىق ارحيۆكە قوستاناي تاريحىنا قاتىستى ءبىرتالاي قۇجات اكەلىندى. ونىڭ ىشىندە 1919 جىلعى قوستاناي ميليتسيا بولىمشەسىنىڭ, 1919 جىلعى قوستاناي قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتتامالارى, سونداي-اق قوستاناي وبلىسىنا قاراستى اۋدان شەكارالارىن انىقتاۋعا قاتىستى قۇجاتتار, اۋداندىق جانە قالالىق ۇيىمداردىڭ قىزمەتى, شىركەۋ جازبالارى جانە باسقا دا قۇندى قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەلەرى بار.
– رەسەي مەملەكەتىنەن اكەلىنگەن قۇجاتتار ەسەپكە الىنىپ, «1010» دەگەن نومىرمەن ارنايى قور قۇرىلدى. ولكە تاريحى بويىنشا جاڭا ارحيۆ ماتەريالدارى شەتەلدەن اكەلىنگەن قۇجاتتار جيناعىنا ەنگىزىلدى. ءبىز رەسەيلىك ارىپتەستەرىمىزدىڭ جۇمىس تاجىريبەسىن زەردەلەپ, ونداعى ايماق تاريحىنا قاتىستى قۇجاتتاردىڭ قۇرامىن ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەي كەلە, چەليابى وبلىسىنىڭ بىرىڭعاي مەملەكەتتىك ارحيۆىندە ساقتالعان قوستاناي وبلىسىنىڭ توڭكەرىسكە دەيىنگى تاريحى مەن كەڭەس وكىمەتىنىڭ العاشقى كەزەڭىنە قاتىستى قۇجات كوشىرمەلەرىن الىپ كەلدىك, – دەيدى قوستاناي وبلىسى مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرى اسيما قۇرمانكينا.
ارحيۆ قىزمەتكەرىنىڭ ايتۋىنشا, ومبى وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىنەن 1914 جىلعى قوستاناي وبلىسى كارتاسىنىڭ كوشىرمەسى, 1890 جىلى اقمولا وبلىستىق گازەتىنىڭ №11 سانىنا جاريالانعان «رۋسسكوە چيكاگو» ماقالاسى اكەلىنگەن. بۇل ماقالادا قوستاناي قالاسىنىڭ قۇرىلۋ تاريحى مەن ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق جولدارىنىڭ دامۋىنا قاتىستى قۇندى دەرەكتەر ساقتالعان.
شەتەل ارحيۆتەرىنەن اكەلىنگەن قۇجاتتار قورىندا الاش ارداقتىسى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن وتىرىس حاتتامالارىنىڭ كوشىرمەسى دە كەزدەسەدى. بۇل قۇجاتتاردىڭ مازمۇنىنان احاڭ باستاعان قازاق زيالىلارىنىڭ قوستاناي وبلىسىنىڭ رەسەي قۇرامىندا قالىپ قويماۋى ءۇشىن تاباندى كۇرەس جۇرگىزگەنىن اڭعارۋعا بولادى.
بىلتىر وبلىستىق ءارحيۆتىڭ ءبىر توپ قىزمەتكەرى تاتارستان رەسپۋبليكاسىنا بارىپ, قازان ارحيۆىندە بولىپ قايتقان.
– بۇل ءىسساپاردان دا ولجالى ورالدىق. قازان مۇراعاتتارىنان قازاق حالقىنان شىققان العاشقى دارىگەر مۇحامەدجان قاراباەۆ پەن ۇلى اعارتۋشى ىبىراي التىنسارينگە قاتىستى تىڭ قۇجاتتار تابىلدى. التىنسارين مەن يلمينسكيدىڭ ءوزارا جازىسقان حاتتارىنىڭ تولىق كوشىرمەسىن الىپ, وبلىستىق ارحيۆ قورىن تولىقتىردىق, – دەدى ا.قۇرمانكينا.
وبلىستىق ارحيۆ مەكەمەسىنىڭ الدىندا تۇرعان ەندىگى مىندەت – ايماق تاريحىن ايشىقتايتىن قۇجاتتاردىڭ سانى مەن ساپاسىن ارتتىرىپ, شەتەل ارحيۆتەرىنەن اكەلىنگەن تىڭ قۇجاتتاردى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنۋ.
قوستاناي وبلىسى